İdil-Ural dövləti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Respublika
İdil-Ural dövləti
İdel-Ural Ştatı
Идель-Урал-Штаты
 Flag of Russia.svg
Flag of Tatar ASSR.svg 
1917 — 1918

Paytaxt Kazan
Dil(lər) Tatarca, başqırdca, çuvaşca
Din İslam, Pravoslavlıq, Tanrıçılıq
Əhalisi 15 milyon nəfər

İdil-Ural dövləti (tatar. İdel-Ural Ştatı/Идель-Урал-Штаты) — Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı, 1917-ci ildə Rusiya ərazisində yaşayan tatar, başqırdçuvaş türklərinin birləşərək yaratdığı respublika. Paytaxtı Kazan şəhəri olan İdil-Ural Dövlətinin 15 milyon nəfər əhalisi var idi. Bu dövlət də 1918-ci ildə Rusiya tərəfindən işğal edildi.[1][2]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Volqaboyu türkləri tərəfindən yaradılmış Milli Məclis 1917-ci il dekabrında İdil-Ural adlı dövlətin yaradılmasını elan etdi. Müxtəlif türkdilli xalqları birləşdirən bu dövlət hər hansı xalqın hökmranlığını yolverilməz sayırdı. Sədri Maqsudinin başçılığı ilə hökumət də yaradıldı. Dövlətin tərkibinə KazanUfa quberniyaları, Orenburq, Perm, Vyatka, SamaraSimbirsk quberniyalarının müəyyən əraziləri daxil ola bilərdi.[3] Milli Məclis Rusiyadan ayrılmaq məqsədini güdmədiyini bildirdi. Buna baxmayaraq, bolşeviklər belə dövlətin yaranmasına yol verə bilməzdilər. Bu məqsədlə bolşeviklər milli təşkilatların başçılarını həbs etdilər. Bolşeviklərin belə hərəkəti bir çox milli ziyalıları və siyasətçiləri onlardan üz döndərməyə məcbur etdi.[3] 18 mart 1918-ci ildə dövlət Qızıl ordu tərəfindən işğal edilmişdir.[4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. strateq.az. "XX yüzilliyin I yarısında türk dövlətləri" (azərb.). Namiq Hacıheydərli (07 İyul 2015). 13 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 iyul 2018.
  2. dak.az. "İdil-Ural türkləri: çuvaşlar, tatarlar, başqırdlar" (azərb.) (Mart 14th, 2017). 13 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 iyul 2018.
  3. 3,0 3,1 enter.news. "Sovet hakimiyyətinin ilk illərində milli məsələ - Bolşeviklər xalqları necə aldatdı?" (azərb.). Həsən Həsənovun “Nəriman Nərimanovun milli dövlətçilik baxışları və fəaliyyəti” əsəri (12.09.2017). 13 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 iyul 2018.
  4. Commissar and Mullah: Soviet-Muslim Policy from 1917 to 1924, Glenn L. Roberts, Universal-Publishers, 2007, s.178.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]