İonol

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search


İonol
Butylated hydroxytoluene (BHT) Structural Formula V1.svg
Butylated hydroxytoluene 3D ball.png
Ümumi
Sistematik adı İonol,butilhidroksitoluol,dibunol,agidol,1,2.6-di-tret-butil-4-metilfenol'
Kimyəvi formulu C₁₅H₂₄O[1]
Molyar kütlə 220,3 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq 1,048 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi 69-73 °S
Qaynama nöqtəsi 265 °S
Alışma temperaturu 261 ± 1 ℉ °S
Buxarın təzyiqi 0,01 ± 0,01 mm Hg[2]
Təsnifatı
CAS-da qeyd. nöm. 128-37-0
PubChem
RTECS GO7875000
ChEBI 34247
ChemSpider

İonol,butilhidroksitoluol,dibunol,agidol,1,2.6-di-tret-butil-4-metilfenol — lipofilik üzvi maddə, fenollar sinfinin nümayəndəsi, antioksidant olaraq kimya sənayesində geniş istifadə olunur.

Fiziki xassələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Texniki ionol — sarı rəngdə tozdır, təmiz formada isə — ağ tozdır.

Alınması[redaktə | mənbəni redaktə et]

İonolu Fridel-Krafts reaksiyası nəticəsində p-krezolun izobutilenlə alkilləşməsindən almaq olar: BHT synthesis01.svg


Bundan əlavə, turşu katalizatorları olmadıqdada alkilləşdirmə yolu ilə əldə edilə bilər.

Kimyəvi xassələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

İonol izopentanda, benzoda,spirtlərdə, asetonda, mürəkkəb efirlərdə yaxşı həll olunur. Suda və 10% natrium hidroksiddə həll olunmur. Kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə ionol, E vitamininin sintetik bir analoqudur. İonol, peroksid radikallarını hidroperoksidlərə çevirən hidrogen atomunun donorudur.

burada R — alkil və ya aril qrupudur, ArOH — ionol və ya fenol antioksidantı, P- fenolun oksidləşməsi nəticəsində alınan qeyri-radikal və passiv məhsuldur.

Təhlükəsizlik[redaktə | mənbəni redaktə et]

İyonolun xərçəng riski ilə əlaqəsi haqqında mübahisələr var. Bəzi araşdırmalarda artımı, bəzilərində riskin azalması göstərilir. Az miqdarda ionolu qida ilə qəbul etdikdə zərərli maddələrdən qorunmada faydalı təsir göstərə bilər.

Tətbiqi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Antioksidan olaraq qida məhsullarında (qida qatqısı E321), sürtkü yağların, kauçukların, plastiklərin və s. istehsalında istifadə olunur. Tibdədə çox istifadə olunur. Rektal suppozitoriyaların tərkib hissəsidir.

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

1. S.F.Qarayev, U.B.İmaşev, G.M.Talıbov "Üzvi kimya", Bakı- 2003.

2. Харлампович Г. Д., Чуркин Ю. В. Фенолы. — М.: Химия, 1974. — С. 19–20. — 376 с.

  1. Butylated hydroxytoluene (ing.).
  2. http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0246.html.