Ömər Əliyev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Ömər Osman oğlu Əliyev səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Ömər Əliyev
Ömər Osman oğlu Əliyev
Ömər Əliyev (1999).jpeg
Doğum tarixi: 10 may 1900(1900-05-10)
Doğum yeri: Hiləband, Astara, Lənkəran qəzası, Bakı quberniyası, Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi: 8 iyun 2004 (104 yaşında)
Vəfat yeri: Tüləgüvan, Astara rayonu, Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Vəfat səbəbi: Uzun sürən xəstəlik
Atası: Osman Əliyev
Anası: Şinənaz Əliyeva
Həyat yoldaşı: Sevgül Əliyeva
Bibixanım İsayeva
Uşaqları: Osman Osmanov
Cəbrail Osmanov
Ceyran Əliyeva
Zərbanu Əliyeva
Tuğra Əliyeva
Nazilə Əliyeva
Fərail Əliyev
Rəfail Əliyev (1960-2009)
Fəzail Əliyev
İlqar Əliyev
Vətəndaşlıq: Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Peşələri: Fəhlə, qaravulçu
Milliyyəti: Azərbaycanlı
Dini: İslam
Təhsili: Burzubənd kənd məktəbi (orta)
Təltifləri: "İgidliyə görə" medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 60 illiyi" yubiley medalı "Əmək veteranı" medalı
Vətən Müharibəsi Ordeni
MilitaryVeteranRibbon.png
Ömər Əliyev

Ömər Əliyev (d. 10 may 1900[1] - ö. 8 iyun 2004, ) — Uzunömürlü, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı[2], xeyriyyəçi.

Özünün və ətrafındakı yaşlı insanların dediklərinə görə, 1918-ci il mart soyqırımlarının canlı şahidi olmuşdur. Böyük Vətən Müharibəsində iştirak etmişdir. Əsir düşmüş və əsirlikdən qaçmışdır. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətlərə görə və digər xidmətlərinə görə müxtəlif medal və ordenlərlə təltif olunmuşdur. Dunay çayı ətrafında gedən döyüşlərdə qələbənin qazanılmasında mühüm rol oynamışdır. Astara rayonunun ilk təsərrüfatçılarından olub və ilk sitrus meyvələrinin əkini zamanı ən yaxşı sort narıngi gətirmək üçün Gürcüstana göndərilmişdir. 1963-cü ildə yaşadığı kənddə ilk məktəb binasını inşa etmişdir. Əmək Veteranı olmuşdur. Yaşadığı rayonun təsərrüfat sahəsində əvəzsiz xidmətləri olmuş, qabaqcıl təsərrüfatçı, arıçı və xeyriyyəçi olmuşdur.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ömər Əliyev 1900-cü il may ayının 10-da Bakı quberniyasının, Lənkəran qəzasındakı Hiləband deyilən ərazidə (indiki Astara rayonunun, Talış dağlarında yerləşən qədim yaşayış yerlərindən biri) doğulmuşdur.[3] Anasını görmək nəsib olmayıb, atasını isə çox tez, 6 yaşına çatmamış itirmişdir. Atasını itirdikdən sonra əmiləri[4] ilə birgə yaşama məcburiyyətində qalmışdır. Burzubənd kənd məktəbini ikinci sinifə qədər oxumuşdur.

Ömər Əliyev 1918-ci il mart soyqırımlarının canlı şahidi olduğunu və Astara rayonundakı "Ağ körpü" adlanan ərazidə, onlarla insanın öldürüldüyünü bir neçə dəfə qeyd etmişdir. Sonralar bu hadisənin baş verməsini, kəndin bir neçə yaşlı nümayəndəsi də təsdiq etmişdir.[5] Tarix elmləri doktoru, professor Anar İsgəndərov isə "Azərbaycanda türk-müsəlman soyqırımı probleminin tarixşünaslığı 1918-1920-ci illər" adlı əsərində bunu bir daha sübut etməyə çalışır:

" Astara bolşevik əsgərləri tərəfindən topa tutularaq darmadağın edildi, əhalinin əksəriyyəti yaşayış yerlərini tərk etməyə məcbur oldu. Xəzər dənizi sahilində Qızılağac ilə Lənkəran arasındakı müsəlman kəndləri "Aleksandr Candar" gəmisindən top atəşinə tutuldu. Yanvarda başlanan bu qırğınlar martda daha da şiddətləndi.[6] "

