İran etirazları (2017–2018)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
2017–2018-ci il İran etirazları
2017 Iranian protests people need more help police is so angry.jpg
Tehran şəhərində etiraz aksiyası (31 dekabr 2017)
Yer

Flag of Iran.svg İran

Tarix Şablon:Age – h.h.
Səbəb
Əsas məqsəd
Nəticə Davam edir
İştirakçı sayı İran daxilində on minlərlə.[14]
İran xaricində minlərlə iranlı mühacir.[2][1]
Həlak olanlar 23 mülki şəxs[15][16]
1 polis[17][18]
Yaralananlar Onlarla[19]
Həbs olunanlar 3,700 nəfər həbs olunmuş,[20][21] ən azı 3 nəfər həbs zamanı öldürülmüşdür.[22]

2017–2018-ci il İran etirazları28 dekabr 2017-ci il tarixində İran İslam Respublikasının müxtəlif şəhərlərində başlayan bir sıra etiraz aksiyaları.[23] İranın ən böyük ikinci şəhəri olan Məşhəd şəhərində keçirilən etiraz aksiyasında minlərlə,[24] ölkənin paytaxtı Tehran şəhərində isə yüzlərlə insan iştirak etmişdir.[25] İranın Nişapur, Kaşan, Kirman, Kirmanşah, Kaşmər, Rəşt, İsfahan, Ərak, Bəndər-Abbas, Ərdəbil, Qəzvin, Həmədan, Sari, Amul, Şahinşəhr, Şəhrikürd, Şiraz, Xürrəmabad, Zəncan, Gürgan, Zahidan, Urmiya, Dürud, YəzdŞahrud şəhərlərində də göstərişlər keçirilmişdir.[23] İddialara görə etiraz aksiyaları sosial şəbəkələrdə insanların mesajlaşması vasitəsilə təşkil edilmişdir.[26] Etirazda iştirak edənlər tez-tez "Ruhaniyə ölüm" və "diktatora ölüm" şüarlarından istifadə etmişdir.[27]

Etiraz aksiyaları ilk olaraq ölkənin iqtisadi problemləri barədə idi, ancaq bu çox vaxt keçmədən etirazçıların İranın Orta Şərqdəki münaqişələrə daxil olması və ölkənin İslamçı hökumətini pisləməsiylə nəticələnmişdir.[28] Bir çox etirazçı "İslam Respublikasına ölüm!" demişdir.[29] Dekabrın 29-dan 30-a keçən gecə mərkəzi İranda gerçəkləşən etiraz aksiyalarında polisin 4 nəfərə atəş açmasıyla etirazlar gərginləşmiş, nəticəsində 3 nəfər ölmüş, 1 nəfər isə yaralanmışdır.[30] Yanvarın 2-də baş verən gərginlikdə isə etirazçılardan 21, təhlükəsizlik qüvvələrindən isə 2 nəfər ölmüşdür.[31][32]

Arxaplan[redaktə | əsas redaktə]

İran İslam Respublikası 1979-cu ildə Pəhləvi hakimiyyətinə qarşı qalibiyyətli inqilabdan sonra Ayətullah Xomeyni tərəfindən yaradılmışdır. Bu dövrdən sonra İran xarici və siyasi məsələlərə mühafizəkar yanaşma tətbiq etməyə başlamışdır.

Ruhullah Xomeyni 1989-cu ildə vəfat etdikdən sonra, keçmiş İran prezidenti Əli Xamenei İranın yeni Ali Lideri olmuşdur. Əli Xamenei hələ də bu vəzifədədir. Bu onu Orta Şərqdəki ən uzun müddət xidmət göstərən ikinci (Oman sultanı Kabus bin Səiddən sonra) dövlət başçısı, eləcə də XX əsrin ən uzun müddət xidmət göstərən ikinci (Şah Məhəmməd Rza Pəhləvidən sonra) İran rəhbəri edir.[33] Xamenei ilə müqayisədə İran prezidentinin siyasi gücü azdır. Xamenei 2013-cü ildə 95 milyard ABŞ dolları qədər dəyəri olan iqtisadi bir imperiyaya sahibdir.[34][35]

2006-cı ildə İran hökumətinin nüvə proqramı tərtib etməsi və onun üzərində sınaqlar aparması səbəbilə buraya xarici sanksiyalar tətbiq edilməyə başlamışdır. 2015-ci ildə isə İran iqtisadi qüdrətini bərpa etmək üçün dünyanın bir sıra böyük dövlətləri ilə müqavilə imzalamışdır.

