Çişmi rayonu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Rayon
Çişmi rayonu
Шишмә районы
Bayraq[d] Gerb
Bayraq[d] Gerb

54°35′38″ şm. e. 55°23′42″ ş. u.


Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 20 avqust 1930
Sahəsi 1823,77[1] km²
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
  • 52.325 nəf. (1 yanvar 2019)[2]
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu 34797
Poçt indeksi 4521ХХ
Rəsmi sayt
Çişmi rayonu xəritədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Çişmi rayonu (başq. Шишмә районы) — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.

Rayonun inzibati mərkəzi şəhər tipli Çişmi qəsəbəsidir.

Coğrafi yerləşməsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Başqırdıstanın mərkəzi hissəsində yerləşir. Rayonun ərazisi 1823,77 km² təşkil edir. İqlimi kontinental, isti, mülayim rütubətlidir. Ərazisinidən Dyoma, Urşak, Karmasdan, Çermasak, Uza və s. çaylar axır. Ərazisində 250-dən çox göl vardır kı, onlarında ümumi sahəsi 1000ha-dır. Qara və boz meşə torpaqları geniş sahə tutur. Ərazisindən səmt qazı, neft, qum-çınqıl qarışığı, agronom filizləri çıxarılır.

Rayon ərazisindən MoskvaÇelyabinsk dəmir yolu, federal əhəmiyyətli m-5 «Ural» avtomagistralı keçir.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayon torpaqlarından XIV əsrdə Teymurləng keçmişdir. Mixail Vasileviş Frunze isə 1920-ci ildə ağları Çişmidən çıxartmağı bacarmışdır. Diyarda Turaxan və Hüseyn bəyin məqbərələri yerləşir.

Müsəlmanların tarixi əhəmiyyətə malik Kalmaşevo qəbrsanlığının tarixi XVIII əsrə gedir. Barsuanbaşevo kəndində 1724-cü ilə aid məscid saxlanılır. Enqalışevo kəndində isə XX əsrin əvvəllərinə aid məktəb binası vardır. Binanı tacir Manasev tikdirmişdir.

Əhali[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Karmaskalı rayonu ərazisin milli tərkibi: tatarlar — 55 %, ruslar — 20,2 %, başqırdlar — 18,7 %, ukraynlar — 2,5 %, mordvalılar[3] — 1,5 %, digər millər — 2,1 %[4].

İnzibati-ətazi vahidləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayonda 15 kənd inzivati vahidliyinə 104 yaşayış məntəqəsi daxildir[5].

İqtisadiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayon əsasən maldarlıq-taxılşılıq üzrə iftisaslaşmışdır. Ərazisinin 130,6 min ha kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. 23,9 min ərazi otlaq sahələridir. Kənd təsərrüfatının iri buynuzlu maldarlıq və arıçılıq sahələri inkişaf etmişdir.

Sosial sfera[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayon ərazisində 62 ümumtəhsil mərkəzi, 22 orta məktəb, bir uçiliş, 34 kütləvi kitabxana, 58 klub fəaliyyət, 3 xəstəxana göstərir. Burada tatar, rus və başqırd dillərində «Çişmə» — «Rodnik» — «Dim buyı» qəzetləri buraxılır.

Sağlıq[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mərkəzi rayon xəstəxanası 310 çaypayılıqdır, rayon paliklinikası isə günlük 600 nəfərə xidmət etmə imkanına sahibdir. Bundan əlavə 2 sahə xəstəxanası və 41 həkim-kledşer məntəqəsiu fəaliyyət göstərir.

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Республика Башкортостан. Общая площадь земель муниципального образования". 2020-05-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-11.
  2. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан. 2019. S. 62.
  3. Мордовское население в Башкортостане. ФЕДЕРАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ НАУКИ ИНСТИТУТ ЭТНОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ ИМ. Р. Г.КУЗЕЕВА УФИМСКОГО НАУЧНОГО ЦЕНТРА РОССИЙСКОЙ АКАДЕМИИ НАУК Arxivləşdirilib 2016-10-20 at the Wayback Machine (rus.)
  4. "Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан" (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. 2013-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-05.
  5. "Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)". 2014-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-11.