Ömər Əliyevə atalıq etmiş əmisi Həsənverdi (Həsən) Əliyevin dünyadan köçməsi, Azərbaycanın bir çox ərazilərində olduğu kimi həmçinin indiki Astara rayonu ərazisində də sosial-iqtisadi durumun stabil olmadığı, qaçaqların əhaliyə divan tutduğu dövrə təsadüf etmişdir. Xüsusilə Şahsevənlərin, cənubdan Azərbaycan-İran sərhədini aşıb əraziləri taladığı bir dövr olduğundan, kənddə başsız qalmış ailələr, uşaqlar və qadınlar sahibsiz buraxılmırmış. Bu səbəbdən Həsənverdi əmisinin həyat yoldaşı və onun 5 övladına baxmaq Ömər Əliyevin öhdəsinə düşmüşdür. Sonralar iki oğul övladı, Osman və Cəbrail dünyaya gəlmişdir. Onlara, öz atasının şərəfinə Osmanov soyadlarını vermişdir. Öz övladları ilə yanaşı himayəsində olan bütün uşaqların, o dövrdə "fuzi" adlanan məktəblərdə və digər təhsil müəssələrində təhsil alması üçün şərait yaratmışdır. Təkcə Həsənverdi əmisinin üçüncü övladı Qədini öz yanında saxlamış və ona da Osmanov soyadını vermişdir. Əmisinin digər dörd övlad isə öz ata-baba soyadı olan Əliyev soyadını daşımışlar. 1938-ci ildə həyat yoldaşı Sevgül Əliyeva dünyasını dəyişmişdir. 1938-ci il İyul ayından 1942-ci ilədək Azərbaycan, Astara rayonunun Bağırov adına Limon, Naringi sovxozunda fəhlə işləmişdir. 1940-cı ildə, SSRİ Yeyinti Sənayesi Fəhlələrinin Həmkarlar İttifaqına fəhlə kimi qatılmışdır.[7]

Böyük Vətən müharibəsi illəri[redaktə | əsas redaktə]

Ömər Əliyev müharibə illərində

Almaniyanın Sovet ittifaqına qarşı 22 iyun 1941-ci ildə başladığı müharibədə 640 min nəfərdən artıq azərbaycanlı müharibəyə səfərbər olunmuşdur.[8][9][10] 19 Yanvar 1942-ci ildə Ömər Əliyev Astara Rayonu HK-dan, sovet ordu sıralarına hərbi xidmətə çağırılmış, 1942-ci il Mart ayından etibarən 4-cü Ukrayna Cəbhəsində, 37-ci orduda, 244-cü atıcı diviziyanın 907-ci atıcı alayında pulemyotçu[11] vəzifəsində ximdətə başlamışdır.[12][13] Hərbi rütbəsi sıravi əsgər (rus. рядовой) olmuşdur. 1942-ci il Aprel ayının 15-də hərbi andiçməsi olmuşdur. 1942-ci ilin İyun ayında Ukraynanın Xarkov əyalətində gedən döyüşlərdə,[14] 1942-ci ilin Avqust ayında isə Rusiyanın Stalinqrad (indiki Volqoqrad) şəhərinin azad olunmasında iştirak etmişdir.[15][16][17] 1942-ci il Oktyabr ayında əsir düşmüşdür. 1944-cü ilin Oktyabr ayına qədər Almaniya ərzasizində hərbi sənayedə çalışdırılmışdır.[18] 1944-cü il Oktyabr ayında əsirlikdən azad olunmuşdur.[19] Əsirlikdən sonra yenidən 907-ci atıcı alayın tərkibində Dunay çayı uğrunda gedən döyüşdə xüsusi qəhramanlıq göstərmişdir. Hücumun qarşısının alınması məqsədi ilə Dunay çayı üzərindəki körpüalman əsgərləri sovet əsgərləri tərəfindən dayanmadan atəşə tutulmuşdur və 907-ci atıcı alay böyük itkilərlə üzləşmişdir. Şiddətli atəş səbəbindən alayın bütün heyəti hücum əmrini yerinə yetirməkdən imtina etmişlər. Bu zaman alayın pulemyotçusu əsgər Əliyevə əlverişli mövqeyə çataraq atəş açması əmr olunmuşdur. Əsgər Əliyev tək, sürünərək pulemyotu ilə əlverişli mövqeyə çatmış və cavab atəşi açmağa başlamışdır. Uzun müddət tək başına döyüşdükdən sonra, alayın hücum yolunu açmışdır. Çətin döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsinə və döyüşdə göstərilən məharətinə görə, alay komandiri tərəfindən şəxsi təşəkkür almış və "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.[20] Dunay çayını keçərək, keçərək Moldovanın, Rumıniyanın və Bolqarıstanın azad olunmasında iştirak etmişdir. Müharibənin sonunadək Bolqarıstanın Kazanlık şəhərində xidmətini davam etdirmişdir. 1945-ci ilin Dekabr ayında birinci kateqoriya ilə ehtiyyata buraxılmışdır.

