Zəyzid məbədi
| ZƏYZİT MƏBƏDİ | |||||
|---|---|---|---|---|---|
|
|||||
| Ölkə | Azərbaycan | ||||
| Bölgə | Şəki | ||||
| Kənd | Orta Zəyzit | ||||
| Əsası qoyulub | X-XI əsrlər | ||||
| Din | Xristian | ||||
| Memarlıq quruluşu | Monastır, kilsə | ||||
| Tikildiyi dövr | Qafqaz Albaniyası | ||||
Zəyzit məbədi - Azərbaycanın Şəki rayonunun Orta Zəyzid kəndində yerləşən X-XI əsrlərə aid alban kilsəsi.
[redaktə] Memarlıq xüsusiyyətləri
Zəyzit kilsəsi elmi ədəbiyyatda "sərbəst xaç" tipli alban kilsələrindən biri kimi məlumdur. Sadə xaçvari kilsələr digər xristian ölkələrində olduğu kimi Qafqaz Albaniyasında da çox inşa edilmişdir. Artıq VII əsrdə bu tip Qafqazda çox geniş yayılmışdır. Orta Zəyit kəndindəki məbəd kifayət qədər inkişaf etmiş konstruktiv və dekorativ xüsusiyyətlərinə görə XII – XIII əsrlərdə Qafqaz Albaniyasında xristian memarlığının ikinci çiçəklənmə dövrünün əvvəllərində inşa edilmiş abidələrə aiddir. Zəyzit kilsəsi birinci mərhələdə tikilmiş belə kilsələrə nisbətən daha zərif və dekorativ olmaqla estetik təlblərin yüksəldiyini ək etdirir.
Kilsə kiçik xaçvari tikilidir. Şərqdəkindən başqa xaçın bütün qolları düzbucaqlıdır. Şərq qolunda yarımdairəvi planlı apsida yerləşir. Qərb qolu şərq qolundan bir qədər uzundur və qapı açırımına malikdir. Xaçortasının küncləri düzbucaqlı kapitelli kürəkilərlə tərtib olunmuşdur. Bir – biriin üstündən asılmış yarımdairəvi tağlara yuxarıda dairəvi qurşaq söykənir. Onun üstündə isə dövrümüə çtmamış baraban və günbəz yüksəlirdi. Günbəzaltı məkandan günbəzə keçid vaxtilə konik tağ qıyacıları (paruslar) vasitəsiylə yerinə yetirilmişdir.
Altar hissə xaricdən üç pəncərə açırımı olan beşüzlü kimi həll olunmuşdur, xaçın digər qollarında da bir açırım vardır. Qolların örtməsi bayır trəfdən orta hissədə yuxarıya qaldırıldığı üçün onlar bazilika siluetini təqlid edir. Yuxarı qaldırılmış bu hissənin altında, tağbəndlərin üstündə, qapalı kiçik yerləşgələr vardır. Tikilinin divarları butbeton doldurucu ilə təmiz yonulmuş iri əhəngdaşı – şirindaş bloklardan tikilmişdir. Pəncərələr xaricdən üç yarımlülə profilli haşiyə ilə tərtib olunmuşdur. Cənub qolunun qərb divarında dekorativ tağlı dərin taxça vardır.
Sərbəst xaç tipli xristian kilsələrinin genetik kökləri xaçvari bütpərəst sərdabalara gedib çıxır. Maraqlıdır ki, yetkin orta əsrlər dövründə Azərbycanın müsəlman türbələrinin memarlığında da xaçvari plan öz yerini tapmışdır. Bərdədə (XIV əsr), Sərifan (XIII əsr), Aşağı Veysəlli (XIV əsr) kəndlərindəki və s. Türbələrin yeraltı-sərdabaları xaçvari planda həll olunmuşdur.
-
Kiləsinin ilkin görünüşü vəindikivəziyyəti
-
Kilsə binasının görünüşü
-
Zəyzid məbədinin planı
-
Zəyzid məbədinin daxili görünüşü
-
Zəyit kilsəsi
