İndoneziya İstiqlal müharibəsi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İndoneziya İstiqlal müharibəsi
IWM-SE-5742-tank-Surabaya-194511.jpg
Tarix 17 avqust 1945 - 27 dekabr 1949
Yeri Niderland Ost-Hindi
Nəticəsi İndoneziyanın qalibiyyəti. İndoneziyanın müstəqilliyinin tanınması.
Münaqişə tərəfləri

Niderland
Böyük Britaniya
Yaponiya

İndoneziya

Komandan(lar)

Niderland Ser Filip Kristionson
Simon Spur
Xubertus van Muk

İndoneziya Sukarno
Sudirman
Abdul Xaris
Suxarto

Tərəflərin qüvvəsi

Niderland 120,000

İndoneziya 100,000

İtkilər

Niderland 25,000
Böyük Britaniya 556

İndoneziya 80,000

Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İndoneziya İstiqlal müharibəsi— hərbi münaqişə bir tərəfdə İndoneziya digər tərəfdə isə HollandiyaBöyük Britaniyanın iştirakı ilə baş vermişdir. Müharibə nəticəsində İndoneziyanın müstəqilliyi tanınır. Müharibə Hollandiya üçün 25 min insan itkisi və ilə nəticələnir. Digər tərəfdə isə 80 min insan itkisi baş verir. Holland məlumatlarına görə isə İndoneziya 300,000, ingilislər isə 556 ölü və 1393 yaralısı olmuşdur.

Öncəki vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

Yaponiyanın məğlubiyyətindən sonra 15 avqust 1945-ci ildə indoneziyalı vətənpərvərlər Suranko başda olmaqla İndoneziyanın müstəqilliyini elan edirlər. Bu zaman Avropada müharibə yenicə bitmişdi bu səbəbdən özünə hələ gələ bilmədiyindən bir addım ata bilmirdi.

Müharibənin gedişi[redaktə | əsas redaktə]

Müharibənin başlaması[redaktə | əsas redaktə]

17 avqust 1945 ildə Sukarno İndoneziyanın müstəqilliyini elan edir. İngilislər bu məsələdə Hollandiyanı dəstəkləyir. Buna səbəb isə bu zaman İndoneziyada çoxlu sayda ingilis qüvvələri mövcud idi. Üstəlik adalarda yaponlar əsirlər mövcud olmurdu ki, onları ölkələrinə göndərilməli idilər. 29 sentyabr ingilis qüvvələri Bataviya şəhərinə qoşun çıxarırlar. Burada pnlar bir sıra cətinliklərlə rastlaşırlar: Nəqliyyatın olmaması, yerli əhali tərəfindən xoş qarşılanmama və onlara qarşı vuruşan hərbi birləşmələr. Bu birliklər öz aralarında belə mübarizə aparırdılar. Belə vəziyyətdə ingilis qüvvələrinin komandanı Kristinson müharibəyə girişmək istəmir və de-fakto yeni ysranan dövləti tanıyır. Bununla belə 4 oktyabrda Bataviya şəhərinə hollandlar qoşu yeridirlər. Onların hədəfi İndoneziyanı Hollandiyaya birləşdirmək olur. Bundan sonra hərbi toqquşmalar artır. Hollandlar yerli birləşmələrin məhvinə başlayırlar. Sumatrada vətəndaş müharibəsi başlayır. Sonradan döyüşlər Yava adasındada başlayır. 10 oktyabrda Böyük Britaniyaya məxsus olan patrul helikoperi partladılır. Ardında indoneziyalıların nəzarətində olan Smaranq şəhərinə desad çıxarılır. 15 oktyabrda şəhər ələ keçirilir. 25 oktyabrda Surabaya şəhərinə ingilis quru qüvvələri çıxarılır. Onlar duradada dirənişlə qarşılaşırlar. 28 oktyabrda şəhərə holland qüvvələri daxil olur. 9 noyabrda Hindistandan bura ingilis və hollandlar üçün qüvvələr gətirilir. 10 noyabr dənizdən şəhərin küçələri artileriya atəşi məruz qalır. Bundan sonra qüçlü hücum başlanır. 25 noyabrda indoneziya qüvvələri cəngəlikklərə çəkilir. 3 mart 1946 ildə müttəfiqlər Bali adasına desand çıxarırlar. Bundan sonra ingilislər güvvələrini toplayaraq adanı tərk edirlər.

Birinci koloniyalaşdırma müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

oktyabr 1946 İndoneziya hökuməti Hollandiya ilə danışıqlara gedir. Danışıqlar 1947-ci ilin 25 martında danışıqlar bitir və Linqacat anlaşması imzalanır. Hollandiya de-fakto İndoneziyanın müstəqilliyini tanıyır. May ayında hollandlar indoneziyaya müraciyyət edərək siyasi-hərbi hakimiyyətin onlara verilməsini tələb edir. İyun ayında Sukaro milli ordunun yaradılması haqqında dekret imzalayır. 20 iyulda hollandlar anlaşmadan imtina etdiklərini bildirirlər. Bundan sora Birinci koloniyalaşdırma[1] müharibəsi başlayır. 22 iyulda Çeribona 15 hava hücumu həyata keçirilir. 4 avqustda Yava adasının mərkəzinə desant çıxarılır. Şiddətli döyüşlər başlayır. 9 dekabr 1947 il hollanlar yerli əhalini qırırlar. Bundan sonra Hollandlar üzrxaqlıq edirlər[2]. Bu müharibəyə BMT müdaxilə edilir. 17 yanvarda Renvill anlaşması imzalanır. Bundan sonra 18 sentyabrda ölkədə hərbi toqquşmalar başlayır. Ölkədə komunist partiyası çevrilişə cəhd edir. Buna baxmayaraq patiyanın bütün üzvləri məhv edilir.

İkinci koloniyalaşdırma müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

İndoneziyanın zəyifləmədini görən hollandlar Ost-Hində sahiblınmək arzusunda idilər. 19 dekabrda Hollandiya qüvvələri «İkinci koloniyalaşdırma müharibəsinə» başlayırlar. Maquvo aerodromuna 2500 nəfərfən ibarət desant çıxarılır. Dirənişə rast gəlmədən 15:00 radələrində İndoneziyanın paytaxtı ələ keçirilir. Sukarno həbs edilir və təyyarə ilə paytaxta aparılır. 24 dekabrda Yava adası ələ keçirilir. 25 dekabrda isə Sumatranın yarısı işğal olunur. Bu ərəfədə fovqəladə hökumət yəmkil edilir. Yavada müqavimətə Nasition başçılıq edirdi. 1949-cu ilin fevralında Yavadan hollaniyalıları qüvvələri müqavimət nəticəsində çıxarılır. BMT öz növbəsində Hollandiyaya təsir edirdi. Avqust ayında arıq barışıq imzalanır.

Nəticə[redaktə | əsas redaktə]

23 avqustdan 2 noyabradək (1949) Haaqada sülh konfransı fəaliyyət göstərirdi. 27 dekabr 1949 ildə İndoneziyanın müstəqilliyi ABŞ tərəfindən tanınır. Yeni Qvineyanın qərbi isə hələdə Hollandların əlində qalırdı. Müharibənin nəticəsində Hollandiya məğlub olur. Cənub-şərqi Asiyada yerləşən mülklərinin çoxunu itirir. İndoneziya isə müstəqillik əldə edir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Kolonializm
  2. Niderlandlılar hadisələrə görə üzr istəyirlər

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]