Məlumatlara əsasən sanksiyalar nəticəsində işsizlik artmış, İranın valyutası inflyasiyaya uğramış, əsas tələbat mallarının qiymətləri artmışdı.[36] Bir çox iranlı xarici dövlətlər tərəfindən qoyulan sanksiyalar götürüldükdən sonra ölkənin iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşacağına inanırdı, ancaq bu orta təbəqənin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün yetərli olmamışdır. İranın son iqtisadi problemləri iqtisadiyyatla bağlı olan etiraz aksiyalarına təkan vermişdir.[37]

2017-ci ilin dekabr ayında Ayətullaİnqilab Keşikçilərinə üstünlük verən və əhalinin kasıb hissəsinin subsidiyalarını kəsən bir hökumət büdcəsi layihəsi ifşa olmuşdur.[38] Bu qalmaqal əhalidə geniş bir qəzəbə səbəb olmuşdur. Sosial şəbəkələrdə #pashimanam (azərb. "peşmanam") heş-teqi məşhurlaşmışdır.[38] Əhali İran hökumətinin 2018-ci il büdcə təklifindəki yanacaq və pul subsidiyalarının kəsilməsinə olan narazılıqlarını bildirmişdi. Hökumətin İnqilab Keşikçiləri Ordusunu maliyyələşdirmə prosesi dayanmamışdır.[39] Hökumət bunlara əlavə olaraq, dini təşkilatların maliyyələşdirməsini də artırmışdır.[40]

Xronologiya[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərlərinə görə 2017-ci il İran etiraz aksiyaları:      Qırmızı: 28 dekabr     Narıncı: 29 dekabr     Sarı: 30 dekabr

28 dekabr[redaktə | əsas redaktə]

28 dekabr 2017-ci il tarixində Məşhəd şəhərində yaşayan insanlar etiraz aksiyası keçirmişdir. İranın ən böyük ikinci şəhəri olan Məşhəd şəhərində keçirilən etiraz aksiyasında minlərlə,[24] ölkənin paytaxtı Tehran şəhərində isə yüzlərlə insan iştirak etmişdir.[25] İranın Həmədan, Kirmanşah, Rəştİsfahan şəhərlərində də göstərişlər keçirilmişdir.[23] Etirazçılar "Ruhaniyə və diktatorluğa ölüm" şüarlarından istifadə edilmişdir. Bu şüarlar İran İslam Respublikasının hal-hazırki prezidenti Həsən Ruhaninin seçkilər zamanı verdiyi hədəfləri yerinə yetirə bilməməsi ilə bağlı idi. Etirazçılar İranın ərəb ölkələrindəki münaqişələrə qarışmasına qarşı "Suriyadan çəkil və bizi düşün!" və "LivanQəzzaya yox, İrana hə!" şüarlarından istifadə etmişdir.[41]

29 dekabr[redaktə | əsas redaktə]

Nümayişlər sabahki gün davam etmişdir. Etiraz aksiyaları Rəşt, İsfahan, Əhvaz, Qum, Sari, ZahidanQəzvin kimi böyük şəhərlərə də yayılmışdı.[42] Həmin gün, ölkənin paytaxtı Tehran şəhərində bir neçə nəfər həbs olunmuşdur.[43]

30 dekabr[redaktə | əsas redaktə]

