Çişmi rayonu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Rayon
Çişmi rayonu
2011, around Ufa town, "Pionerskaya" railway station - panoramio.jpg
Bayraq[d] Gerb
Bayraq[d] Gerb

54°35′38″ şm. e. 55°23′42″ ş. u.


Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 20 avqust 1930
Sahəsi 1823,77[1] km²
Əhalisi
Əhalisi
Rəsmi sayt
Çişmi rayonu xəritədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Çişmi rayonu (başq. Шишмә районы) — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.

Rayonun inzibati mərkəzi şəhər tipli Çişmi qəsəbəsidir.

Coğrafi yerləşməsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Başqırdıstanın mərkəzi hissəsində yerləşir. Rayonun ərazisi 1823,77 km² təşkil edir. İqlimi kontinental, isti, mülayim rütubətlidir. Ərazisinidən Dyoma, Urşak, Karmasdan, Çermasak, Uza və s. çaylar axır. Ərazisində 250-dən çox göl vardır kı, onlarında ümumi sahəsi 1000ha-dır. Qara və boz meşə torpaqları geniş sahə tutur. Ərazisindən səmt qazı, neft, qum-çınqıl qarışığı, agronom filizləri çıxarılır.

Rayon ərazisindən MoskvaÇelyabinsk dəmir yolu, federal əhəmiyyətli m-5 «Ural» avtomagistralı keçir.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayon torpaqlarından XIV əsrdə Teymurləng keçmişdir. Mixail Vasileviş Frunze isə 1920-ci ildə ağları Çişmidən çıxartmağı bacarmışdır. Diyarda Turaxan və Hüseyn bəyin məqbərələri yerləşir.

Müsəlmanların tarixi əhəmiyyətə malik Kalmaşevo qəbrsanlığının tarixi XVIII əsrə gedir. Barsuanbaşevo kəndində 1724-cü ilə aid məscid saxlanılır. Enqalışevo kəndində isə XX əsrin əvvəllərinə aid məktəb binası vardır. Binanı tacir Manasev tikdirmişdir.

Əhali[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Karmaskalı rayonu ərazisin milli tərkibi: tatarlar — 55 %, ruslar — 20,2 %, başqırdlar — 18,7 %, ukraynlar — 2,5 %, mordvalılar[3] — 1,5 %, digər millər — 2,1 %[4].

İnzibati-ətazi vahidləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayonda 15 kənd inzivati vahidliyinə 104 yaşayış məntəqəsi daxildir[5].

İqtisadiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Chishmy rayon entrance 2.jpg

Rayon əsasən maldarlıq-taxılşılıq üzrə iftisaslaşmışdır. Ərazisinin 130,6 min ha kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. 23,9 min ərazi otlaq sahələridir. Kənd təsərrüfatının iri buynuzlu maldarlıq və arıçılıq sahələri inkişaf etmişdir.

Sosial sfera[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayon ərazisində 62 ümumtəhsil mərkəzi, 22 orta məktəb, bir uçiliş, 34 kütləvi kitabxana, 58 klub fəaliyyət, 3 xəstəxana göstərir. Burada tatar, rus və başqırd dillərində «Çişmə» — «Rodnik» — «Dim buyı» qəzetləri buraxılır.

Sağlıq[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mərkəzi rayon xəstəxanası 310 çaypayılıqdır, rayon paliklinikası isə günlük 600 nəfərə xidmət etmə imkanına sahibdir. Bundan əlavə 2 sahə xəstəxanası və 41 həkim-kledşer məntəqəsiu fəaliyyət göstərir.

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Республика Башкортостан. Общая площадь земель муниципального образования
  2. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан. 2019. səh. 62.
  3. Мордовское население в Башкортостане. ФЕДЕРАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ НАУКИ ИНСТИТУТ ЭТНОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ ИМ. Р. Г.КУЗЕЕВА УФИМСКОГО НАУЧНОГО ЦЕНТРА РОССИЙСКОЙ АКАДЕМИИ НАУК (rus.)
  4. "Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан" (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. 2013-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-05.
  5. Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)