İkinci ingilis-maratx müharibəsi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İkinci ingilis-maratx müharibəsi
Battle of Assaye.jpeg
Asai döyüşü
Tarix 1802-1805
Nəticəsi

İngilis qoşunları maratxa knyazlarını xalqdan və müttəfiqlərdən təcrid etməklə

təkbətək məğlub etməyə müvəffəq oldular
Münaqişə tərəfləri

Böyük Britaniyanın Ost-Hind kompaniyası

Maratx İmperiyası

Komandan(lar)

Artur Velesli
Cerard Leyk
Ceyms Stivenson

Daulat Rao Şinde
Raquji Bonşle
Piyer Perron

Tərəflərin qüvvəsi

Avropalılardan ibarət 4 alay süvari
yerlilərdən ibarət 8 alay süvari
ingilislərdən ibarət 2 alay piyada
17 artileriya

Şok piyada qüvvələri

Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İkinci ingilis-maratx müharibəsi (1802-1805) - Böyük Britaniyanın Ost-Hind kompaniyası ilə Maratx Konfederasiyası arasında baş vermiş ikinci müharibə.[1]

Müharibənin arxaplanı[redaktə | əsas redaktə]

1799-1800-cü ildə maysurların devrilməsindən sonra maratxlar ingilislərin nəzarətindən kənarda qalan yeganə güc idi. Hindistanda vətəndaş həmrəyliyini pozan Ost-Hind kompaniyası maratxalar arasında nifaq salır, milli qırğınlar törədirdi. Nəhayət, Peşvə ilə bağlanan müqaviləyə əsasən Kompaniya maratxaların xarici siyasətini öz nəzarətinə aldı. Bu müqaviləyə əsasən ingilislərin böyük bir hərbi dəstəsi Peşvənin ərazisinin keşiyini çəkməli idi. Bunun müqabilində ümumi vergi məbləği 2 milyon 600 min rupi təşkil edir və mahallar Kompaniyanın ixtiyarına keçirdi. Eyni zamanda maratxaların hərəkat birliyini zəiflətməyə çalışan müstəmləkəçilər həmin müqaviləyə konfederasiyanın ləğv edilməsi haqqında maddə daxil etməyə müvəffəq oldular.

Müharibənin gedişi[redaktə | əsas redaktə]

1802-ci ildə bağlanmış müqavilənin qeyri-bərabər xarakterdə olması ən iri maratxa knyazlıqlarının, o cümlədən İndorun və Qvaliorun müqavimətinə səbəb oldu. Beləliklə, uzun sürən ingilis-maratxa müharibələri başlandı. İngilislərin planına əsasən Velesli Dekan yaylasını, Leyk Doab və Dehlini tutmalı, Povel isə Bundelkxanda daxil olmalı idi. Bu əməliyyatlar yerinə yetirilən zaman ingilislərin 53 mindən çox köməkçi piyada dəstələri isə ehtiyatda gözləməli idi. 1803-cü ilin sentyabr ayında Rao Şindenin dəstələri Dehlidə Leykin, Asai döyüşündə isə Veleslinin qoşunları tərəfindən məğlubiyyətə uğradı. 1803-cü ilin noyabr ayında Şindenin başqa bir qoşunu da general Leyk tərəfindən məğlub edildi. 29 noyabrda Velesli Arqaun yaxınlığında Bxonsle üzərində qələbə çaldı. 1802-1805-ci illərdə ikinci ingilis-maratxa müharibəsində ingilis qoşunları maratxa knyazlarını xalqdan və müttəfiqlərdən təcrid etməklə təkbətək məğlub etməyə müvəffəq oldular.

Müharibənin nəticəsi[redaktə | əsas redaktə]

İngilislərlə maratxlar arasında ardıcıl olaraq 3 müqavilə bağlandı:

  • 17 dekabr 1803-cü ildə Raquji Bxonsle ilə Deagon sülhü
  • 30 dekabr 1903-cü ildə Daulat Rao Şinde ilə Suryi-Anjanqon sülhü
  • 24 dekabr 1805-ci ildə Rayqxat sülhü [2]

Bağlanmış müqavilələrə əsasən Qərbi, Mərkəzi və Şimali Hindistanda bir çox yerlər Kompaniyanın ixtiyarına keçdi. Moğol imperiyasının paytaxtı Dehli şəhəri də işğal edildi. Kompaniyanın ağalığını qanuniləşdirmək üçün ingilislər Böyük Moğol sülaləsini qeyri-səmimim bərpa edib bildirdilər ki, Ost-Hind kompaniyası ölkəni bu sülalənin tapşırığı ilə idarə edir. Bununla da ingilislər işğala bəraət qazandırırdılar.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Naravane, M.S. (2014). Battles of the Honorourable East India Company. A.P.H. Publishing Corporation. 65–66. ISBN 9788131300343.
  2. Cooper, Randolf G. S. (2003). The Anglo-Maratha Campaigns and the Contest for India: The Struggle for Control of the South Asian Military Economy. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-82444-3. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2011.