Çığırğan qartalça

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Çığırğan qartalça
Greater spotted eagle.jpg
Great spotted Eagle I2 IMG 8358.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinif: Quşlar
Yarımsinif: Yenidamaqlılar
Dəstə: Qızılquşkimilər
Fəsilə: Qırğılar
Cins: Qartal
Növ: Çığırğan qartalça
Elmi adı
Aquila clanga Pallas, 1811
Areal
şəkil
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   175411
MBMM   52409

Çığırğan qartalça (lat. Aquila clanga) - qartal cinsinə aid quş növü.

Great spotted Eagle I IMG 8362.jpg

Statusu[redaktə | əsas redaktə]

Nadirdir.

Kateqoriyası[redaktə | əsas redaktə]

(VU). Mənfi təsirlərə həssasdır.

Genefond əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Cinsin 5 növündən biridir.

Qısa təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Bozqır qartalından az kiçikdir. Səsi bərk çıxır–“kiyak-kiyak”. Rəngi qara-qonurdur [1][2].

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

AvropaAsiyada yayılıb [3]. Azərbaycanda miqrasiya vaxtında olur, düzənlikdə tək-tək qışlayır [4][5][6]

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Mart-apreldə və bir də sentyabrda dağda və düzəndə görünür [7]. Seyrək hündür ağac olan sahələri xoşlayır. Azərbaycanda miqrant populyasiyası qurbağa, kərtənkələ, siçanabənzər gəmiricilər və quşlar ilə yemlənir [8]. Lakin yediyi quşların çoxu ovçular tərəfindən yaralanmış olanlardır [9].

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

XX əsrin axırına qədər adi saylı [10][11], sonralar isə nadir olub [12][13][14]. Qışlamasını təsdiq edən müşahidə yoxdur [15]. Son 10 ildə qışlamasını heç kim görməyib [16]. Miqrasiya dövründə isə 2000-ci ildə cəmi 46 quş qeyd edilib [17]. Son 10 ildə 30 quşdan çox olmayıb [18], yəni 35 % azalıb.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycandan keçən populyasiyanın sayı Xəzər dənizindən şimala tərəf yerləşən ərazidən (Rusiya) asılıdır. Azərbaycanda miqrasiya dövründə olarkən zərərli hesab edilib ovlanması da nadir olmasına rəvac verib [19].

Əhali üçün əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Siçan yeməsi faydalıdır. Sanitar əhəmiyyəti də var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Ovlanması qadağandır. Bioloji müxtəlifliyin saxlanılması prinsipinə əsasən, CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilib. Beynəlxalq miqyasda qorunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Əhaliyə tanıdılması və qorunmasının vacibliyinin əhaliyə geniş izah edilməsi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, “Çaşıoğlu”, 2005, s. 142;
  2. Дементьев Г.П., Гладков Н.А. (ред.). Птицы Советского Союза. М.Л., “Советская наука”, 1951, том I, с. 284-287;
  3. Дементьев Г.П., Гладков Н.А. (ред.). Птицы Советского Союза. М.Л., “Советская наука”, 1951, том I, с. 284-287;
  4. Əbdürrəhmanov Y.Ə., Mustafayev Q.T. (red.). Azərbaycan faunası. VI cild. Quşlar (Non passeriformes). Bakı, “Elm”, 1977, s. 156-157;
  5. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, “Çaşıoğlu”, 2005, s. 142;
  6. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. və b. Quşlar sinfi-Aves // Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild. Onurğalılar. Bakı, “Elm”, 2004, s. 289;
  7. Mustafayev Q.T.,Sadıqova N.A. və b. Azərbaycanın qızılquşkimiləri və Qırmızı kitab // “Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda Respub. elmi konf. mat-rı., Bakı, BDU, 2009, s. 290-292;
  8. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Lənkəran-Talış bölgəsində nadir və nəsli kəsilmək qorxusu olan quşlar // Zoologiya İnstitutunun əsərlər toplusu (Musayev-85). Bakı, “Elm”, 2006, s. 80-82;
  9. Дементьев Г.П., Гладков Н.А. (ред.). Птицы Советского Союза. М.Л., “Советская наука”, 1951, том I, с. 284-287;
  10. Исаков Ю.А., Воробьев К.А. Обзор зимовок и пролета птиц на Южном Каспии // Тр. Всесоюзн. орнитол. Заповедника Гасан-Кули, вып. 1, 1940, с. 99;
  11. Радде Г. Орнитологическая фауна Кавказа. Тифлис, изд-во Кав-казского музея, 1884, с. 66-67; 10. Сатунин К.А. Материалы к по-знанию птиц Кавказского края // Изв. Кавказск. отд. РГО, Тифлис, 1907, с. 119.
  12. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, “Çaşıoğlu”, 2005, s. 142;
  13. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. və b. Quşlar sinfi-Aves // Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild. Onurğalılar. Bakı, “Elm”, 2004, s. 289;
  14. Mustafayev Q.T.,Sadıqova N.A. və b. Azərbaycanın qızılquşkimiləri və Qırmızı kitab // “Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda Respub. elmi konf. mat-rı., Bakı, BDU, 2009, s. 290-292;
  15. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Təbiətdə quşların yemlənmə qaydalarına görə yaranan qrupları // XXI əsrdə “Biologiyanın aktual prob-lemləri” mövzusunda Respublika elmi konf. mat - rı., Bakı, BDU, 2010, s. 126 - 132;
  16. Mustafayev Q.T.,Sadıqova N.A. və b. Azərbaycanın qızılquşkimiləri və Qırmızı kitab // “Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda Respub. elmi konf. mat-rı., Bakı, BDU, 2009, s. 290-292;
  17. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Təbiətdə quşların yemlənmə qaydalarına görə yaranan qrupları // XXI əsrdə “Biologiyanın aktual prob-lemləri” mövzusunda Respublika elmi konf. mat - rı., Bakı, BDU, 2010, s. 126 - 132;
  18. Mustafayev Q.T.,Sadıqova N.A. və b. Azərbaycanın qızılquşkimiləri və Qırmızı kitab // “Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda Respub. elmi konf. mat-rı., Bakı, BDU, 2009, s. 290-292;
  19. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Təbiətdə quşların yemlənmə qaydalarına görə yaranan qrupları // XXI əsrdə “Biologiyanın aktual prob-lemləri” mövzusunda Respublika elmi konf. mat - rı., Bakı, BDU, 2010, s. 126 - 132;

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Quşların qorunması (monoqrafiya). Bakı, "Elm", 2012, 255 s.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]