Ülkər Məmmədova (alim)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ülkər Məmmədova
Ülkər Zakir qızı Məmmədova
Portret
Doğum tarixi: 10 avqust 1977 (1977-08-10) (39 yaş)
Doğum yeri: Ağdam, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Vətəndaşlıq: Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Elm sahəsi: Azərbaycan ədəbiyyatı, ərəb ədəbiyyatı
İş yeri: AMEA Ədəbiyyat İnstitutu
Elmi dərəcəsi: filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Elmi vəzifəsi: aparıcı elmi işçi
Alma mater: Bakı Dövlət Universiteti
Təhsili: ali
Tanınır: Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, klassik ərəb ədəbiyyatşünaslığı məsələləri

Ülkər Zakir qızı Məmmədova — Azərbaycan alimi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru [1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ülkər Zakir qızı Məmmədova 10 avqust 1977-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. 1984-1994-cü illərdə Bakı şəhəri Xətai rayonu 29 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası şöbəsini 1999-cu ildə bakalavr, 2001-ci ildə magistratura pillərini fərqlənmə diplomları ilə bitirmişdir. 2001-2004-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda aspirant olmuşdur. 2004-cü ildə "Qədim dövr Azərbaycan ədəbiyyatı" şöbəsində kiçik elmi işçi, 2006-cı ildən elmi işçi, 2011-ci ildə böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. 2014-cü ildən aparıcı elmi işçi vəzifəsində işləyir.

Ülkər Məmmədova AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədovun qızıdır.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Ülkər Məmmədova 26 oktyabr 2005-ci ildə "Şihabəddin Yəhya Sührəvərdinin ədəbi yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.[2],[3]

Ülkər Məmmədova 2008-ci ildən "Eynəlqüzat Miyanəcinin ədəbi-bədii irsi" adlı doktorluq işi üzərində çalışır. O, 4 kitabın, 40-a yaxın elmi məqalənin müəllifidir.[4]

"Şihabəddin Yəhya Sührəvərdi (ədəbi-bədii yaradıcılığı)" kitabı[redaktə | əsas redaktə]

Ülkər Məmmədova XII əsrin görkəmli filosofu, şairi və ədibi Şihabəddin Yəhya Sührəvərdinin (1154-1191) ədəbi-bədii yaradıcılığını müstəqil şəkildə ilk dəfə araşdırmış, onun poeziyasını nəsr yaradıcılığı ilə birgə tədqiq etmişdur. O, Qurani-Kərimdə ifadə olunmuş bəzi bənzətmələrin Şihabəddin Sührəvərdinin poeziyasında rast gəlinməsi, mütəfəkkirin farsca şeirlərindən nümunələri ilk dəfə işləmişdir. Sufi-fəlsəfi traktatları Azərbaycan ərəbdilli və farsdilli nəsr nümunələri kimi ilk dəfə araşdırmış, dini rəvayətləri, alleqorik hekayətləri qabarıq şəkildə tədqiq etmişdir. "Sufilərin məqamları" traktatını ilk dəfə tədqiqata cəlb etmişdir.

"Ərəb ədəbiyyatşünaslığının əsasları" kitabı[redaktə | əsas redaktə]

Ülkər Məmmədova ərəb ədəbiyyatşünaslığını iki mənbə – Əbu Abbas Həsən İbn Rəşiq əl-Qayravaninin (1000-1063) “Şeirin gözəlliyi, nəfisliyi və tənqidinə dair dayaq” (“العمدة قى محاسن الشعر و ادبه و نقده”) və Əbu Zeyd Əbdürrəhman ibn Məhəmməd ibn Xəldunun (1332-1406) “İbrətlər, başlanğıc divanı, ərəblərin, əcəmlərin, bərbərlərin və onların dövründə olan ali hakimiyyət sahiblərinin əyyamındakı xəbərlər” (“كتاب العبر و ديوان المبتدا و الخبر فى ايام العرب و العجم و البربر و من عاصرهم من ذوى السلطان الاكبر ”) əsərləri əsasında işləmişdir.

Mənbə kimi biri XI, digəri isə XIV əsrdə yaşamış dövrünün görkəmli şəxsiyyətlərinin mülahizələrinin müqayisəsinin səbəbi sual yarada bilər. İbn Rəşiq öz zamanının görkəmli şairi, filoloqu, dilçisi idi. İbn Xəldunun “Müqəddimə” əsərinin təxminən yüz səhifəsini ədəbiyyatla bağlı fikirlər əhatə etsə də, o, tarixdə əsasən, sosioloq kimi tanınmışdır. İbn Rəşiqin fikirlərinin hər hansı digər filoloqla deyil, daha çox sosioloq kimi məşhur bir şəxsiyyətlə müqayisəsinin səbəbi nədir? Tədqiqata ilk dəfə “Müqəddimə” əsəri cəlb edilmişdir. Lakin əsərlə tanışlıq zamanı müəllifin İbn Rəşiqin “Dayaq” əsərini yüksək qiymətləndirdiyi və bəzi məsələlərdə ondan bəhrələndiyi aydın olur. Bu səbəbdən də, həmin iki əsərin müqayisəsinin zərurəti yaranmışdı.

