İdeal mayenin hərəkəti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Əgər axının verilmiş nöqtədəki sürəti zaman keçdikcə dəyişməzsə belə axın stasionar axın adlanır. Təbəqələri arasında sürtünmə qüvvəsi olmayan və mütləq sıxılmayan maye ideal maye adlanır. Mayenin hərəkəti cərəyan xətləri və cərəyan borusu anlayışları ilə xarakterizə olunur. Hər bir nöqtəsində sürət vektoru toxunan istiqamətdə yönələn xətt cərəyan xətti, cərəyan xətləri çoxluğundan ibarət və onlarla hüdudlanmış boru cərəyan borusu adlanır. Maye axan borunun daxili divarı cərəyan borusunu məhdudlaşdırır. Cərəyan borusunda axın sürətinin böyük olan yerində cərəyan xətləri sıx, sürət kiçik olan yerdə - seyrək olur. Tutaq ki, en kəsiyi dəyişən sonsuz uzun boruda ideal maye axır. Bu boruda bir-birindən müəyyən məsafədə yerləşən iki S1 və S2 en kəsiklərindən Δt müddətində keçən maye həcmini hesablayaq. S1 en kəsiyindən mayenin keçmə sürətini v1 , S2 en kəsiyindən keçmə sürətini isə v2 ilə işarə edək. Birinci en kəsikdən Δt müddətində keçən mayenin həcmi

ΔV1=S1v1Δt

ikinci en kəsikdən həmin müddətdə keçən mayenin həcmi isə

ΔV2=S2v2Δt

olacaqdır. Maye mütləq sıxılmayan olduğundan hərəkət zamanı axında onun həcmi dəyişməməlidir, yəni borunun ixtiyari kəsiyindən eyni zamanda keçən mayenin həcmləri bir-birinə bərabər olmalıdır. Bu səbəbdən ΔV1=ΔV2 yazsaq, Δt-ləri ixtisar etsək,

S1v1= S2v2

alarıq.

Bu, axının kəsilməzliyini ifadə edən bərabərlikdir. Bu tənlikdən belə nəticə çıxır ki, borunun en kəsiyi böyük olan yerdə axının sürəti kiçik, en kəsiyi kiçik olan yerdə isə axının sürəti böyük olur.