Dekabrın 29-dan 30-a keçən gecə mərkəzi İranda gerçəkləşən etirazlarda polisin 4 nəfərə atəş açmasıyla etirazlar gərginləşmiş, nəticəsində 3 nəfər ölmüş, 1 nəfər isə yaralanmışdır.[30] 30 dekabr 2017-ci il 30 dekabr 2009-ci il İran iqtidaryönlü mitinqinin ildönümü olduğundan, həmin gün ölkənin paytaxtı Tehran şəhərində 4,000 nəfərlik bir mitinq keçirilmişdir. Dövlət televiziyasına əsasən, hökumət lehinə olan mitinq 1,200 qəsəbə və şəhərdə keçirilmişdir.[44] Həmin vaxtda, Tehran Universitetinin tələbələri hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirdiyində çevik qüvvət polisi tərəfindən səpələndikdən sonra hökumət əleyhinə olan qiyamlar Tehran şəhərində yayılmışdır.[44] Tehrən şəhərindəki bir çox yer daxil olmaqla, ölkənin böyük hissəsində internet bağlanılmışdır.[45]

Həmin gün iqtidaryönlü anti-etiraz aksiyaları da gerçəkləşmişdir. İran hökuməti ölkə daxilində 1,200 iqtidaryönlü mitinqin keçirildiyini açıqlamışdır.[46]

Luristan ostanının hökumət işçiləri bir bəyanat buraxmışdır. Bu bəyanatda xalqa atəş açılmadığı və şəhərdə əhalinin əməkdaşlığı ilə sülh bərpa edildiyi deyilmişdir.[47]

31 dekabr[redaktə | əsas redaktə]

Kərəcdə hökumət əleyhinə olan etiraz aksiyaları (31 dekabr 2017)

İranın daxili işlər naziri Ədbülrıza Rəhmani Fəzli "əmri və qanunu pozanlar hərəkətlərinə məsuliyyətli olmalı və cəzasın ödəməlidirlər." demişdir. Rəhmani Fəzli dövlət televiziyasında verdiyi bəyanatda "qorxu və terrorla mütləq üzləşiləcək." demişdir.[48]

İqtidar əleyinə olan etiraz aksiyaları 4-cü gündə də davam etmişdir. Tehranda nümayişlərin sayı azalmış və həbs olunan etirazçıların ailələri Evin həbsxanasının qarşısında yığışmışdır. Bazar günü Tehran şəhərində 200 nəfər, Qərbi Azərbaycan ostanında isə 10 nəfər həbs olunmuşdur.[49]

İran prezidenti Həsən Ruhani günlərlə davam edən hökumət əleyhinə olan etirazlara olan ilk sözlərində "xalqın etiraz aksiyaları göstərməyə haqqı var, ancaq zorakılıq, vandallıq və iltihablı siyasi şüarlar aradan qaldırılmalıdır, çünki bunlar yalnız xalqın vəziyyətini daha da pisləşdirir" olmuşdur.[48]

İranın dövlət tərəfindən idarə olunan mediasına əsasən, bəzi silahlı etirazçılar polis şöbələrinin və hərbi bazaların nəzarətini ələ keçirmək istədiklərini, ancaq mühafizə qüvvələri tərəfindən dəf edildiklərini açıqlamışdır.[50] Bazar günü gecəsi baş verən toqquşmalar nəticəsində 10 nəfər həlak olmuşdur.[19]

1 yanvar[redaktə | əsas redaktə]

Etiraz aksiyaları bazar ertəsi Tehran və ölkənin digər şəhərlərində davam etmişdir.[51] Dövlət mediası 1 yanvar 2018-ci il tarixində keçirilən etiraz aksiyalarında mühafizə qüvvələrinin bir üzvünə atəş açıldığını və nəticədə həmin polisin vəfat etdiyini xəbər verir.[18]

2 yanvar[redaktə | əsas redaktə]

2 yanvar 2018-ci il tarixində gecə vaxtı baş verən toqquşmalarda 9 mülki şəxs həlak olmuşdur. Dövlət televiziyasının məlumatına görə ölümlərin 6-sı Qəhdəricanda silahları oğurlamaq istəyən etirazçıların polis şöbəsinə hücum etməsindən sonra baş vermişdir.[52] Əlavə olaraq, Xomeynişəhrdə 11 yaşlı bir oğlan və 20 yaşlı bir kişi, Nəcəfabadda isə bir polis öldürülmüşdür. Ölənlərin hamısı ov tüfəngi ilə öldürülmüşdür.[17][18] Etiraz aksiyaları başlanandan bəri 550 nəfər həbs edilib. Həbs olunanların 90%-i 25 yaşdan aşağı gənclərdir.[53][54]

