Ölülər (pyes)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox book.png
Ölülər
Ölülər
Janr Komediya
Müəllif Cəlil Məmmədquluzadə
Orijinal dili Azərbaycanca
Yazılma ili 1909
Nəşr ili 2004
Nəşriyyat 2004: Öndər
ISBN [[Xüsusi:Booksources/ISBN 9952-416-17-1|ISBN 9952-416-17-1]]

ÖlülərCəlil Məmmədquluzadənin 1909-cu ildə yazdığı dörd məclis və beş pərdədən ibarət komediya.

Əsərin tarixi və ilk səhnələşdirilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Əsərin ilk oxunuşu 1913-cü ildə[Mənbə göstərin] Şuşada[Mənbə göstərin] keçirilmişdi. Əsər təriflənmiş, lakin mövhumat yuvası Şuşada səhnəyə qoyulmasının tezliyi qeyd edilmişdi. 1916 il aprelin 29-da Bakıda[Mənbə göstərin], Tağıyev teatrında əsərin ilk tamaşası oldu. Tamaşanın rejisoru H.Ərəblinski[Mənbə göstərin] idi. İsgəndər rolunda M.Əliyev, Şeyx Nəsrullah rolunda Əliqulu Nəcəfov çıxış edirdi.[Mənbə göstərin]

Tamaşa çox böyük müvəffəqiyyət qazandı. Bakıda nəşr olunan «Açıq söz» qəzetinin 1 may 1916 il sayındakı "Ölülər" haqqında təəssürat məqaləsində deyilirdi: "Cümə günü Tağıyev teatrı bir ədəbiyyat bayramı keçirdi. Mola Nəsrəddinin əsəri – təhriri olan "Ölülər" draması tamaşa edilirdi". Sonra məqalədə göstərilir ki, hər pərdənin arasında müəllif alqışlarla səhnəyə çağırılıb təbrik olunurdu. Mətbuat, ədəbiyyat, məktəb və səhnə işçiləri düzülüb müəllifi alqışlarla çağırdılar. "Müəllif səhnəyə çıxanda bir alqış tufanı qopdu". "Açıq söz"ün müxbiri bu təntənədəki görkəmli tamaşaçılara müraciətlə öz təəssüratlarını bildirmələrini xahiş edir. Onlar deyirlər: "Şeyx Nəsruallahın ölüləri diriltməsi yalansa da, "Ölülər"in ölü fikirləri diriltməsinə şübhə ola bilməz". [Mənbə göstərin]

Sultan Məcid Qənizadə yazırdı: ""Ölülər" son komediyalarımız içində parlaq bir mövqe tutur. "Ölülər"də sənətkaranə bir dirilik, mahiranə bir incəlik var. "Ölülər" mühərrirində bəzən Qoqol ruhu yaşar". Hüseyn Cavid isə qeyd edirdi ki, artıq dərəcədə məharətlə yazılmış, məzmunu eynən həyatımızdan götürülmüş, ideyası inqilabi bu drama müsəlman həyatında böyük rollar oynayacaqdır. Nəcəf bəy Vəzirov isə "Ölülər"i "Molla Nəsrəddin" kimi, baltanı dibindən vuran bir pyes adlandırmışdı.[1]

Personajların prototipləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Həmidə Məmmədquluzadə (Cavanşir) yazır ki, Mirzə Cəlilin dediyinə görə, şeyxin ölüləri diriltməsi əhvalatı əsla uydurma deyil. Bir vaxtlar İrəvan quberniyasında belə bir hadisə baş vermişdi. Pyesin bütün tipləri Naxçıvan camaatından götürülmüşdür.
  • Həmidə Məmmədquluzadə (Cavanşir) yazır ki, atası "rus Əhməd" kimi çağrılan Əhməd bəy Cavanşirin bir dostu Ağcabədinin Hüsülü kəndindən olan İsgəndər Hacı Həsən oğlu yerli ruhaniləri vecinə almadan öz üzümündən şampanabənzər şərab çəkirmiş və buna görə də ona "kefli İsgəndər" deyirlərmiş. Ancaq kefli İsgəndərin prototipi kimi bir sıra adamların, məsələn, hüquqşünas Paşa bəy Hacı Ələkbər bəy oğlu Sultanovun (1868/1869 - 1942) da adı çəkilir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Cəlil, Məmmədquluzadə (2004). Əsərləri(azərb.)). Öndər, 664. ISBN 9952-416-17-1. 2014-12-17 tarixində istifadə olunub.
  • Həmidə xanım Cavanşir. Xatirələrim.II nəşr. Bakı, 2012

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Ölülər"(azərb.)). calilbook.musigi-dunya.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2014-12-17 tarixində. https://web.archive.org/web/20141217205840/http://calilbook.musigi-dunya.az/yo/oluler.html. İstifadə tarixi: 2014-12-17.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Vikimənbədə Ölülər (pyes) ilə əlaqəli məlumatlar var.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]