Çjao Szıyan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Çjao Szıyan
çin 赵紫阳
Zhao Ziyang (1985).jpg 1985-ci il.
Doğum tarixi 17 oktyabr 1919(1919-10-17)
Doğum yeri Xenan əyaləti, Xuasyan qəzası
Vəfat tarixi 17 yanvar 2005 (85 yaşında)
Vəfat yeri Pekin, Çin Xalq Respublikası
Vəfat səbəbi insult
Həyat yoldaşı Liang Boqi[d][1]
Uşağı Zhao Erjun[d]Wang Yannan[d]
Vətəndaşlıq Flag of the People's Republic of China.svg Çin
Peşəsi siyasətçi
Milliyyəti çinli
Partiya Çin Kommunist Partiyası
Commons-logo.svg Çjao Szıyan Vikianbarda

Çjao Szıyan (çin 赵紫阳; d. 17 oktyabr 1919, Xenan əyaləti, Xuasyan qəzası – ö. 17 yanvar 2005, Pekin, Çin Xalq Respublikası) – Çin partiya və dövlət xadimi[2].

O, aparıcı islahatçı idi, Çinə bazar iqtisadiyyatını təqdim etmiş, korrupsiya ilə mübarizə aparmışdır.

Həyatı və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

17 oktyabr 1919-cu ildə Xenan əyaləti, Xuasyan qəzasında böyük bir torpaq sahibinin ailəsində anadan olmuşdur. Atası 1930-cu illərdə öldürülmüşdür.

1938-ci ildən Çin Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur[2]. 1937–1945-ci illərdə yapon işğalçılarına qarşı aparılmış milli azadlıq müharibəsində və 1946–1949-cu illərdəki xalq azadlıq müharibəsində Xebey, Şandun və Xenan əyalətlərində rəhbər partiya vəzifələrində olmuşdur. 1951-ci ildə aqrar islahatın keçirilməsinə rəhbərlik etmək üçün Quandun əyalətinə göndərilmiş, əvvəlcə ÇKP MK cənub yarımbürosunun katib müavini, sonra isə ÇKP Quandun əyalət komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə seçilmişdir[2].

1967-ci ilin aprel ayında bütün vəzifələrdən kənarlaşdırılmışdır[2]. 1971-ci ildə bəraət almışdır[2].

Bundan sonra 1971–1972-ci illərdə ÇKP Daxili Monqolustan muxtar rayonu komitəsinin katibi, 1972–1975-ci illərdə ÇKP Quandun əyalət komitəsinin katibi və birinci katibi, 1975–1980-ci illərdə ÇKP Sıçuan əyalət komitəsinin birinci katibi, Çendu qoşunlarının birinci komissarı olmuşdur. 1978-ci ildən Çin Xalq Siyasi Məsləhət Şurası Ümumçin Komitəsi sədrinin müavini idi. 1979-cu ildən ÇKP MK Siyasi Bürosunun, 1980-ci ildən ÇKP MK Siyasi Bürosu Daimi Komitəsinin üzvü idi. 1980 ilin sentyabrında baş nazir vəzifəsinə təyin edilmişdir[3]. 1987-ci ilin yanvarında ÇKP MK-nın Baş katibi vəzifəsinə seçilmişdir[3].

Ev həbsi[redaktə | əsas redaktə]

1989-cu ilin iyun ayında keçirilən ÇKP MK-nın 4-cü plenumu Çjao Szıyanı ÇKP MK-nın baş katibi vəzifəsindən azad etmişdir[3]. Belə ki, ÇKP MK-nın 1989-cu ilin 23–24 iyun tarixlərində keçirilmiş XIII çağırış 4-cü pleumu Li Penin "Antipartiya və antisosializm çıxışları və iğtişaşları zamanı yoldaş Çjao Szıyanın səhvləri haqqında" məruzəsini müzakirəyə çıxartmışdır[4]. Müzakirə nəticəsində plenum Çjao Szıyanı ÇKP MK-nin baş katibi vəzifəsindən azad edərək, bu vəzifəyə ÇKP-nin Şanxay şəhər komitəsinin katibi Szyan Szemini seçmişdir[4]. Bundan sonra Çjao Szıyan ömrünün sonunadək ev dustağı qalmışdır[3].

17 yanvar 2005-ci ildə Pekindəki xəstəxanaların birində vəfat etmişdir[5].

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Lyan Botsi ilə evli olmuşdur. Onbu evlilikdən 6 övladları - 5 oğlan və 1 qız övladları dünyaya gəlmişdir. Lyan Botsi 2013-cü ilin dekabr ayında Pekində vəfat etmişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. (not translated to en-gb) Obituary: Zhao ZiyangThe Guardian, 2005.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Çjao Szıyan // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası  : [25 cilddə] / baş red. M. K. Kərimov. — Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi, 2015. — VI  cild. — Səhifələrin sayı:  608. — Səh.: 120. — ISBN 978-9952-441-11-6.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Çjao Szıyan // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası  : [25 cilddə] / baş red. M. K. Kərimov. — Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi, 2015. — VI  cild. — Səhifələrin sayı:  608. — Səh.: 121. — ISBN 978-9952-441-11-6.
  4. 4,0 4,1 Çin // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası  : [25 cilddə] / baş red. M. K. Kərimov. — Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi, 2015. — VI  cild. — Səhifələrin sayı:  608. — Səh.: 46. — ISBN 978-9952-441-11-6.
  5. "Опальный лидер КПК скончался в Пекине". Русская служба Би-би-си (BBC Russian.com). http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_4179000/4179065.stm.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]