3 yanvar[redaktə | əsas redaktə]

3 yanvar 2018-ci il tarixində İranda etiraz aksiyaları sporadik olmuşdur. Məlayir şəhərindəki etiraz aksiyaları gün batımından sonra başlamışdır. Etiraz aksiyalarında səslənən şüarlar ölkə prezidentini hədəfləyirdi. İnternetdə paylaşılan videolar İranın şimalında yerləşən Novşəhrdəki etiraz aksiyalarında “diktatora ölüm!” şüarlarından istifadə edildiyini göstərir.[1][55] Digər tərəfdən, İİKO-un rəhbəri Məhəmməd Əli Cəfəri "fitnə-fəsadın sona çatdığı"nı açıqlamışdır.[56] Məhəmməd Əli Cəfəri bu açıqlamadan sonra, Həmədən, İsfahanLuristan ostanlarına “yeni fitnə-fəsad” ilə mübarizə aparmaq üçün mühafizə qüvvələri göndərdiyini demişdir.[55]

4 yanvar[redaktə | əsas redaktə]

İran Kəşfiyyat Naziriliyinin verdiyi məlumata görə 4 yanvar 2018-ci il tarixində İranın şimal-qərbində yerləşən Piranşəhr şəhərində, 3 İİKO üzvü "terrorçular"la vuruşan zaman öldürülmüşdür.[57] İran İnqilab Keşikçiləri Ordusunun verdiyi məlumata əsasən, silah və partlayıcı qurğulara sahib olan etirazçıların əsas məqsədi iğtişaşı daha da kəskinləşdirmək üçün dinc sakinləri öldürmək idi.[58] Həmin gün, İranın Sənəndac, Bukan, Kamyaran, Dezful, ƏhvazRəşt şəhərləri hökumət əleyhinə olan etiraz aksiyalarının mərkəzi idi.[59]

5 yanvar[redaktə | əsas redaktə]

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının insan hüquqları mütəxəssisləri İran hökumətini etirazçıların hüquqlarına hörmət eləməyə və internet senzurasını bitirməyə çağırmışdır.[60]

7 yanvar[redaktə | əsas redaktə]

İran İnqilab Keşikçiləri Ordusu İran xalqının və mühafizə qüvvələrinin, eləcə də Bəsic, polis və Kəşfiyyat Nazirliyinin iğtişaşı məğlub etdiyini demişdir. İİKO daha sonra iğtişaşın səbəbkarının ABŞ, Böyük Britaniya, İsrail, Səudiyyə Ərəbistanı, İran xalqının mücahidlər təşkilatı və monarxistlərin olduğunu demişdir. Həmin gün, hökumət əleyhinə olan etiraz aksiyalarına qarşı mitinqlər keçirilmişdir.[61] Lakin, The Wall Street Journal qəzetinə görə, iğtişaşların izləri hələ də qalmışdır. Bunun səbəbi, hökumət sənədlərinin yandırımasıyla bağlı onlarla videonun sosial şəbəkələrdə yayılmasıdır.[62]

"Əl-Qüds Əl-Ərabi" qəzetinin verdiyi məlumata görə, keçmiş İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad Ali Lider Əli Xamenein qərarı ilə İranda həbs olunmuşdur. Bunun səbəbi Əhmədinejadın etiraz aksiyaları dalğası zamanı hökuməti tənqid etməsidir.[63] Hökumət Əhmədinejadı "zorakılığı təşvik etdiyi"nə görə həbs etdiyini açıqlamışdır.[64]

23 yaşlı Sina Ğənbari iğtişaşlar zamanı həbs olunmuşdur. Ölkədə etirazçının Evin həbsxanasında naməlun səbəblərə görə öldüyü məlumata yayılmışdır. İran parlamenti üzvü Təyibi Siəvoşi etirazçının həbsxanada intihar etdiyini demişdir.[65]

İqtidaryönlü mitinqlər[redaktə | əsas redaktə]

30 dekabr 2017-ci il 30 dekabr 2009-ci il İran iqtidaryönlü mitinqinin ildönümü olduğundan, həmin gün ölkənin paytaxtı Tehran şəhərində 4,000 nəfərlik bir mitinq keçirilmişdir.[66][67][68][69] Mitinqlər İran hökuməti tərəfindən təriflənmişdir.

