İdil-Ural dövləti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İdel-Ural Ştatı
Идель-Урал-Штаты
İdil-Ural dövləti
19171918
İdil-Ural dövləti bayrağı
StatusuRespublika
PaytaxtıKazan
Rəsmi dilləriTatarca, başqırdca, çuvaşca
Dini
İslam, Pravoslavlıq, Tanrıçılıq
Tarixi 
• Yaranması
1917
• Süqutu
1918
Ərazisi
Əhalisi
• Təxmini
15 milyon nəfər
Sələfi
Xələfi
Rusiya İmperiyası
Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

İdil-Ural dövləti (tatar. İdel-Ural Ştatı/Идель-Урал-Штаты) — Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı, 1917-ci ildə Rusiya ərazisində yaşayan tatar, başqırdçuvaş türklərinin birləşərək yaratdığı respublika. Paytaxtı Kazan şəhəri olan İdil-Ural Dövlətinin 15 milyon nəfər əhalisi var idi. Bu dövlət də 1918-ci ildə Rusiya tərəfindən işğal edildi.[1][2]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Volqaboyu türkləri tərəfindən yaradılmış Milli Məclis 1917-ci il dekabrında İdil-Ural adlı dövlətin yaradılmasını elan etdi. Müxtəlif türkdilli xalqları birləşdirən bu dövlət hər hansı xalqın hökmranlığını yolverilməz sayırdı. Sədri Maqsudinin başçılığı ilə hökumət də yaradıldı. Dövlətin tərkibinə KazanUfa quberniyaları, Orenburq, Perm, Vyatka, SamaraSimbirsk quberniyalarının müəyyən əraziləri daxil ola bilərdi.[3] Milli Məclis Rusiyadan ayrılmaq məqsədini güdmədiyini bildirdi. Buna baxmayaraq, bolşeviklər belə dövlətin yaranmasına yol verə bilməzdilər. Bu məqsədlə bolşeviklər milli təşkilatların başçılarını həbs etdilər. Bolşeviklərin belə hərəkəti bir çox milli ziyalıları və siyasətçiləri onlardan üz döndərməyə məcbur etdi.[3] 18 mart 1918-ci ildə dövlət Qızıl ordu tərəfindən işğal edilmişdir.[4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. strateq.az (07 İyul 2015). "XX yüzilliyin I yarısında türk dövlətləri" (azərb.). Namiq Hacıheydərli. İstifadə tarixi: 2018-07-13. (#archive_url)
  2. dak.az (Mart 14th, 2017). "İdil-Ural türkləri: çuvaşlar, tatarlar, başqırdlar" (azərb.). 2018-07-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-13.
  3. 1 2 enter.news (12.09.2017). "Sovet hakimiyyətinin ilk illərində milli məsələ - Bolşeviklər xalqları necə aldatdı?" (azərb.). Həsən Həsənovun “Nəriman Nərimanovun milli dövlətçilik baxışları və fəaliyyəti” əsəri. 2018-07-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-13.
  4. Commissar and Mullah: Soviet-Muslim Policy from 1917 to 1924, Glenn L. Roberts, Universal-Publishers, 2007, s.178.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]