Müharibədən sonrakı həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Müharibədən sonra Ömər Əliyev doğulduğu Astara rayonuna geri qayıtmışdır. Müharibənin bitməsinin ilk illərində tək başına 1 hektar əraziyə paxla əkərək əldə etdiyi bütün məhsulu kənddə olan kimsəsiz və müharibədə vaildeyinlərini itirmiş uşaqlara sərf etmişdir. Kimsəsiz uşaqların təhsil almasına şərait yaratmışdır. İlk sitrus meyvələrinin əkini zamanı ən yaxşı sort narıngi gətirmək üçün Gürcüstana göndərilmişdir. "Lenin adına Sovxoz"da fəhlə işlədiyi müddətdə "Staxonovçu Ömər" ləqəbini almışdır.[21] Təsərrüfatda sitrus meyvələri ağaclarının əkilməsi üçün qazıntı işlərində bir gündə on səkkiz norma olduğu halda Ömər Əliyev tək başına, bir saata yeddi norma yerinə yetirərək respublikanın ən qabaqcıl fəhlələrindən birinə çevrilmişdir. Hesablamalara görə bir günə dörd fəhlənin normasını yerinə yetirə bilirmiş. Bunula rayon tarixində rekord nəticəyə imza atmışdır və bu səbəbdən aylıq əmək haqqından səkkiz dəfə artıq yəni, səkkiz fəhlənin toplam maaşı ilə təmin edilirmiş. Bakıdan gəlmiş komissiya tərəfindən "Lenin Ordeni"nə layiq görülməsi planşardırıldığı halda müəmmalı şəkildə ordenlə təltif olunması təxirə salınmış və ona ayırılan aylıq maaş qeyd olunduğundan iki dəfə az verilmişdir.

1963-cü ildə inşa edilmiş Koraoba kənd məktəbi

1963-cü ildə kənddə ibtidai məktəb açdırmış və üç sinifli məktəb binasının tikintisində təmənnasız iştirak etmişdir. Himayə etdiyi uşaqların və ətraf kəndlərdən gələnlərin bu məktəbdə təhsil almasına böyük şərait yaratmışdır. Uzun zaman rayon mərkəzindən kəndə yol olmadığına görə kənd camaatı üçün ərzağı çiyinlərində gətirib və paylamışdır. Daha sonra kəndə yol çəkdirmiş və işıq transfarmatorunun qoyulmasında başlıca təşəbbüsü olmuşdur. Kənddə su problemini aradan qaldırmaq üçün heç kəsin maddi və fiziki köməyi olmadan kəndin mərkəzində su quyusu qazmış və kənd camaatının istifadəsinə vermişdir. (İndiyədək kənd sakinləri tərəfindən bu su quyusuna böyük tələbat var.) Bütün bu xidmətlərinə görə 1979-cu il sentyabrın 17-də "Əmək veteranı" medalı ilə təltif olunmuşdur. Uzun müddət, bir zamanlar öz əkdiyi və yaradılmasında böyük rolu olduğu "Lenin adına Sovxoz"da sahələrə qarovulçuluq etmişdir. Ömər Əliyev müharibədən sonrakı həyatını, Astara rayonunun inkişaf etməsinə və ona böyük hörmət bəsləyən xalqına həsr etmişdir. Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi işində xüsusi xidməti olmuşdur. Kijəbə qəsəbəsinin iqtisadiyyatının dirçəlməsində müxtəlif tövhələr vermişdir.

2004-cü ildə, Tüləgüvan kəndində vəfat etmişdir. Koraoba kənd qəbristanlığında dəfn olunmuşdur.

