Üçüncü Reyx

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Almaniya İmperiyası
Deutsches Reich (1933-1943)
Großdeutsches Reich (1943-1945)

dağılıb

1933 — 1945



Flag of the German Reich (1935–1945).svg Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg
Bayraq Gerb
Himn
Das Lied der Deutschen
Horst-Wessel-Lied (ikinci)
Greater German Reich NS Administration 1944.png
1944-cü ildə Almaniya İmperiyası
Paytaxt Berlin
Dil(lər) Alman
Pul vahidi Reyxsmark
Sahəsi 696,265 km² (1941-ci ildə)
Əhalisi 90,030,775 (1941-ci ildə)
İdarəetmə forması Respublika
Prezident
 - 1933 — 1934 Paul fon Hindenburq
Fürer
 - 1934 — 1945 Adolf Hitler
Prezident
 - 1945 Karl Dönits

Üçüncü Reyx (alm. Drittes Reich; Reich – dövlət, imperiya) – Almaniya imperiyasının 1933-cü il yanvarın 30-unda 1945-ci il mayın 23-dək dövrünün qeyri-rəsmi adı. Bəzi tarixçilər Almaniyanın kapitulyasiya gününü 8 may günü hesab edirlər. Rəsmi surətdə isı o öz tarixini 23 mayda, Karl Dönits hökumətinin həbsi ilə bitirmişdir.

Ədəbiyyatda o həmçinin nasional sosialistfaşist Almaniyası kimi də tanınır. Axırıncı termin ancaq sovet tarix elmində işlədilirdi və dəqiq deyildir. Çünki, İtaliyadakı Benito Mussolininin faşist rejimi arasında siyasi rejimdə, ideologiyada və yəhudilərə münasibətdə müəyyən fərqlər vardır.

Nasist ədəbiyyatında rejim həmçinin "Minillk reyx" (alm. Tausendjähriges Reich) adlandırılırdı.

Üçüncü reyx Adolf Hitlerin rəhbərlik etdiyi Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının hakimiyyəti ilə sıx bağlıdır. Hitler üçüncü reyxin bütün hakimiyyəti ərzində onun yeganə reyxskanslerifürer olmuşdur.

Berlin kafedralı qarşısında əmək günü üçün Üçüncü Reyx bayraqları ilə bəzədilmiş meydan, 1 may 1937.

Terminin yaranması[redaktə | əsas redaktə]

"Üçüncü Reyx" terminin yaradıcısı alman yazıçısı və tərcüməçisi Möller van den Brukdur. O, 1923-cü ildə "Üçüncü Reyx" adlı kitab nəşr etdirir.

Birinci Reyx – 962-ci ildə kral I Otto tərəfindən yaranmış Müqəddəs Roma imperiyası hesab olunur. Bu reyx I Napoleonun hücumları nəticəsində dağılmışdı.

İkinci reyx – 1871-ci ildə Alman imperatoru I Vilhelm tərəfindən yaranmış, 1918-ci ildə Noyabr inqilabı nəticəsində dağılmışdı.

Üçüncü reyx – zəif Veymar Respublikasını əvəz etməli idi.

Hitler 1934-cü ilin sentyabrında Nürnberqdə etdiyi çıxışında bu reyxin 1000 il yaşayacağını qeyd etdikdən sonra, bu dövləti "Minillik reyx" adlandırmışlar.

Nasizm ideologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]