Çjao Szıyan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Çjao Szıyan
çin 赵紫阳
Zhao Ziyang (1985).jpg 1985-ci il.
Doğum tarixi 17 oktyabr 1919(1919-10-17)
Doğum yeri Xenan əyaləti, Xuasyan qəzası
Vəfat tarixi 17 yanvar 2005 (85 yaşında)
Vəfat yeri Pekin, Çin Xalq Respublikası
Vəfat səbəbi insult
Vətəndaşlıq
Peşəsi siyasətçi
Milliyyəti çinli
Partiya Çin Kommunist Partiyası
Commons-logo.svg Çjao Szıyan Vikianbarda

Çjao Szıyan (çin 赵紫阳; d. 17 oktyabr 1919, Xenan əyaləti, Xuasyan qəzası – ö. 17 yanvar 2005, Pekin, Çin Xalq Respublikası) – Çin partiya və dövlət xadimi[1].

O, aparıcı islahatçı idi, Çinə bazar iqtisadiyyatını təqdim etmiş, korrupsiya ilə mübarizə aparmışdır.

Həyatı və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

17 oktyabr 1919-cu ildə Xenan əyaləti, Xuasyan qəzasında böyük bir torpaq sahibinin ailəsində anadan olmuşdur. Atası 1930-cu illərdə öldürülmüşdür.

1938-ci ildən Çin Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur[1]. 1937–1945-ci illərdə yapon işğalçılarına qarşı aparılmış milli azadlıq müharibəsində və 1946–1949-cu illərdəki xalq azadlıq müharibəsində Xebey, Şandun və Xenan əyalətlərində rəhbər partiya vəzifələrində olmuşdur. 1951-ci ildə aqrar islahatın keçirilməsinə rəhbərlik etmək üçün Quandun əyalətinə göndərilmiş, əvvəlcə ÇKP MK cənub yarımbürosunun katib müavini, sonra isə ÇKP Quandun əyalət komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə seçilmişdir[1].

1967-ci ilin aprel ayında bütün vəzifələrdən kənarlaşdırılmışdır[1]. 1971-ci ildə bəraət almışdır[1].

Bundan sonra 1971–1972-ci illərdə ÇKP Daxili Monqolustan muxtar rayonu komitəsinin katibi, 1972–1975-ci illərdə ÇKP Quandun əyalət komitəsinin katibi və birinci katibi, 1975–1980-ci illərdə ÇKP Sıçuan əyalət komitəsinin birinci katibi, Çendu qoşunlarının birinci komissarı olmuşdur. 1978-ci ildən Çin Xalq Siyasi Məsləhət Şurası Ümumçin Komitəsi sədrinin müavini idi. 1979-cu ildən ÇKP MK Siyasi Bürosunun, 1980-ci ildən ÇKP MK Siyasi Bürosu Daimi Komitəsinin üzvü idi. 1980 ilin sentyabrında baş nazir vəzifəsinə təyin edilmişdir[2]. 1987-ci ilin yanvarında ÇKP MK-nın Baş katibi vəzifəsinə seçilmişdir[2].

Ev həbsi[redaktə | əsas redaktə]

1989-cu ilin iyun ayında keçirilən ÇKP MK-nın 4-cü plenumu Çjao Szıyanı ÇKP MK-nın baş katibi vəzifəsindən azad etmişdir[2]. Belə ki, ÇKP MK-nın 1989-cu ilin 23–24 iyun tarixlərində keçirilmiş XIII çağırış 4-cü pleumu Li Penin "Antipartiya və antisosializm çıxışları və iğtişaşları zamanı yoldaş Çjao Szıyanın səhvləri haqqında" məruzəsini müzakirəyə çıxartmışdır[3]. Müzakirə nəticəsində plenum Çjao Szıyanı ÇKP MK-nin baş katibi vəzifəsindən azad edərək, bu vəzifəyə ÇKP-nin Şanxay şəhər komitəsinin katibi Szyan Szemini seçmişdir[3]. Bundan sonra Çjao Szıyan ömrünün sonunadək ev dustağı qalmışdır[2].

17 yanvar 2005-ci ildə Pekindəki xəstəxanaların birində vəfat etmişdir[4].

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Lyan Botsi ilə evli olmuşdur. Onbu evlilikdən 6 övladları - 5 oğlan və 1 qız övladları dünyaya gəlmişdir. Lyan Botsi 2013-cü ilin dekabr ayında Pekində vəfat etmişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 5 "Çjao Szıyan". Azərbaycan Milli Ensiklopediyası[25 cilddə]. VI cild. Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi. baş red. M. K. Kərimov. 2015. səh. 120. ISBN 978-9952-441-11-6.
  2. 1 2 3 4 "Çjao Szıyan". Azərbaycan Milli Ensiklopediyası[25 cilddə]. VI cild. Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi. baş red. M. K. Kərimov. 2015. səh. 121. ISBN 978-9952-441-11-6.
  3. 1 2 "Çin". Azərbaycan Milli Ensiklopediyası[25 cilddə]. VI cild. Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi. baş red. M. K. Kərimov. 2015. səh. 46. ISBN 978-9952-441-11-6.
  4. "Опальный лидер КПК скончался в Пекине" (rus). Русская служба Би-би-си (BBC Russian.com).

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]