Zama döyüşü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Rəssam Kornelis Kortun Zama döyüşünü təsvir edən rəsm əsəri (1567)

Zama döyüşü - Roma ilə Kartagen (Karfagen, Kartaq) arasında baş vermiş II Pun müharibəsinin həlledici döyüşü. Romalıların Kartagen üzərində qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

Döyüşün gedişi[redaktə]

Eramızdan əvvəl 202-ci il 19 oktyabrda Şimali Afrikada Zama adlı yerdə Roma ilə Kartagen (Karfagen, Kartaq) arasında davam edən II Pun müharibəsinin həlledici döyüşü baş verib. Romalılara Ssipion, kartagenlilərə Hannibal başçılıq edirdi. Hannibal 50.000 piyada, 4.000 atlı, 80 döyüş fili, Ssipion isə 34.000 min piyada və 8.700 atlıdan ibarət ordunu idarə etməli idi. Göründüyü kimi, çarpazvari fərqli göstəricilərə malik iki ordu üz-üzə gəlirdi. Ən ağıllı taktikanı seçmək qalibi müəyyən etməli idi. Hannibal Ssipionun arxadan həmləetmə taktikasını unutmadığı üçün ən təcrübəli əsgərlərini oraya yerləşdirmişdi. O, düşünürdü ki, fillərin və çoxsaylı piyadaların güclü irəliləyişi ilə romalıların ilk hücumunu dəf edəcək, sonra da cinahları döyüşə ataraq asanlıqla qalib gələcək. Lakin Ssipion hamıda vahimə oyadan döyüş fillərini üzüyola qarşıladı. O, fillərin dümdüz irəlilədiyini nəzərə alıb, əsgərlərinə onların keçəcəyi qədər süni səf boşluğu yaratmalarını əmr etdi. Fillər əvvəlcədən seçilən irəliləmə xətti ilə Roma ordusunun içərilərinə nüfuz etdi, ancaq heç bir dağıdıcı təsir etmədi. Hələ bu azmış kimi həmin fillər romalılar tərəfindən tutulub, zərərsizləşdirilir; təcrübəsiz fillər isə geri dönərək kartagenlilərin sırasını pozmuş, Kartagen düşərgəsində çaşqınlıq yaşanmışdı. Buna baxmayaraq, Hannibalın ordusu romalılarla başa-baş vuruşmuşdu. Ən təcrübəli döyüşçülərin yerləşdiyi arxa səflərlə vuruşma başladıqda qan dizə çıxmış, udan-uduzan bəlli olmadan güclü mübarizə başlamışdı. Savaşın bir anında Hannibal döyüşün taleyini qələbəyə doğru yönəltmişdi. Ssipion bunu görcək, ordusunu bütün xətlərdə yenidən irəliyə atmışdı. Təcrübəli döyüşçülərin başı irləliləyən romalılarla vuruşmağa qatışarkən Ssipionun ümid yeri, Hannibalın isə ehtiyat etdiyi manevr baş tutdu; romalı süvarilər arxa tərəfdən kartagenlilərə hücum etdi. İkiqat süvari üstünlüyünə malik rəqibin hücumların tab gətirməyən Kartagen ordusu əzildi.

Nəticə[redaktə]

İllərdir döyüşdə uduzmayan Hannibal bu dəfə məğlub oldu. Bununla da, Kartagenin hərbi gücü tükəndi. Ssipion bu zəfəri münasibətilə "Afrikan" titulu alır, Hannibal adlı şəxs isə bir daha Romanı narahat etməyəcəkdi. II Pun müharibəsi Zama döyüşündən bir il sonra müqavilənin imzalanması ilə başa çatdı. Şərtlər o qədər ağır idi ki, 70 il sonra Roma ilə baş verəcək III Pun müharibəsinə samballı qoşun toplamaq mümkün olmamışdı.

İstinadlar[redaktə]

1. http://www.unrv.com/empire/battle-of-zama.php
2. Polybius; The general history of Polybius, Volume 2; W. Baxter for J. Parker, 1823
3. http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B5
4. Patrick Girard, Hannibal Roma Surlarında, Güncel Yayıncılık, çeviren: Sonat Nayman, ISBN 975-8621-10-6