Çexiya Sileziyası

Çexiya Sileziyası
Çexiya Sileziyası
Bayraq[d]	Gerb[d]
Ümumi məlumatlar
İnzibati mərkəz	Opava
Sahəsi	4.459 km²;
Xəritədə yeri
	Çexiya Sileziyası
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Çex Sileziyası, Çexiya Sileziyası (çex. České Slezsko) — Çexiya dövlətini formalaşdıran üç tarixi Çex torpağından biri və geniş Sileziya regionunun tərkib hissəsi. Çexiyanın şimal-şərqində yerləşir, böyük hissəsi Moraviya-Sileziya diyarının, az bir qismi isə Olomoutsk diyarının hüdudlarına daxildir.^[1] Tarixi sənədlərdə bəzən Moraviya Sileziyası (çex. Moravské Slezsko) kimi də adlandırılan bu ərazi, 1918-ci ilə qədər Avstriya Sileziyasının bir hissəsi olmuşdur.^[2] 1938-isə regional geosiyasi dəyişikliklər nəticəsində Münxen sazişinə əsasən Sudet vilayəti tərkibində Üçüncü Reyx tərəfindən ilhaq edilmiş və 1945-ci ilə qədər rəsmən Sudet Sileziyası adı altında idarə olunmuşdur.^[3]

Coğrafiyası

Ostrava şəhəri regionun coğrafi mərkəzində yerləşir. Bu tarixi vilayət demək olar ki, tamamilə müasir Moraviya-Sileziya diyarının (cənub və ucqar qərb hissələri istisna olmaqla) hüdudlarına daxildir, kiçik bir hissəsi isə Olomoutsk diyarında, Yesenik şəhəri yaxınlığında yerləşir.^[1] Ostravadan sonra regionun ən böyük şəhərləri Opava və Çeski-Teşindir. Tarixi baxımdan Çeski-Teşin, hazırda Polşaya məxsus olan Seşin şəhərinin qərb hissəsini təşkil edir.^[2]

Region şərqə doğru irəlilədikcə Karpat dağlarına keçən Sudet dağları sistemində yerləşir. Bölgənin əsas çayları Oder, Opava və Polşa ilə təbii sərhəd xəttini formalaşdıran Olşa çaylarıdır.^[4]

Tarixi

Müasir Çex Sileziyası, əsasən, Birinci Sileziya müharibəsinin (1742) yekununda Sileziya regionunun böyük hissəsinin Prussiyaya verilməsindən sonra Avstriya monarxiyasının ixtiyarında qalan kiçik bir ərazidən — Avstriya Sileziyasından formalaşmışdır.^[5] Bu torpaqlar imperiya daxilində paytaxtı Opava (alm. Troppau‎) şəhəri olmaqla, rəsmi olaraq Yuxarı və Aşağı Sileziya hersoqluğu kimi yenidən təşkil edilmişdi. 1900-cü il siyahıyaalınmasına görə, hersoqluğun ərazisi 5,140 km² təşkil edir, əhalisi isə 670,000 nəfərə çatırdı.^[6]

1918-ci ildə Birinci Dünya müharibəsinin başa çatması və Avstriya-Macarıstanın süqutundan sonra, keçmiş hersoqluğun ərazisi yeni yaradılmış Çexoslovakiya dövlətinin tərkibinə daxil edilmişdi. Yalnız Seşin yaxınlığındakı Olşa çayından şərqdə yerləşən kiçik bir ərazi Polşaya verilmişdi. 1920-ci ildə imzalanmış Versal sülh müqaviləsinin şərtlərinə əsasən, əvvəllər Prussiya Sileziyasının tərkibində olan Hluçin vilayəti (alm. Hultschiner Ländchen‎) də Çexoslovakiyaya birləşdirilmişdi.^[7]

1938-ci il Münxen sazişinə müvafiq olaraq, Çex Sileziyasının böyük hissəsi Üçüncü Reyx tərəfindən ilhaq edilərək "Sudet vilayəti" (Reyxsqau) inzibati vahidinə qatılmışdı. Paralel olaraq Polşa ordusu Olşa çayının qərb sahilində yerləşən Zaoljye ərazisini işğal etmişdi (lakin növbəti il Almaniyanın Polşaya hücumu nəticəsində polyakların əldə etdiyi bu ərazilər də alman nəzarətinə keçmişdi).^[8]

