Yaquar (heyvan)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Yaquar
Onça pintada.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
İnfratip: Ağızçənəlilər
Sinifüstü: Dördayaqlılar
Sinif: Məməlilər
Yarımsinif: Vəhşi heyvanlar
İnfrasinif: Plasentalılar
Dəstəüstü: Lavrazioterilər
Dəstə: Yırtıcılar
Yarımdəstə: Pişikkimilər
Fəsilə: Pişiklər
Yarımfəsilə: Böyük pişiklər
Cins: Panter
Növ: Yaquar
Latınca adı
Panthera onca Linnaeus, 1758
Areal
şəkil
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 NT.svg en:Near Threatened
Nəsli kəsilmə təhlükəsinə yaxın olanlar
Near Threatened (IUCN 3.1)
BTTSMB  ???
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   180593
MBMM   9690

Yaquar (Panthera onca) — pişiklər fəsiləsinin panter cinsinə aid heyvan növü.

Yaquar Qərb yarımkürəsinin panter cinsindən olan ən böyük və ən güclü nümayəndəsidir. Yaquar hal-hazırda Meksikadan (bəzən ABŞın cənub-qərbində də görülə bilər) Mərkəzi AmerikaaParaqvayın cənubu ilə Argentinanın şimalına qədər böyük bir ərazidə yayılmışdır.

Xallı pişik, fiziki olaraq daha çox leoparda bənzəsə də daha güclü quruluşu, davranışsal və habitat xüsusiyyətləri ilə pələngə daha yaxındır. Seçdiyi habitat cəngəllik olsa da, meşəlik ərazidən açıq əraziyə qədər müxtəlif sahələrdə yaşar. Ümumiyyətlə su kənarlarında olurlar və pələnglə birlikdə üzməkdən xoşlanan pişiklər olaraq diqqət çəkərlər.

Yaquar ümumiyyətlə tək gəzən, ovunu izləyib pusquya salan bir [vçudur və ovunu seçərkən fürsətçi davranar. Eyni zamanda ekosistemi dengelemek və ov növlərinin əhalilərini idarə altında tutmaq mövzusunda əhəmiyyətli rol oynayan həm süper həm də kilittaşı avcıdır. Yaquar, digər pişiklərə görə belə olduqca qüvvətli bir çənəyə malikdir.

Qüvvətli çənəsi sayəsində zirehli sürünənlərin qabıqlarını deşər və məməlilər arasında sıradışı olan bir öldürmə üsulu istifadə edər. Beyne ölümcül zərbəni endirmək üçün doğrudan ovunun kəlləni iki qulağının arasından dişləyər.

Etimologiya[redaktə]

Yaquar sözünün etimologiyası tam olaraq müəyyən deyil. Bəzi qaynaqlar Cənubi Amerika Tupi dilindən Portuqal dilinə keçdiyini ifadə edər.

Başqa bəzi qaynaqlar bu sözcüyün Guarani dilinə aid olduğunu müdafiə edər. Tupi dilindəki xüsusi və tam ad yaquaradır və eyni zamanda bütün etçil heyvanları təyin etmək üçün də istifadə edilər.

Birləşmiş halı olan jaguareté sözcüyündəki -eté "gerçək" mənasına gəlir. Guarani dilindƏki yaguareté sözcüğü de "gerçek yırtıcı hayvan", "it gövdəli", ya da "cırıcı it" deyə fərqli tərcümələrə malikdir.

İlk etimoloji hesabatlara görə yaquara sözcüyü "ovunu bir kerede öldürən heyvan" mənasına gəlir və bu məlumat bir çox qaynaqda vardır. Çoğu burada sözedilen bütün virtual məlumat qaynaqları böyük ehtimalla səhv olan bu etimoloji məlumatı istifadə edər. Ancaq bu məlumatın doğru olmadığı qarşıya qoyulmuşdur. Bir çox Orta və Cənub Amerika ölkəsində bu pişiyə əl tigre ("pələng") deyilir.

Panthera onca elmi adının ilk qisiminin Yunan dilində pan- ("bütün") və ther ("heyvan") sözlərindən törədildiyi deyilsə də, bu da xalq arasında yayılmış doğru olmayan bir etimoloji şərhdir. Panthera böyük ehtimalla Şərq Asiya qaynaqlıdır və "sarımsı heyvan" ya da "ağımtıl sarı" mənalarına gəlir.

Onca sözcüyünün, heyvanın güclü pəncələri səbəbiylə "çəngəl" ya da "qan tərəfindən" olduğu deyilsə də ən doğru etimoloji şərh sadəcə, heyvanın Portuqaliya tarafindan adı olan onçadan (on-sa) gəldiyidir.

Yarımnövləri[redaktə]

İstinadlar[redaktə]


Xarici keçidlər[redaktə]

VikiAnbarda Yaquar (heyvan) ilə əlaqəli mediafayllar var.

VikiNövlərdə Yaquar (heyvan) ilə əlaqəli məlumatlar var.