Çin dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Çin dili
Orijinal adı: 中文, 汉语
Ölkələr: Çin, Çin Respublikası, Sinqapur, Filippin, Malayziya, İndoneziya, Şərqi Timor, Tailand, Vyetnam, Myanma, Kamboca, Kanada, ABŞ
Rəsmi status: Çin, Çin Respublikası, Sinqapur, BMT
Danışanların ümumi sayı: 1,3 milyard
Reytinq: 1
Təsnifatı
Kateqoriya: Avrasiya dilləri
Çin-Tibet dilləri
Yazı: çin əlifbası
Dil kodları
QOST 7.75–97: кит 315
ISO 639-1: zh
ISO 639-2: chi (B); zho (T)
ISO 639-3: zho və s.
Bax: Layihə:Dilçilik

Çin dili — Çin-Tibet dil ailəsinə aid bir dil. Dünya əhalisinin təxminən beşdə birinin ana dilidir. Orijinal adı cong və(中文، Zhōngwén[1]), han yu(华语/華語، Huáyǔ) adlanır. Çində dövlət dili və rəsmi dil mandarin və ya pütüng xua adlanir.

Əlifbası[redaktə | əsas redaktə]

Çin dilinin əlifbası yoxdur. Qədim piktoqramlar əsasında inkişaf etdirilmiş yazı növü zamanla ideoqramlara çevrilmiş və geniş yayılmışdır. Məlum olan bütün ideoqramları əzbərləmək çətin olduğundan 115 əsas literalı əzbərləməklə qalan bütün ideoqramları bu literalların birləşdirilməsi yolu ilə yadda saxlayırlar. Çin lüğətləri literalların xətt sayısına görə tərtib olunur.


Çin dilinin yazılışı[redaktə | əsas redaktə]

Çin dili iki cür yazılır:

  • 1. Sunnəti və ya klassik
  • 2. Modernləşdirilmiş

Birinci model çinin əsil və keçmiş dilidi ki keçən yuzillərdə işləniridi,indidə tayvan,hong kong,makao və ABŞ daki çinlilər onu danışırlar. İkinci model isə qədim çin yazısında istifadə olunan herogliflərin sadələşdirilmiş formasıdır. Bu model singapurda da işlənir. Bundan başqa 1950-ci ildən tətbig olunmağa başlanan Pinyin herogliflərin transliterasiyası üçün istifadə olunur. Çində Pinyin 1980-cı ildən herogliflərin latın əlifbasına çevrilməsi üçün geniş istifadə olunur. Pinyin herogliflərin yerinə deyil daha çox izah məqsədilə işlədilir.


Çin dili lüğəti[redaktə | əsas redaktə]

  • Çin dili danışıq kitabı və lüğəti 2005
    Presidental Library / O. Hacalıyev. - Bakı : Hərbi Nəşriyyat, 2005. - 176 s
  • Çin Xalq Respublikasının Nankai Universitetində təhsil almış Orxan Hacalıyev 2005-ci ildə “Azərbaycanca-çincə danışıq kitabçası və müxtəsər lüğət” kitabını çap etdirmişdir. Müəllifin məqsədi Çinə gələn həmvətənlərinin burada ünsiyyət qura bilməsinə kömək etməkdir. Kitab “Fonetika”, “Qrammatika”, “Söhbətlər”, “Çincə-Azərbaycanca lüğət” və “Azərbaycanca-çincə lüğət” adlı beş fəsildən ibarətdir. Kitaba Çin Xalq Respublikasının Nankai Universitetinin professoru Vanq Pen Min və müəllim Zhanq Li Sonq rəy vermişlər. Lüğətdə 3026 ən işlək söz, 824 cümlə, 27 rəqəm və müxtəlif hesablama əməliyyatının heroqlifi, transkripsiyası və latın qrafikası ilə qarşılığı verilmişdir.


Çin dilləri və ləhcələri[redaktə | əsas redaktə]

Çinin başa başında ayrıca dil və ləhcələr danışılir ki onların hica ədasında bir birindən ayrılırlar.

  • Butuncə Çin dilləri:
Nankai Universiteti, ÇXR 2005-ci il
  • Kanton
  • Mandarin
  • Vü(Şanghay dili)
  • Ke cia
  • Püşyan
  • Xuyi cü
  • Min cüng
  • Gən
  • Şiang
  • Min yi
    Çin dilinin yazılışı.jpg
  • Min nən
  • Ping Xüa


Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Çin dilinin yazlimi
Çində çin dilli xalqlar
  1. [1] 中文