İbn Rəşiqin əsəri ilə tanışlıq zamanı “Müqəddimə”də ona aid edilmiş bəzi fikirlərin qeyri-dəqiqliyinə rast gəlindi. Belə ki, İbn Rəşiqin başqa filoloqlara istinadən göstərdiyi mülahizələr onun adı ilə əlaqələnmiş, ona aid olmayan şeirin müəllifi kimi təqdim edilmişdir. Bundan başqa burada ədəbiyyatın tarixi mərhələləri, dil bacarığı, bəyan, bəlağət, bədi, nəsr və onun xüsusiyyətləri, nəzmin formaları və janrları, ərəb ispan ədəbiyyatı, dində şeirə münasibət, vəzn və qafiyə, bədahətən və improvizasiya, şair üçün lazım olan keyfiyyətlər, "sariqa" və onun növləri kimi məsələləri tədqiq etmişdir.

"Yazaraq yaşayan alim" kitabı[redaktə | əsas redaktə]

Ülkər Məmmədovanın "Yazaraq yaşayan alim" kitabı AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədovun anadan olmasının 75 illiyinə həsr edilmişdir. Kitabda filosofun həyatı, elmi və bədii yaradıcılığı geniş şəkildə işıqlandırılır.

Elmi əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Şihabəddin Yəhya Sührəvərdi (ədəbi-bədii yaradıcılığı), Bakı, Elm, 2010.
  • Zakir Məmmədov. Azərbaycanın elm və mədəniyyət xadimləri (biblioqrafik göstərici). (tərtibçilərindən biri), Bakı, Elm, 2010.[5],[1]
  • Yazaraq yaşayan alim. Bakı, Elm, 2012.[6],[7]
  • Ərəb ədəbiyyatşünaslığının əsasları (İbn Rəşiqin "əl-Umdə" və İbn Xəldunun "əl-Müqəddəmə" əsərləri əsasında). Bakı, Elm, 2012

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

Bəzi elmi məqalələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Buxara mədəniyyətinə dair yeni tədqiqat. “Elm” qəzeti, 25 may 2000, № 17-18
  • Ərəb mənbələrində şairlik haqqında. “Elm” qəzeti, 26 may 2001, № 15-16
  • Şihabəddin Sührəvərdinin poetik irsi. Gənc ədəbiyyatşünasların Respublika konfransının materialları. Bakı, 2002
  • Şihabəddin Sührəvərdinin poeziyasının xüsusiyyətləri.“Dirçəliş XXI əsr” jurnalı, №63, may 2003. s. 161-167
  • İşıq amallı mütəfəkkir- Şihabəddin Sührəvərdi. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Gənc alimlərin (aspirantların) konfransının materialları, Bakı-Elm-2003
  • Quranda və işraqilikdə “işıq” anlayışı. “Mars” jurnalı, №1, 2004
  • Şihabəddin Sührəvərdi traktatlarında dini və bədii məsələlər. “Dirçəliş XXI əsr” jurnalı, №80-81, oktyabr-noyabr 2004
  • Ərəbdilli Azərbaycan ədəbiyyatında Eynəlqüzat Miyanəcinin mövqeyi. “Elm” qəzeti, 22 avqust 2006, № 23-24
  • İbn Xəldunun ədəbi-bədii görüşləri. “Elm” qəzeti, 30 noyabr 2007, №37-38
  • Eynəlqüzat Miyanəcinin “Qəribin şikayəti” əsərində vətən həsrəti. AMEA-nın Xəbərləri (humanitar və ictimai elmlər seriyası), 2007, №1.s.30-36
  • Azərbaycan ərəbşünaslığının nur mənbəyi
  • XII əsr ərəbdilli Azərbaycan ədəbiyyatında Eynəlqüzat Miyanəcinin mövqeyi. Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin 70 illiyinə həsr edilən “Azərbaycan xalqının milli özünütəsdiqində ədəbiyyat və mədəniyyətin yeri” mövzusunda beynəlxalq konfrans. (29-30 noyabr, 2010). s. 58-60
  • Şərq poeziyasında “sariqa” və onun növləri.“Müasir mədəniyyətşünaslıq” elmi, metodiki, publisistik jurnal. 2010, №4(6).
  • İslamın ilk mücahid şairləri. “Dövlət və Din” jurnalı, 2011, №1
  • Şihabəddin Sührəvərdinin “İşraqilik” təlimi və İbn Ərəbi. “Dövlət və Din” jurnalı, 2011, №2
  • Sadiq dost, qayğıkeş insan
  • Ərəbdilli Azərbaycan ədəbiyyatında ətlal janrı. “Azərbaycan dili və ədəbiyyatının tədrisi” jurnalı.№3, iyul-sentyabr, 2013

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Qədim dövr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsi
  2. Məmmədova , Ülkər Zakir qızı.
  3. Məmmədova Ülkər Zakir qızı
  4. Məmmədova Ülkər Zakir qızı
  5. Zakir Cabbar Bəy oğlu Məmmədov : Biblioqrafik göstərici
  6. Yazaraq yasayan alim
  7. Yazaraq yaşayan alim

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]