İntendant
İntendant (fr. intendant – idarəçi, nəzarətçi) — silahlı qüvvələrdə qoşunların ərzaq, silah, hərbi-təsərrüfat əmlakı ilə təmin edilməsinə və şəxsi heyətin məişət xidmətinin təşkilinə cavabdeh olan vəzifəli şəxsdir.
İntendantlar XIX əsrdən etibarən Fransa, Almaniya, Rusiya, Avstriya-Macarıstan və digər dövlətlərin ordularında, habelə SSRİ Silahlı Qüvvələrində (1940–1955, 1958–1959-cu illərdə) fəaliyyət göstərmişlər. Ukrayna Üsyan Ordusu (UPA) strukturunda, xüsusilə "Qisasçılar" (ing. Месники) kurenində də intendant vəzifəsi mövcud olmuşdur.[1]
Ölkələr üzrə tarixi xüsusiyyətlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]Fransada intendant vəzifəsi XV–XVIII əsrlərdə dövlət idarəçiliyinin ayrı-ayrı sahələrinə (ticarət, maliyyə və s.) rəhbərlik edən vəzifəli şəxsi bildirirdi. Bu vəzifə inzibati aparatın mərkəzləşdirilməsinə çalışan kardinal Rişelye tərəfindən genişləndirilmişdir. XVII–XVIII əsrlərdə yerlərdə məhkəmə, polis, maliyyə və qismən hərbi səlahiyyətlərə malik əyalət intendantları da fəaliyyət göstərirdi.
1581-ci ildə III Henri sarayda "baş intendant" vəzifəsini təsdiq etmişdir. İlk "musiqi üzrə baş intendant" italyan skripkaçı Baltazarini de Beldcozo olmuşdur. O, musiqi və rəqsin ilk dəfə səhnə hərəkəti kimi təqdim edildiyi "Kraliçanın komediya baleti" tamaşasını hazırlamış və bununla da saray baletinin əsasını qoymuşdur.
Monarxiya dövrü İspaniyasında intendant "intendensiya" adlanan xüsusi inzibati vahidin rəhbəri hesab olunurdu.
Rusiya ordusunda intendant (general-intendant) vəzifəsi 1812-ci ildə "Böyük fəaliyyətdə olan ordunun idarə edilməsi haqqında Əsasnamə"yə müvafiq olaraq səhra qərargahında təsis edilmişdir. İntendant ordunun ərzaq, maliyyə, tibbi, baytarlıq və əşya təminatına cavabdeh idi. 1868-ci ilə qədər bu vəzifə mərkəzi və səhra idarəetmə sistemində mühüm rol oynamışdır.
Müasir hərbi terminologiyada intendant funksiyaları əsasən "arxa cəbhə təminatı" və ya "logistika xidməti" tərəfindən həyata keçirilir. Bu sahə qoşunların döyüş qabiliyyətinin saxlanılmasında həlledici elementlərdən biri hesab olunur.[2]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Партизанськими дорогами з командиром «Залізняком» (ukrayna). Droqobıç: Відродження. 1997. ISBN 966-538-009-5.
- ↑ Creveld, Martin van. Supplying War: Logistics from Wallenstein to Patton (ingilis). Cambridge University Press. 2004. ISBN 978-0521546577.
Əlavə ədəbiyyat siyahısı
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Barbier, Jacques. Reform and Politics in Bourbon Chile, 1755-1796. Ottawa, University of Ottawa Press, 1980. ISBN 978-2-7603-5010-6 (1980)
- Fisher, John R. Government and Society in Colonial Peru: The Intendant System, 1784-1814. (1970)
- Lillian Estelle Fisher. The Intendant System in Spanish America. Berkeley, University of California Press, 1929.
- Clarence Haring, The Spanish Empire in America. New York: Oxford University Press, 1947.
- John Lynch. Spanish Colonial Administration, 1782–1818: the Intendant System in the Viceroyalty of Rio de la Plata (1958)