İqtisadiyyatın dördüncü sektoru
| İqtisadi sektorlar |
|---|
| Üç sektorlu model |
| Əlavə sektorlar |
|
| Nəzəriyyəçilər |
| Mülkiyyət növlərinə görə sektorlar |
İqtisadiyyatın dördüncü sektoru — Bilik iqtisadiyyatı anlayışına daxil olan iqtisadiyyat sahələridir.[1] Bu sektor intellektual fəaliyyətə və ya informasiyaya əsaslanan iqtisadiyyata söykənir.[2] İnformasiya istehsalı uzun müddət üç sektorlu modeldə üçüncü sektora (xidmət sektoru) daxil edilirdi. Lakin son onilliklərdə informasiyanın yaradılması, təhlili və yayılması xidmət bazarının nəhəng bir seqmentinə çevrildiyi üçün əksər iqtisadçılar onu ayrıca bir dördüncü sektor kimi qəbul edirlər.
Bəzən "Tədqiqat və inkişaf" (R&D) sektoru da adlandırılan dördüncü sektor, əsasən informasiya xidmətləri, intellektual fəaliyyət və gələcək artıma yönəlmiş bilik əsaslı müəssisələrdən ibarətdir. Bu sektorun məhsuldarlığını və iqtisadiyyatdakı payını dəqiq ölçmək digər sektorlara nisbətən daha mürəkkəbdir.
Xarakteristikası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Dördüncü sektordakı fəaliyyət sahələrinə elmi tədqiqat və təcrübə-konstruktor işləri (ETTKI), İKT, təhsil, Konsaltinq, informasiya idarəçiliyi və maliyyə planlaşdırılması daxildir.[3]
Bu sektora aşağıdakı xidmətlər aiddir:
- İnformasiya texnologiyaları (IT);
- Kütləvi informasiya vasitələri (KİV);
- Tədqiqat və inkişaf (R&D);
- İnformasiya xidmətləri (məlumatın yaradılması və mübadiləsi);
- Bilik əsaslı xidmətlər (biznes-konsaltinq, hüquqi xidmətlər, maliyyə planlaşdırması);
- Əyləncə sənayesi (tele-radio yayımı, bloqçuluq, təhsil proqramları);
- Dizayn.
Dördüncü sektor həmçinin təbii resurslardan məhsul istehsalı üçün lazım olan elmi tədqiqatları da əhatə edir. Məsələn, meşə təsərrüfatı şirkəti yanan ağac hissələrinin kağız istehsalı üçün sellüloza kütləsinə çevrilməsi yollarını tədqiq edərkən dördüncü sektorun imkanlarından istifadə edir.[4]
Bu sektor sənaye iqtisadiyyatı ilə yalnız dolayı və məhdud əlaqələrə malikdir.[5] O, əsasən postindustrial və yüksək inkişaf etmiş ölkələrdə inkişaf edir və yüksək təhsilli işçi qüvvəsi tələb edir.[6] Məsələn, Böyük Britaniyada üçüncü və dördüncü sektorlar iqtisadiyyatın ən böyük hissəsini təşkil edir və işçi qüvvəsinin təxminən 76%-ni cəlb edir.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ "Economic Activity". Quaternary sector: definition, background, examples. 2 mart 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 aprel 2021.
- ↑ "Quaternary sector: definition, background, examples - Economic Activity" (ingilis). 6 iyul 2017. 18 yanvar 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 yanvar 2024.
- ↑ Drucker, Peter. The Age of Discontinuity. London: Heinemann. 1969. ISBN 978-1-56000-618-3.
- ↑ Selstad, Tor. The Rise of the Quaternary Sector. Norsk Geografisk Tidsskrift. 44. 1990. 21–37. doi:10.1080/00291959008552240.
- ↑ "Quaternary Sector". Economic Development. İstifadə tarixi: 18 yanvar 2024.[ölü keçid]
- ↑ Bell, Daniel. The Coming of Post-Industrial Society. Basic Books. 1973. ISBN 978-0-465-09713-5.