3 yanvar 2018-ci il tarixində yenə iqtidaryönlü mitinqlər keçirilmişdir.[56][70] "Washington Post" qəzetinin verdiyi məlumata əsasən mitinqlər "dövlət tərəfindən təşkil olunmuş yığıncaqlar"a bənzəyirdilər.[71]

İran xaricindəki etiraz aksiyaları[redaktə | əsas redaktə]

3 yanvar 2018-ci il tarixində İrandan xaricdə yaşayan iranlılar İranda keçirilən etiraz aksiyalarına dəstək göstərmişdilər. Bu mitinqlər Stokholm, Afina, BernKöln şəhərlərində keçirilmişdir.[1] 7 yanvar 2018-ci il tarixində Los-Anceles şəhərində 2,000-ə yaxın etirazçı əllərində II Rza Pəhləvinin şəkili olan plakartlarla yürüş etmişdir.[2][72]

İtkilər[redaktə | əsas redaktə]

28–31 dekabr tarixlərində ümumi olaraq 12 etirazçı mühafizə qüvvələri ilə olan toqquşmalar zamanı həlak olmuşdur.[19] 1 yanvar tarixində dövlət mediasını verdiyi xəbərə görə mühafizə qüvvələrinin bir üzvü Tehrən şəhərində ov tüfəngi ilə öldürülmüşdür.[18] 2 yanvar tarixində ümumi olaraq 21 etirazçı polis şöbəsinə basqın cəhdində həlak olmuşdur. Etirazçılar basqın cəhdində uğursuz olmuşdur. Ölənlərin 6-ı silahlı idi.[52] Bundan əlavə olaraq, Qəhdəricanda 5, Tuysirkanda isə 6 nəfər həlak olmuşdur.[73]

İctimai mülkiyyətə zərər[redaktə | əsas redaktə]

Tehran şəhərindəki etiraz aksiyalarında ictimai mülkiyyətə verilən zərər (30 dekabr, 2017)

Tehran şəhərinin meri Məhəmməd Əli Nəcəfinin verdiyi məlumata görə, Tehranda ictimai mülkiyyətə verilən zərər "o qədər də ciddi deyildi" və yalnız bir neçə avtobus stansiyası və zibil qutusu yandırılmışdır.[74] Həsən Ruhaniyə əsasən, ictimai mülkiyyətə zərər yetirən və ictimai qanunları pozanlarda heç bir hörmətsizlik əlaməti yox idi.[75]

31 dekabr 2017-ci il tarixində CCTV kameraları Dürud şəhərindəki bir yanğınsöndürmə stansiyasında etirazçıların stansiyaya daxil olub işçi heyətinə hücum etdiyini və yanğınsöndürmə maşınlarına zərər verdiyini göstərən bir video çəkmişdir.[76]

Hökumət reaksiyası[redaktə | əsas redaktə]

Media senzurası[redaktə | əsas redaktə]

İran Daxili İşlər Naziri Əbdülrıza Rəhmani Fəzlinin verdiyi bəyanatda sosial şəbəkədən nalayiq istifadə "şiddət və qorxuya səbəb olur" və "bu cür davranış əziləcək" demişdir.[77] İranın dövlət xəbər televiziya kanalının verdiyi məlumata görə, İran İslam Respublikası Xəbər Şəbəkəsinin etiraz aksiyalarını əhatə etməsi qadağan edilmişdir.[78]

İnternet[redaktə | əsas redaktə]

İranda internetin verilməsinə uzun müddətli suni fasilələr yaradılıb.[79] Bununla hökumət ölkədəki informasiyaların İranın digər bölgələrinə çatmasını əngəlləməyə çalışır. Ölkədə baş verən etirazların təşkilində həmin şəbəkələrdən istifadənin qarşısının alınmasına səy göstərilir.[80]

Instagram[redaktə | əsas redaktə]

