Çjao Szıyan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Çjao Szıyan
çin 赵紫阳
Zhao Ziyang (1985).jpg
1985-ci il.
Doğum tarixi
Doğum yeri Xenan əyaləti, Xuasyan qəzası
Vəfat tarixi (85 yaşında)
Vəfat yeri Pekin, Çin Xalq Respublikası
Dəfn yeri
  • Babaoshan Revolutionary Cemetery[d]
Vəfat səbəbi insult
Vətəndaşlığı
Peşəsi siyasətçi
Milliyyəti çinli
Partiya Çin Kommunist Partiyası
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Çjao Szıyan (çin 赵紫阳; d. 17 oktyabr 1919, Xenan əyaləti, Xuasyan qəzası – ö. 17 yanvar 2005, Pekin, Çin Xalq Respublikası) – Çin partiya və dövlət xadimi[1].

O, aparıcı islahatçı idi, Çinə bazar iqtisadiyyatını təqdim etmiş, korrupsiya ilə mübarizə aparmışdır.

Həyatı və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

17 oktyabr 1919-cu ildə Xenan əyaləti, Xuasyan qəzasında böyük bir torpaq sahibinin ailəsində anadan olmuşdur. Atası 1930-cu illərdə öldürülmüşdür.

1938-ci ildən Çin Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur[1]. 1937–1945-ci illərdə yapon işğalçılarına qarşı aparılmış milli azadlıq müharibəsində və 1946–1949-cu illərdəki xalq azadlıq müharibəsində Xebey, Şandun və Xenan əyalətlərində rəhbər partiya vəzifələrində olmuşdur. 1951-ci ildə aqrar islahatın keçirilməsinə rəhbərlik etmək üçün Quandun əyalətinə göndərilmiş, əvvəlcə ÇKP MK cənub yarımbürosunun katib müavini, sonra isə ÇKP Quandun əyalət komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə seçilmişdir[1].

1967-ci ilin aprel ayında bütün vəzifələrdən kənarlaşdırılmışdır[1]. 1971-ci ildə bəraət almışdır[1].

Bundan sonra 1971–1972-ci illərdə ÇKP Daxili Monqolustan muxtar rayonu komitəsinin katibi, 1972–1975-ci illərdə ÇKP Quandun əyalət komitəsinin katibi və birinci katibi, 1975–1980-ci illərdə ÇKP Sıçuan əyalət komitəsinin birinci katibi, Çendu qoşunlarının birinci komissarı olmuşdur. 1978-ci ildən Çin Xalq Siyasi Məsləhət Şurası Ümumçin Komitəsi sədrinin müavini idi. 1979-cu ildən ÇKP MK Siyasi Bürosunun, 1980-ci ildən ÇKP MK Siyasi Bürosu Daimi Komitəsinin üzvü idi. 1980 ilin sentyabrında baş nazir vəzifəsinə təyin edilmişdir[2]. 1987-ci ilin yanvarında ÇKP MK-nın Baş katibi vəzifəsinə seçilmişdir[2].

Ev həbsi[redaktə | əsas redaktə]

1989-cu ilin iyun ayında keçirilən ÇKP MK-nın 4-cü plenumu Çjao Szıyanı ÇKP MK-nın baş katibi vəzifəsindən azad etmişdir[2]. Belə ki, ÇKP MK-nın 1989-cu ilin 23–24 iyun tarixlərində keçirilmiş XIII çağırış 4-cü pleumu Li Penin "Antipartiya və antisosializm çıxışları və iğtişaşları zamanı yoldaş Çjao Szıyanın səhvləri haqqında" məruzəsini müzakirəyə çıxartmışdır[3]. Müzakirə nəticəsində plenum Çjao Szıyanı ÇKP MK-nin baş katibi vəzifəsindən azad edərək, bu vəzifəyə ÇKP-nin Şanxay şəhər komitəsinin katibi Szyan Szemini seçmişdir[3]. Bundan sonra Çjao Szıyan ömrünün sonunadək ev dustağı qalmışdır[2].

17 yanvar 2005-ci ildə Pekindəki xəstəxanaların birində vəfat etmişdir[4].

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Lyan Botsi ilə evli olmuşdur. Onbu evlilikdən 6 övladları - 5 oğlan və 1 qız övladları dünyaya gəlmişdir. Lyan Botsi 2013-cü ilin dekabr ayında Pekində vəfat etmişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 5 Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 120. ISBN 978-9952-441-11-6. (#script_parameter)
  2. 1 2 3 4 Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 121. ISBN 978-9952-441-11-6. (#script_parameter)
  3. 1 2 "Çin". Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 46. ISBN 978-9952-441-11-6. (#script_parameter)
  4. "Опальный лидер КПК скончался в Пекине" (rus). Русская служба Би-би-си (BBC Russian.com).

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]