10 övladdan, 30 nəvəyə sahib olmuşdur.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ömər Əliyev haqqında olan bütün tarixi məlumatlar, sənədlər və mükafatlar ölümündən 8 il sonra nəvəsi Elçin Əliyev tərəfindən araşdırılıb toplanmışdır.
  • Ömər Əliyevin öz xatirələrindən (söhbət və danışıqlarından), videoyazılardan, Osman Osmanovun (birinci oğlu), Cəbrail Osmanovun (ikinci oğlu), Ceyran Əliyevanın (qızı), Şahmirzə İsayevin (həyat yoldaşının, qardaşı oğlu), Qədi Osmanovun (əmisi oğlu), Sultan Osmanovun (əmisi nəvəsi), Fəzail Əliyevin (oğlu) və İlqar Əliyevin (ən kiçi oğlu) xatirələrindən istifadə edilmişdir.
  • Astara Rayon Dövlət Arxiv İdarəsi
  • Г. Мадатов. "Азербайджан в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг".
  • Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации (ЦАМО РФ)

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Doğum tarixi tam dəqiq deyildir.
  2. "Astara (Azərbaycan)" (az). haqqinda.az. 16 Mart 2013. https://haqqinda.az/Tariximiz+ve+rayonlarimiz/7874-Astara+-Az%C9%99rbaycan-.html.
  3. Bəzi mənbələrdə 1900-1905-ci illər arası, bəzi sənədlərdə 1910-cu il, bəzi sənədlər də isə 1913-cü il doğumlu göstərilir.
  4. Əmiləri: Mahmud, Həsənverdi, Cümşüəli, Allahverdi, Mikayıl.
  5. "Lənkəran-Astara bölgəsində 1918-ci il qırğınları" (az). "Zaman qəzeti". 01 İyul 2014. http://www.anl.az/down/meqale/zaman/2014/iyun/380341.htm.
  6. "Effektiv Təşəbbüslər Mərkəzi" (az). azerbaycanli.org. 31 Mart 2009. http://azerbaycanli.org/az/page167.html.
  7. SSRİ Həmkərlar İttifaqları, Həmkərlar İttifaqı Bileti
  8. "Azərbaycan İkinci dünya müharibəsində" (az). az.wikipedia.org. https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycan_%C4%B0kinci_d%C3%BCnya_m%C3%BCharib%C9%99sind%C9%99.
  9. "Azərbaycan müharibə illərində" (az). kayzen.az. 07 İyul 2010. http://kayzen.az/blog/ikinci/2071/az%C9%99rbaycan-m%C3%BCharib%C9%99-ill%C9%99rind%C9%99.html.
  10. "Azərbaycan Böyük Vətən müharibəsi illərində" (az). azerbaijan-news.az. 08 May 2014. http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&id=38847.
  11. "АЗЕРБАЙДЖАН - ИСТОРИЧЕСКАЯ ГАЛЕРЕЯ Azərbaycanlı döyüşçü, Ömər Osman oğlu Əliyev" (az). Vk.com. 23 Sentyabr 2013. https://web.archive.org/web/20180108210253/https://vk.com/aze.tarix.
  12. 244-я стрелковая дивизия (2-го формирования)
  13. "244 стрелковая Запорожская Краснознаменная ордена Суворова ІІ степени дивизия (II)" (ru). Мой Фронт. http://myfront.in.ua/krasnaya-armiya/divizii/strelkovye-241-255.html.
  14. "907-й стрелковый полк, 244-я стрелковая дивизия" (ru). Память Народа 1941-1945. https://pamyat-naroda.ru/warunit/907%20%D1%81%D0%BF/.
  15. "907-й стрелковый полк, 244-я стрелковая дивизия" (ru). Память Народа 1941-1945. https://pamyat-naroda.ru/warunit/907%20%D1%81%D0%BF/.
  16. "907-й стрелковый полк, 244-я стрелковая дивизия" (ru). Память Народа 1941-1945. https://pamyat-naroda.ru/warunit/907%20%D1%81%D0%BF/.
  17. Г. Мадатов. Азербайджан в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг. Баку, 1975, səh.103
  18. Hərbi biletində yazılan məlumatlara görə.
  19. "Информация из документов, уточняющих потери, Алиев Умар Усманович" (ru). ОБД Мемориал (www.obd-memorial.ru). http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=65296557.
  20. Rasim Aliyev (28 Aprel 2016). "Sovet qoşununu mühasirədən çıxaran talış döyüşçü-Ömər Əliyev" (az). avestatalysh.wordpress.com. https://web.archive.org/web/20180108211230/https://avestatalysh.wordpress.com/2016/04/28/sovet-qosununu-t%C9%99kbasina-muhasir%C9%99d%C9%99n-cixaran-talis-doyusku-om%C9%99r-%C9%99liyev/.
  21. Алексе́й Григо́рьевич Стаха́нов (məşhur sovet şaxtaçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı)
  22. № ордена 6680926

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]