31 dekabr 2017-ci il tarixində İran hökuməti "Instagram" sosial şəbəkə platformasının fəaliyyətini müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırmışdır.[81][82][83][84][85]

Twitter[redaktə | əsas redaktə]

İran İslam Respublikasının Ali LideriXarici İşlər Naziri "Twitter" sosial şəbəkə platformasında etiraz aksiyaları barədə yazmışdır.[86][87] Halbuki, "Twitter" platformasının fəaliyyəti İranın ümumi ictimaiyyətinə qadağan edilmişdir.[88][89]

Reaksiyalar[redaktə | əsas redaktə]

Yerli[redaktə | əsas redaktə]

Beynəlxalq[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 "گسترش واکنش‌های بین المللی همزمان با 'ادامه اعتراضات' در ایران" (fa). BBC. 4 yanvar 2018. http://www.bbc.com/persian/iran-42561396?ocid=socialflow_twitter. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  2. 2,0 2,1 2,2 Tçekmediyan, Alin (7 yanvar 2018). "Demonstrators flood Westwood to back anti-regime protests in Iran: 'Least we can do to show we're with them'". Los Angeles Times. http://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-iran-protest-westwood-20180107-story.html. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2018.
  3. 3,0 3,1 3,2 Reuters (30 dekabr 2017). "Protests over alleged corruption and rising prices spread to Tehran". The Guardian. Arxivləşdirilib: [1] saytından 29 dekabr 2017 tarixində. https://web.archive.org/web/20171229210129/https://www.theguardian.com/world/2017/dec/29/iranian-police-disperse-anti-government-protests. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2017.
  4. آنا, خبرگزاری دانشگاه آزاد اسلامی -. "مهم‌ترین اقدامات فوری دولت و مجلس برای پاسخ به مطالبات اقتصادی مردم درگفت‌وگو با ۷ اقتصاددان" (fa). خبرگزاری دانشگاه آزاد اسلامی - آنا. http://www.ana.ir/news/332473&usg=ALkJrhjwoqG3KfsbQblnSrnhqGI7bWyMkw. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2017.
  5. جهان|TABNAK, سایت خبری تحلیلی تابناك|اخبار ایران و. "توکلی: اعتراضات خیابانی قابل پیش‌بینی بود" (fa). سایت خبری تحلیلی تابناك|اخبار ایران و جهان|TABNAK. http://www.tabnak.ir/fa/news/759986/%25D8%25AA%25D9%2588%25DA%25A9%25D9%2584%25DB%258C-%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25B6%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25A8%25D9%2584-%25D9%25BE%25DB%258C%25D8%25B4%25E2%2580%258C%25D8%25A8%25DB%258C%25D9%2586%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2588%25D8%25AF&usg=ALkJrhi7smNggHk-DptYo3fcJoPRru6gwA. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2017.
  6. "شباهت‌های اعتراضات خیابانی به گرانی‌ها در دو دهه 70 و 90" (fa). نود اقتصادی. http://www.90eghtesadi.ir/Content/Detail/2111267. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2017.
  7. "Qadınlar orada olmasalar da, İran etirazlarının simvoluna çevriliblər" (az). BBC Azərbaycanca. 4 yanvar 2018. http://www.bbc.com/azeri/trending-42571698. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  8. CNN, Fil Qast və Deykin Andon. "Here's why the Iran protests are significant". CNN. http://www.cnn.com/2017/12/30/world/iran-protests-issues/index.html.
  9. Erdbrink, Tomas (30 dekabr 2017). "Iran Confronts 3rd Day of Protests, With Calls for Khamenei to Quit". Arxivləşdirilib: 30 dekabr 2017 tarixində. https://www.nytimes.com/2017/12/30/world/middleeast/iran-protests-rouhani.html.
  10. 10,0 10,1 "Iranian protesters attack police stations, raise stakes in unrest". 2 yanvar 2018. https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies/iran-said-protesters-should-pay-a-high-price-if-they-break-the-law-idUSKBN1EP064. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2018.
  11. CNN, Laura Smith-Spark, Dakin Andone and Jennifer Hauser,. "Iran warns against 'illegal' gatherings after protests". CNN. Arxivləşdirilib: [2] saytından 30 dekabr 2017 tarixində. https://web.archive.org/web/20171230100945/http://www.cnn.com/2017/12/30/middleeast/iran-protests-intl/index.html.
