Übeyd Zakani

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Übeyd Zakani
Estatua de Obeid Zakani.png
Doğum tarixi 1301
Doğum yeri Qəzvin
Vəfat tarixi 1371(1371-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Şiraz, İran
Fəaliyyəti yazıçı, şair
Əsərlərinin dili farsca

Übeyd Zakani, əsl adı Übeydullah Zakani, ləqəbi Nizaməddin ya da Nəcməddin (ö. 1371, Şiraz) — əsasən həcvlətifələriylə tanınan ərəb əsilli İranlı şairyazıçı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İbtidai təhsilini Şirazda tamamladı. Qəzvində qazılıq etdi və şəhərin irəli gələnlərinin övladlarına dərs verdi. Öncələri ciddi şeirler yazdı; bunların dönəmin hökmdarlarının xoşuna getmədiyini anlayınca həcv şeirləri yazmaya yönəldi. Bir ara Cəlayirli hökmdarı I Üveysin xizmətinə daxil oldu. BağdadTəbrizdə yaşadı.

Yaşadığı dönəmdəki haqsızlıqları satirik bir üslubla həcv edən Übeyd Zakaninin Divanı qəsidə, qəzəl, məsnəvi, rubai, tərc-i bənd ve tərkib-i bəndlərdən ibarətdir. Uşşaqnamə adlı məsnəvisini 1350-ci ildə yazmışdır. Digər əsərlərindən Muş ü Qurbe dönəmin siyasi və sosial pozuqluqlarını əks etdirən 174 beyitlik kiçik bir mənzum əsərdir. Muş ü Qurbe adlı kiçik məsnəvisi pişik ilə siçanın mübarizəsindən yola çıxaraq çağın toplumsal pozuqluqlarını ələ alır. Əxlakü'l-Əşraf adlı düzyazı əsəri bilgelik, erdem, gözü peklik vb. konularında acı yergileri kapsar. Ubeyd-i Zakânî, şiir-düzyazı karışımı bir yapıt olan Rişname'de daha çok Şiraz'ı anlatmıştır. Risale-i Sad Pend öğütler içeren, Risale-i Dilküşû ise müstehcen kısa öykülerden oluşan düzyazı yapıtlardır. Ubeyd'in bütün yapıtları 1942'de Abbas İkbal tarafından Külliyat-ı Ubeyd-i Zakânî adıyla Tehranda, fıkraları ise Ferthə tərəfindən Letaif-i Ubeyd-i Zakani adıyla 1885-ci ildə İstanbulda, 1915-ci ildə de Tehran'da yayımlanmıştır.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Mənzum əsərləri:

  • Divan,
  • Uşşaqnamə (Müzaffərilərdən Şah Əbu İshaq üçün yazılmışdır.)
  • Kasid-i Muş ü Gurbe (Siçanpişik məsnəvisidir. 174 beytdir. Əsərdə pişik-siçan mücâdelesi içerisinde zamânın sosyal, politik bozuklukları, riyâkârlıkları, idârecilerin kötülükleri anlatıldı.)
  • Falname-i Vuhûşı Tuyur.
  • Hazliya vü Təzminat (Mizah şeklinde yazılan şiirlerdir.)

Mənsur (nəsr) şəklindəki əsərləri:

  • Əxlaq-ul-Əşraf (O devir halkının ahlâkı hakkında acı hicviyelerdir.)
  • Risale-i Sad Pend (Hikmetli yüz nasîhatten meydana gelen bir eserdir.)
  • Rîş-nâme
  • Falnâme-i Burûc (Fal ve falcıları alaya alan bir eserdir.)
  • Risâle-i Ta’rîfât
  • Risâle-i Dilgüşâ
  • Navâdir-ül Emsâl (Darb-ı meseller vardır.)
  • Mektûbât-ı Kalenderân
  • Risâleler

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]