İlişgənkimilər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
İlişgənkimilər
Adi ilişkən (Cobütmx taenia)
Adi ilişkən (Cobütmx taenia)
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Sinif: Sümüklü balıqlar
Dəstə: Çəkikimilər
Fəsilə: İlişgənkimilər
Elmi adı
Cobitidae

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS 163976
MBMM 7982


İlişgənkimilər (lat. Cobitidae) — Çəkikimilər (Cypriniformes) dəstəsinə aid balıq fəsiləsi.

Bədəni (uz. 15–18 sm) xırda, yaxşı görünən pulcuqlarla örtülüdür;rəngi sarıdan qonurum tul-qəhvəyiyədək, xırda tünd ləkəli və ya zolaqlıdır. Ağzının kənarlarında 1012 bığcığı var. Dibdə yaşayır, müxtəlif onurğasızlar, bəzən dib bitkiləri ilə qidalanırlar. Çöprələr cinsinə bir neçə növ aid edilir. Adi çöprə (M. fossilis) Fransadan (Luara çayı) Uraladək yayılmışdır. Uzunluğu 35 sm-ə, kütləsi 140 q-a çatır; 7 ilədək yaşayır. Üst çənə təkcə çənəarası sümüklərindən təşkil olunmuşdur. Bədəni uzunsovdur, yanlardan basıq və ya silindr şəklindədir. Üzəri çox xırda pulcuqlarla örtülüdür, bəzən pulcuqlar dərinin altında gizlənmiş halda və ya çılğaq olur. Gözləri kiçikdir. Ağzı altda yerləşir və ətli dodaqları vardır. Nəzərəçarpan 6-10 bığcığı olan kiçik balıqlardır. Azərbaycanın şirin sularında iki cinsin nümayəndələri yaşayır: çılpaqca və ilişgən. Çılpaqca cinsi (lat.Nemachilus)- Gözün altında hərəkətli tikan olmur. Başı yanlardan basıq deyil. Ağzının kənarlarında 6 ədəd bığcıqları olur. Bel özgəci qısa və ya orta uzunluqdadır. Üzmə qovuğu sümük kapsula içərsində yerləşir və bədən boşluğunda sərbəst hissəyə malik deyildir. Quyruq üzgəci kəsik, girdə və ya haçalıdır. Respublikamızın şirin sularında 3 növ qeydə alınır. İlişgən cinsi (lat.Cobitis) Bədəni uzunsov, yanlardan basıq və üzəri çox xırda pulcuqlarla örtülüdür. Başı yanlardan basıq və çığaqdadır. Bığlarının sayı 6-dır, bunlardan 4-ü ağzın ucunda, 2-ci isə ağzın küncündə yerləşir. Gözün altında hərəkət edən iki haçalı tikan olur; tikan bəzən dərinin altında gizlənir. Bel üzgəci qısadır. Quyruq üzgəci kəsik və ya dairələnmiş şəkildədir. Üzmə qovuğu sümük kapsula içərsində yerləşir, qovuğun sərbəst hissəsi zəif görünür. Xəzər hövzəsində 4, Azərbaycanda 3 növü yaşayır. Suda oksigenin az olmasına uyğunlaşmışdır (əlavə olaraq, bağırsaq tənəffüsündən də istifadə edir). Su hövzəsinin qurumasına davam gətirir (lilə girir və yuxuya gedir). Atmosfer təzyiqi aşağı düşdükcə tez-tez suyun üzərinə qalxıb hava udur. Çox vaxt akvariumda saxlanılır. Qərbi Avropada nadir növdür. BTMİ-nın “Qırmızı kitab”ı na salınmışdır.   [1]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s.123.
  2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s.173.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Qızılı ilişgən

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1.  Çöprələr// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 163-164.