İlkin qiymətli kağızlar bazarı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin

İlkin qiymətli kağızlar bazarı — ilk buraxılmış qiymətli kağızların yerləşdirildiyi bazardır.

Əslində, ilkin bazar səhmlərin və ya istiqrazların buraxıldıqdan dərhal sonra yerləşdirildiyi birjadır — mallar buraya birbaşa istehsalçıdan gəlir.

İlkin qiymətli kağızlar bazarının əsas funksiyaları[1] bunlardır:

  • buraxılışın təşkili;
  • yerləşdirmə və uçot;
  • tələbtəklif arasında balansın saxlanması.

Alıcılar satınalmaları necə ləğv edəcəklərinə qərar verə bilərlər: dividendlər üçün saxlayın və ya mənfəət üçün yenidən satın. Eyni zamanda, səhmlərin ilkin bölgüsü heç vaxt yekun deyil, əslində bu, kapitalın sonrakı hərəkəti üçün yalnız başlanğıcdır. Əksər investorlar öz əmanətlərində dinamik artımda maraqlı olduqlarından, gec-tez bütün aktivlər ikinci dərəcəli ticarət mərtəbələrində başa çatır. Yeni buraxılmış qiymətli kağızları almış istənilən birja üzvü onları hərraca çıxarmaq hüququna malikdir (emitentin satış üçün xüsusi şərtlər müəyyən etdiyi hallar istisna olmaqla).

İlkin yerləşdirmənin iki növü mövcuddur — özəl və ictimai.

Şəxsi yerləşdirmə (ing. private placement). Bu zaman qiymətli kağızlar paketi məhdud sayda şəxslərə (bir qayda olaraq, bir və ya iki institusional investora) satılır. Şəxsi yerləşdirmənin xüsusiyyəti əməliyyatın qapalı olmasıdır. Maliyyə açıqlaması tələbləri yoxdur.

Açıq təklif (ing. public offering) və ya IPO (IPO (initial public offering (ing.)). İctimai yerləşdirmə vasitəçilərin köməyi ilə baş verir. Onlar həm birjalar, həm də institusional brokerlər ola bilərlər.

İlkin bazar iştirakçıları[redaktə | mənbəni redaktə et]

İlkin bazarın iştirakçıları aşağıdakı şəxslərdir:

  1. Emitentlər. Bunlar öz planlarını həyata keçirmək üçün əlavə maliyyə resurslarına ehtiyacı olan təşkilatlar, müəssisələr, federal orqanlar və beynəlxalq korporasiyalardır. Dövlət və yerli hakimiyyət orqanları büdcə vəsaitlərini artırmaq üçün istiqrazlar buraxırlar, müxtəlif müəssisələrin istehsalı genişləndirmək, yeni texnologiyalar tətbiq etmək, əsas və dövriyyə vəsaitlərini doldurmaq üçün vəsait lazımdır. Qiymətli kağızları emissiya edən tamamilə bütün emitentlər qiymətli kağızlar bazarında öz təkliflərini formalaşdırırlar.
  2. İnvestorlar. Emitentlərdən fərqli olaraq, onlar qiymətli kağızlara tələbi formalaşdırırlar. İlkin qiymətli kağızlar bazarının investorları hüquqi, fiziki şəxslər, müəssisələr, müxtəlif investisiya və maliyyə strukturları, banklar, dövlət orqanları, yerli hakimiyyət orqanları, ictimaiyyətdir.
  3. İlkin qiymətli kağızlar bazarında investorlar və emitentlərlə yanaşı, qiymətli kağızların buraxılması və yerləşdirilməsi prosesində iştirak edən emitentlərlə investorlar arasında vasitəçilər də fəaliyyət göstərir. Vasitəçilərə investisiya və kommersiya bankları, broker və diler şirkətləri, bank evləri və digər maliyyə institutları daxildir

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Первичный рынок ценных бумаг". 2018-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-31.