Üzüm

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Üzüm
Üzümün meyvəsi və yarpağı
Üzümün meyvəsi və yarpağı
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Rozid
Sıra: Murdarçaçiçəklilər
Fəsilə: Üzümkimilər
Cins: Üzüm
Latınca adı
Vitis L.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   28606
MBMM   3603

Üzüm (lat. Vitis)[1]üzümkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.[2]

Çox faydalı və qiymətli bitkidir. Ona görə də o, dünyanın bir sıra ölkələrində çox qədimdən becərilir. Üzümdən hazırlanan kişmiş, şərbət, xoş ətirli doşab çox faydalıdır.

Kürdəmir rayonu məşhur Şirvanşahı üzüm növünün vətəni sayılır.Azərbaycanın əksər rayonlarında xalqımızın ən sevimli neməti kimi üzüm becərilir. Müəyyən edilmişdir ki, üzümün şirəsində bir sıra müalicə əhəmiyyətli olan maddələr vardır. Bunlardan şəkəri [qlükoza, fruktoza, saxaroza], dəmir duzlarını, kalium-permanqanatı, C və B qrupu vitaminləri, karotin, aşı, boyayıcı və pektin maddələrini və s. göstərmək olar. Üzüm tənəyinin yarpağı da çox faydalıdır. Onun tərkibində çoxlu miqdarda C vitamini, karotin, aşı maddəsi, üzvi turşular və s. vardır.

Üzümün giləsi və şirəsi ürək-qan damar sistemi xəstəliklərində, tənəffüs yolları iltihabında, mədə-bağırsaq, qaraciyər, öd yolları və böyrək xəstəliklərində çox xeyirlidir.

Blauer Portugieser Weinsberg 20080921.jpg
Schoenburger Weinsberg 20080927.jpg
Gelber Muskateller Weinsberg 20060908.jpg

Üzümdən hazırlanan bəkməz və ya doşab qanazlığında, ümümi zəiflikdə çox faydalı qüvvətverici vasitədir. Üzüm qorasından hazırlanan "abqora" isə xəstəliyinin ilk dövründə çox yaxşı təsir göstərir. O, susuzluğun qarşısını almaqla yanaşı, xəstənin tez sağalmasını tezləşdirir. Qurudulmuş üzüm gilələri isə qanazlığında çox xeyirlidir.

Növləri[redaktə]

Azərbaycanın dərman bitkiləri[redaktə]

Digər növləri[redaktə]

Meşə üzümü[redaktə]

  • Status. Arealı azalmaqda olan nadir növdür.
  • Yayılması. Quba rayonu (Alpan kəndi), Zaqatala rayonu (Muxax kəndi), Hadrut rayonu (Domu kəndi), Zəngilan (Ağbənd kəndi), Astara (Maşhan kəndi) rayonları. Azərbaycandan kənarda – Moldoviya, Krım, Ön Qafqaz, Dağıstan və Türkmənistan, Qərbi Avropa, Aralıq dənizi, Kiçik Asiya və İran.
  • Bitdiyi yer. Çay subasarları və düzən meşələri.
  • Ehtiyatı. Azdır.
  • Çoxalması. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.
  • Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri. Çaykənarı meşələrdən təsərrüfat üçün istifadə edilməsi.
  • Becərilməsi. Məlumat yoxdur.
  • Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri. Xususi mühafizə tədbirləri hazırlanmamışdır.
  • Zəruri qorunma tədbirləri. Botanika bağlarında əkmək, mövcüd yasaqlıqlarda və qoruqlarda qiymətli bitki kimi qorumaq lazımdır.
  • Məlumat mənbələri. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989

Dində[redaktə]

"Quran"da üzüm haqqında belə bir ifadə var:

"Sənin bir xurma bağçan və üzüm bağın olmalı; belə ki, içlərindən gürül-gürül çaylar axıtmalısan."[3]

İsra surəsi, 91

Üzüm tumunun faydaları[redaktə]

  • Ən güclü antioksidant hesab edilən üzüm tumu xərçəng xəstəliyinə müsbət təsir edir; xərçəngin müalicəsindəki mənfilikləri aradan qaldırır.
  • Damarları qoruyur, damar xəstəliyinin qarşısını alır, damar xəstəliklərini müalicə edir.
  • İnfarkt xəstəliyini azaldır.
  • Pis xolesterolu azaldıb, yaxşı xolesterolu yüksəldir.
  • Diabet xəstələrinə müsbət təsir edir.
  • Qan damarlarını gücləndirir.
  • Kapilyar damarları gücləndirərək yüksək təzyiqə yaxşı kömək edir.
  • Gözdəki damarları gücləndirib qan dövranını yaxşılaşdırır.
  • Gözün şəffaf təbəqəsini qoruyur.
  • Yaşla birlikdə artan görmə zəifliyinə mane olur.
  • Kataraktanın əmələ gəlməsinə mane olur.
  • Qan və limfa dövranını nizamlayır.
  • Dəri problemlərinə müsbət təsir edir, dərini gözəlləşdirir və dəri sallanmasına mane olur.
  • Allergiya problemlərinin qarısını alan özəlliyi vardır.
  • Diş əti qanamalarında müalicəvi özəlliyə sahibdir.
  • C vitamininin təsirini artırır.
  • Saç hüceyrələrini inkişaf etdirir.
  • Qan yaradır, qan azlığının qarşısını alır və qanı təmizləyir.
  • Böyrək və bağırsaqları təmizləyir.
  • Revmatizm xəstəliyinə müsbət təsir edir[4].

İstinadlar[redaktə]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. Quranda adı çəkilən bitkilər (azərb.)
  4. Üzüm, üzümün tumunun faydası nədədir?

Xarici keçidlər[redaktə]