Özbəkistan coğrafiyası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Özbəkistan coğrafiyası
xəritə: Özbəkistan coğrafiyası
Qitə Asiya
Region Orta Asiya
Koordinatlar 41°00′ şm.e, 64°00′ şr.u
Sahə
Sahil xəttinin uzunluğu 0 km
Sərhədlər 6 221 km
Ən yüksək nöqtə 4643 m Həzrət Sultan[1]
Ən alçaq nöqtə –12.8 m Minqbulaq
Ən böyük çay Amudərya, Sırdərya
Ən böyük göl Aral dənizi

Özbəkistan coğrafiyası — Orta Asiyanın cənub-qərb hissəsində yerləşən ölkə.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Ümumi sahəsi 448,900 km²-dir. Bunların 425,400 km² (95%) quru sahəsidir (dünyada 56-cı yer). Bu ölkə İsveçlə demək olar ki, eyni ölçüdədir.

İqlimi kəskin kontinentaldır. Orta temperatur: yanvar - +4 ° C-dən 8 ° C-ə, iyul - +22 ° C-dən +26 ° C-ə qədər. Düzənliklərdə orta illik yağıntı 90-580 mm, dağlıq rayonlarda 460-910 mm təşkil edir. Okeanlara şıxışı yoxdur. Lixtenşteynlə birgə, yalnız okeanlara çıxışı olmayan ölkələrlə həmsərhəd olan bir dövlətdir. Özbəkistan ərazisi tamamilə qapalı hövzələrinə daxildir.

Ucqar nöqtələri[redaktə | əsas redaktə]

Ən ucqar şimal nöqtəsi: Ustyurt yaylasının şimal-şərqində, Aral dənizinin (gölün) qərb sahilində - 45 ° 36 ′ ş.e.

Ən ucqar cənub nöqtəsi: Termez şəhəri - 37 ° 13 ′ ş.e.

Ən ucqar qərb nöqtəsi: Ustyurt yaylasında - 56 ° ş. u.

Ən uqar şərq nöqtəsi: Fərqanə vadisinin cənub-şərqindəki Əndican su anbarının, Orta Asiyadakı ən yüksək bəndinin ətəyində - 73 ° 10 ′ ş.e

Relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Ölkə ərazisinin üçdə ikisi səhralar (Qızılqum şəhrası), çöllər (Mirzəçöl) və dağlardan (Hissar silsiləsi) ibarətdir. Özbəkistan şəhərləri əsasən çay vadilərinin (Amudərya və Sırdərya) ətrafında yerləşir. Hansıkı ölkə əhalsini cəmləşmişdir.

Ölkənin şimal-şərqində Aydar şirin su gölü yerləşir. Onun ümumi sahəsi 4000 km² olan Aydar-Arnasay göllər sistemində ən böyük (3000 km²) süni su anbarıdır. Şimalda sərhəd keçmiş Aral dənizinin (gölün) ortasından keçir. Hazırda göl qurumuşdur. Onun yerində isə Böyük Aral qalmışdır.

Sərhədləri[redaktə | əsas redaktə]

Sərhədlərin ümumi uzunluğu 6221 km-dir

Şimalda və şimal-şərqdə - Qazaxıstanla həmsərhəddir (sərhədin uzunluğu 2203 km-dir)[2]

Şərqdə - Qırğızıstanla (sərhədin uzunluğu 1099 km-dir.

Şərqdə və cənub-şərqdə - Tacikistanla (sərhədin uzunluğu 1161 km).

Cənubda - Əfqanıstanla (sərhədin uzunluğu 137 km).

Cənub və qərbdə - Türkmənistanla (sərhədin uzunluğu 1621 km).

Anklavlar və eksklavlar[redaktə | əsas redaktə]

Özbəkistanın əsas ərazidən ayrılan dörd eksklavı var (hamısı Fərqanə vadisində yerləşir və Qırğızıstan ərazisi ilə əhatə olunmuşdur).

Özbəkistan ərazisində Tacikistan (Sarvak) və Qırğızıstan (Barak) anklavları mövcuddur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Uzbekistan High Point" on Peakbagger Retrieved 2015-01-15.
  2. "Территория". Правительственный портал Республики Узбекистан. İstifadə tarixi: 2018-12-28.