Çoxagentli sistem

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Adi agent
Öyrənən agenti

Çoxagentli sistem (МАС, ing. Multi-agent system) — bir neçə qarşılıqlı təsirli ağıllı agentlərin yaratdığı bir sistemdir. Çətin və ya qeyri-mümkün olan problemləri tək bir agent və ya monolit sistemlə həll etmək üçün çox agent sistemlərdən istifadə edilə bilər. Bu cür işlərə nümunə olaraq onlayn ticarət [1], təcili reaksiya [2] və sosial strukturların modelləşdirilməsidir[3].

Baxış[redaktə | əsas redaktə]

Çox agent sistemində agentlər bir neçə vacib xüsusiyyətə malikdirlər[4]:

  • Muxtariyyət: agentlər, ən azı qismən müstəqildir
  • Məhdud təmsil: agentlərin heç birinin bütün sistem haqqında bir təsəvvürü yoxdur və ya sistemin agent üçün praktik olaraq istifadə edilməsi üçün bilikləri üçün çox mürəkkəb deyil.
  • Mərkəzdən kənarlaşdırma: bütün sistemi idarə edən agentlər yoxdur [5]

Tipik olaraq, çox agent sistemlər proqram agentlərini yoxlayır. Bununla birlikdə robotlar, insanlar və ya insanların komandaları da çox agent sistemin tərkib hissəsi ola bilər. Ayrıca, çox agent sistemlərdə qarışıq komandalar ola bilər.

Çox agent sistemlərdə, hər bir agentin davranış strategiyası olduqca sadə olsa da, özünü təşkili və mürəkkəb davranış meydana gələ bilər. Bu sözdə ocaq zəkasının əsasını təşkil edir.

Agentlər öz biliklərini bəzi xüsusi dillərdən istifadə edərək sistemdə qurulmuş "ünsiyyət" qaydalarına (protokollarına) əməl edərək bölüşə bilərlər. Bu cür dillərə misal olaraq, Knowledge Query Manipulation Language (KQML) və FIPA’s Agent Communication Language (ACL).

Çoxagentli sitemin araşdırılması[redaktə | əsas redaktə]

Çoxagentli sistemlərin tədqiqi süni intellekt problemlərinin həlli ilə əlaqələndirilir.

MAC çərçivəsində araşdırmalar üçün mövzular:

  1. bilik, arzu və niyyətlər (BDI),
  2. əməkdaşlıq və koordinasiya,
  3. təşkilat,
  4. rabitə,
  5. uyğun,
  6. paylanmış həll
  7. paylanmış problem həlli
  8. çox agent təhsili
  9. etibarlılıq və nöqsanlara dözümlülük

Çoxagentli sistemlərin paradiqması[redaktə | əsas redaktə]

Bir çox MAC, addım-addım simulyasiyaya əsaslanan kompüter tətbiqetmələrinə malikdir. MAC komponentləri adətən ölçülmüş bir tələb matrisində qarşılıqlı əlaqə qurur,

 Speed-VERY_IMPORTANT: min=45 mph, 
 Path length-MEDIUM_IMPORTANCE: max=60 expectedMax=40, 
 Max-Weight-UNIMPORTANT 
 Contract Priority-REGULAR 

və cavab matrisi,

 Speed-min:50 but only if weather sunny,  
 Path length:25 for sunny / 46 for rainy
 Contract Priority-REGULAR
 note - ambulance will override this priority and you'll have to wait

"İstək - Cavab - Razılaşma" modeli MAC üçün adi bir haldır. Sxem bir neçə mərhələdə həyata keçirilir:

  1. əvvəlcə hər kəs bir sual verir: "Mənə kim kömək edə bilər?"
  2. yalnız "bacardığım" cavabı "belə bir qiymətə verə bilərəm" cavabı
  3. nəticədə "razılaşma" qurulur
  4. Son addım adətən bir neçə daha kiçik (kiçik) məlumat mübadiləsi aktlarını tələb edir. Bu zaman əldə edilmiş "razılaşmalar" və ətraf mühit məhdudiyyətləri də daxil olmaqla digər komponentlər nəzərə alınır.

MAC-da daha çox istifadə olunan bir paradiqma "feromone" dir, burada komponentlər növbəti və ya yaxın komponentlər üçün məlumatları "buraxır". Bu cür "feromonlar" zamanla buxarlana bilər, yəni zamanla dəyərləri dəyişə bilər.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Çox agentli sistemlər həyatımızda qrafik tətbiqlərdə, məsələn, kompüter oyunlarında istifadə olunur. Agent sistemlərdə filmlərdə də istifadə edilmişdir [6]. MAC nəzəriyyəsi kompozit müdafiə sistemlərində istifadə olunur. Ayrıca, MAS nəqliyyat, logistika, qrafika, coğrafi informasiya sistemləri, robototexnika və bir çox digər sahələrdə istifadə olunur. Multi-agent sistemlər yükün avtomatik və dinamik tarazlığını, genişlənmə və özünü müalicə qabiliyyətini təmin etmək üçün şəbəkə və mobil texnologiyalar sahəsində özünü sübut etdi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Alex Rogers and E. David and J.Schiff and N.R. Jennings. The Effects of Proxy Bidding and Minimum Bid Increments within eBay Auctions, ACM Transactions on the Web, 2007
  2. Ron Sun and Isaac Naveh. Simulating Organizational Decision-Making Using a Cognitively Realistic Agent Model, Journal of Artificial Societies and Social Simulation.
  3. Nathan Schurr and Janusz Marecki and Milind Tambe and Paul Scerri et.al. The Future of Disaster Response: Humans Working with Multiagent Teams using DEFACTO, 2005.
  4. Michael Wooldridge, An Introduction to MultiAgent Systems, John Wiley & Sons Ltd, 2002, paperback, 366 pages, ISBN 0-471-49691-X.
  5. Liviu Panait, Sean Luke: Cooperative Multi-Agent Learning: The State of the Art. Autonomous Agents and Multi-Agent Systems 11(3): 387—434 (2005)
  6. Massive, Film showcase Arxiv surəti 15 aprel 2008 tarixindən Wayback Machine saytında

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]