Seşin və Ostrava ətrafındakı bəzi qarışıq rayonlar istisna olmaqla, Çex Sileziyasının əhalisi 1945-ci ilə qədər əsasən alman dilli etnosdan ibarət idi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra Çex Sileziyası və Hluçin vilayəti yenidən Çexoslovakiyaya qaytarılmış və alman əhalisi kütləvi şəkildə ölkədən deportasiya edilmişdi.^[6] Polşa ilə dövlət sərhədi yenidən Olşa çayı boyunca müəyyən olunmuş və bu status-kvo 1958-ci ildə imzalanmış ikitərəfli müqavilə ilə rəsmən təsdiq edilmişdi.^[5]

Həmçinin bax

Avstriya Sileziyası

İstinadlar

1 2 Eberhardt, Piotr. Ethnic Groups and Population Changes in Twentieth-Century Central-Eastern Europe (ingilis). M.E. Sharpe. 2003. 102-105. ISBN 978-0-765-61833-7.
1 2 Magocsi, Paul Robert. Historical Atlas of Central Europe (ingilis). University of Washington Press. 2018. 124–127. ISBN 978-0-295-74469-8.
↑ Heimann, Mary. Czechoslovakia: The State That Failed (ingilis). Yale University Press. 2011. 98–103. ISBN 978-0-300-17507-3.
↑ Tockner, Klement; Uehlinger, Urs. Rivers of Europe (ingilis). Academic Press. 2009. 382–385. ISBN 978-0-12-369449-2.
1 2 Magocsi, Paul Robert. Historical Atlas of Central Europe (ingilis). University of Washington Press. 2018. 124–127. ISBN 978-0-295-74469-8.
1 2 Eberhardt, Piotr. Ethnic Groups and Population Changes in Twentieth-Century Central-Eastern Europe (ingilis). M.E. Sharpe. 2003. 102-105. ISBN 978-0-765-61833-7.
↑ Heimann, Mary. Czechoslovakia: The State That Failed (ingilis). Yale University Press. 2011. 84–89. ISBN 978-0-300-17507-3.
↑ Watt, Donald Cameron. How War Came: The Immediate Origins of the Second World War, 1938–1939 (ingilis). Pantheon Books. 1989. 78-82. ISBN 978-0-394-57916-0.

Xarici keçidlər

Borders of Czech Silesia on Mapy.com

[eberhardt-1] 1 2 Eberhardt, Piotr. Ethnic Groups and Population Changes in Twentieth-Century Central-Eastern Europe (ingilis). M.E. Sharpe. 2003. 102-105. ISBN 978-0-765-61833-7.

[magocsi-2] 1 2 Magocsi, Paul Robert. Historical Atlas of Central Europe (ingilis). University of Washington Press. 2018. 124–127. ISBN 978-0-295-74469-8.

[heimann_state-3] Heimann, Mary. Czechoslovakia: The State That Failed (ingilis). Yale University Press. 2011. 98–103. ISBN 978-0-300-17507-3.

[tockner-4] Tockner, Klement; Uehlinger, Urs. Rivers of Europe (ingilis). Academic Press. 2009. 382–385. ISBN 978-0-12-369449-2.

[magocsi_atlas-5] 1 2 Magocsi, Paul Robert. Historical Atlas of Central Europe (ingilis). University of Washington Press. 2018. 124–127. ISBN 978-0-295-74469-8.

[eberhardt_ethnic-6] 1 2 Eberhardt, Piotr. Ethnic Groups and Population Changes in Twentieth-Century Central-Eastern Europe (ingilis). M.E. Sharpe. 2003. 102-105. ISBN 978-0-765-61833-7.

[heimann_failed-7] Heimann, Mary. Czechoslovakia: The State That Failed (ingilis). Yale University Press. 2011. 84–89. ISBN 978-0-300-17507-3.

[watt_came-8] Watt, Donald Cameron. How War Came: The Immediate Origins of the Second World War, 1938–1939 (ingilis). Pantheon Books. 1989. 78-82. ISBN 978-0-394-57916-0.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

Lüğətlər və ensiklopediyalar	Brockhaus
Normativ yoxlama	LCCN: sh85122479 · NKC: ge138041 · VIAF: 244276872 · WorldCat VIAF: 244276872