Xan Şuşinski
| Xan Şuşinski | |
| İsfəndiyar Aslan oğlu Cavanşir | |
 |
|
| Digər adı: | İsfəndiyar Cavanşir |
|---|---|
| Doğum tarixi: | 20 avqust 1901-ci il |
| Doğum yeri: | Şuşa şəhəri, Şuşa qəzası, Yelizavetpol quberniyası |
| Vəfatı: | 18 mart 1979-cu il (77 yaşında) |
| Peşəsi: | Aktyor |
Xan Şuşinski (20 avqust 1901, Şuşa şəhəri — 18 mart, 1979) — xanəndə, Azərbaycanın xalq artisti (1943).
Mündəricat |
[redaktə] Həyatı
Xan Şuşinski (İsfəndiyar Aslan oğlu Cavanşir) 1901-ci ildə avqust ayının 20-i Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Qarabağ xanəndəlik məktəbinin nadir simalarından biridir. 16 yaşında olarkən o, ustadı İslam Abdullayevlə birgə iştirak etdiyi məclisdətəbrizli xanəndə Əbdülhəsən xanın yolu ilə “kürd-Şahnaz” muğamını heyrətamiz bir tərzdə ifa etdiyinə görə müəllimi ona “Xan Şuşinski” adını vermişdir. Xanın bir xanəndə kimi yetişməsində, həmçinin Cabbar Qaryağdıoğlunun və Seyid Şuşinskinin böyük təsiri olmuşdur.
1920-ci illərdə Xan Şuşinski Bakıya gələrək öz ifaçılıq fəaliyyətini genişləndirmişdir. O, konsertlərdə, dinləyicilər qarşısında ürəkləri fəth edirdi. Xanın repertuarında “Mahur-Hindi”, ”Bayatı-Qacar”, “Qatar” muğamları, “Qarabağ şikəstəsi”, “Arazbarı”, “Heyratı” zərbi muğamları ilə yanaşı, xalq mahnıları və təsniflər böyük yer tuturdu. Xan Şuşinski xalq mahnılarını xüsusi bir şövqlə oxuyur, onlara yeni bir çalarlar aşılayırdı.
1934 cü ildə Xan Şuşinski Tiflis şəhərində keçirilən Zaqafqaziya xalqlarının birinci incəsənət olimpiyadasında böyük müvəffəqiyyət qazanaraq, birinci mükafata layiq görüldü. O, digər ölkələrdə də Azərbaycan musiqi mədəniyyətini yüksək səviyyədə və layiqincə təmsil etmişdir. Xan Şuşinski zəngin və çoxcəhətli musiqi yaradıcılığına malik idi. Xanəndəlik sənətində əldə etdiyi təcrübə nəticəsində o, daim ifaçılıq məharətini təkmilləşdirirdi. 1960 cı ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının nəznində “Muğam studiyası” yaratmış və burada gənc xanəndələrə muğamın sirrlərini öyrətmişdir.
O, həçinin Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində dərs demiş, muğam ifaçılarının yeni nəslini yaratmışdır. Xan əsl yaradıcı sənətkar kimi milli musiqi xəzinəsini yeni mahnılarla zənginləşdirirdi. Bu baxımdan onun “Qəmərim”, “Şuşanın dağları” mahnıları dillər əzbəri olmuşdur. Xan Şuşinski öz yaradıcılığında bəstəkar mahnılarına da müraciət etmişdir. Bu mənada Üzeyir Hacıbəyovun “Qara göz” mahnısının ilk ifaçısı olmuş və mahnını yüksək zövqlə oxuyaraq yaşatmışdır.
Xan Şuşinski Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Əsl adı İsfəndiyar Cavanşirdir. Şuşa məclislərinin birində onun məharətli ifası bütün qonaqları heyran etdiyindən və ustadı İslam Abdullayev ona "Xan" adını vermişdir.
Azərbaycanın xalq artisti, müstəsna istedadlı, geniş diapozonlu, gur və məlahətli səsi, yüksək ifaçılıq mədəniyyəti sayəsində Xan Şuşinski hələ gənclik illərində şöhrət qazanmışdır.
Yaradıcılığında "Mirzə Hüseyn segahı", "Şahnaz", "Qarabağ şikəstəsi", "Kürd-şahnaz", "Rast", "Bayatı-Şiraz", "Çahargah", "Mahur", "Heyratı", "Şur" və digər muğamlar əsas yer tuturdu. Xan Şuşinski mahnı ("Şuşanın dağları", "Məndən gen gəzmə", "Ay gözəl" və s.) və təsniflər bəstələmişdir.
Mediya:Xan_Shushinski_Shushanin_Daglari.ogg
[redaktə] Əsərləri
- Şuşinski X. Yaxşı adamın hekayəti. "Azərbaycan gəncləri", 1976, 20 noyabr.
- Şuşinski X. Nəğmələr susmur. "Kommunist", 1975, 1 may.
- Şuşinski X. Səs, söz və ifaçılıq. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1979, 23 mart.
[redaktə] Filmoqrafiya
- Bakı bağları. Buzovna (film, 2007)
- Biz qayıdacağıq (film, 2007)
- Havalansın Xanın səsi (film, 2001)
- Mədəniyyət salnaməsi. Əbülfət Əliyev (film, 2004)
- Muğamat var olan yerdə... (film, 2009)
- Muğamlar (film, 1965)
- O olmasın, bu olsun (film, 1956)
- Özgə ömür (film, 1987)
- Prima (film, 1992)
- Qızıl fonddan seçmələr (film, 2001)
- Səs (film, 1988)
[redaktə] Haqqında olan ədəbiyyat
- Muxtaroğlu V. Havalansın Xanın səsi. Bakı: Azərnəşr, 1971, 104 s.
- Şuşinski F. Azərbaycan xalq musiqiçiləri. Bakı: 1985, 480 s.
- Çəmənli Mustafa. Muğam dünyasının Xanı (xatirələr). Bakı: 2001, 271 s.
- Babayev Aydın. Xanın səsi. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1971, 25 dekabr.
- Quliyev T. Ölməzliyə qovuşan ömür. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1979, 23 mart.
- Quliyev C. Muğam dünyamızın parlaq ulduzu. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1989, 24 fevral.
- Əliyev T. Çörəyin şəninə şikəstə. "Sovet kəndi", 1986, 3 aprel.
- Əliyev T. Nəğməli ömür. "Azərbaycan", 1979, №8, s.194-198.
- Kərimli Kərim. Sənətkara məhəbbətlə. "Qarabağ", 1991, 4 iyul.
- Şükür Müzəffər. Xan Şuşinskinin xatirəsi. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1989, 24 fevral.
- Quliyev Zəkurə. Şuşanın dağları başı dumanlı... /Xan Şuşinski – 100/. "Azərbaycan", 2001, 4 sentyabr.
- Əliyeva R., Aslanova X. Xan Şuşinski – 100. "Mədəni-maarif", 2002, N1-2, s.6-7.
- Məhərrəmli Z. Muğam mülkünün Xanı /Xan Şuşinski – 100 /. "Bakı", 2001, 2-8 noyabr.
- Çəmənli M. Şur dərsi. "Xalq qəzeti", 2001, 24 avqust.
- Şərif. Havalansın Xanın səsi. "Yeni Azərbaycan", 2003, 21 avqust.
[redaktə] Həmçinin bax
 |
Azərbaycan kino sənəti portalı |
|---|