  12. "Protesters set fire to picture of leader Khamenei in Tehran - Daily Mail Online". Mail Online. http://www.dailymail.co.uk/video/news/video-1599154/Protesters-set-fire-picture-leader-Khamenei-Tehran.html.
  13. "Iranians chant ‘death to dictator’ in biggest unrest since crushing of protests in 2009". 31 dekabr 2017. http://www.theguardian.com/world/2017/dec/30/iran-protests-trump-tweets. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2018.
  14. "Crisis of expectations: Iran protests mean economic dilemma for government". Reuters. 1 yanvar 2018. https://uk.reuters.com/article/iran-rallies-economy/crisis-of-expectations-iran-protests-mean-economic-dilemma-for-government-idUKL8N1OW0GA. İstifadə tarixi: 2018-01-04.Archived 2018-01-03 at the Wayback Machine.
  15. Kim Senqupta (2 yanvar 2018). "Iran protests latest: Grand Ayatollah accuses foreign powers of meddling as protest death toll rises to 22" (en). Independent. http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-protests-latest-deaths-ayatollah-rouhani-meddling-accusations-news-updates-a8138721.html. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  16. Səid Kəmali Dəğan və Culiyan Borqer (2 yanvar 2018). "Iran's enemies to blame for unrest, says supreme leader, as death toll rises" (en). The Guardian. http://www.theguardian.com/world/2018/jan/02/nine-more-reported-dead-in-iran-as-protests-enter-sixth-day. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  17. 17,0 17,1 "Nine more reported dead in Iran as protests enter sixth day" (en). The Guardian. 2 yanvar 2018. . http://www.theguardian.com/world/2018/jan/02/nine-more-reported-dead-in-iran-as-protests-enter-sixth-day. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2018.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 "Iranian policeman killed, three hurt in protests: police spokesman". 1 yanvar 2018. https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies-police/iranian-policeman-killed-three-hurt-in-protests-police-spokesman-idUSKBN1EQ166. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
  19. 19,0 19,1 19,2 "The Latest: Iran state TV says protesters attacked bases". AP News. Arxivləşdirilib: 1 yanvar 2018 tarixində. https://apnews.com/7a806706f1954356bc81f48a90c135ef/The-Latest:-Iran-state-TV-says-10-killed-in-protests?utm_campaign=SocialFlow&utm_source=Twitter&utm_medium=AP.
  20. Con Qambrell (9 yanvar 2018). "Iran lawmaker says some 3,700 arrested amid protests, unrest" (en). ABC News. http://abcnews.go.com/International/wireStory/iran-lawmaker-3700-arrested-days-protest-unrest-52229059. İstifadə tarixi: 2018-01-10.
  21. Şina Mek-Kenzi (9 yanvar 2018). "3,700 people were arrested during Iran protests, lawmaker says". CNN. http://edition.cnn.com/2018/01/09/middleeast/iran-protests-3700-arrested-intl/index.html. İstifadə tarixi: 2018-01-04.[ ], Sheena McKenzie, CNN, 9 Jan 2018
  22. Səid Kəmali Dəğan (2018-01-09). "Iran protests: deaths in custody spark human rights concerns | World news". The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2018/jan/09/iran-protests-deaths-custody-human-rights. İstifadə tarixi: 2018-01-09.
  23. 23,0 23,1 23,2 "Iranians protest against high prices" (en). BBC News. 2017-12-28. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42506666. İstifadə tarixi: 2017-12-29.
  24. 24,0 24,1 "Anti-government protests break out in Iran over economic woes" (en). https://www.timesofisrael.com/anti-government-protests-break-out-in-iran-over-economic-woes/. İstifadə tarixi: 2017-12-29.
  25. 25,0 25,1 "Protesters in Iran raise slogans against Rouhani, Supreme Leader" (en). english.alarabiya.net. https://english.alarabiya.net/en/News/2017/12/28/Demonstrations-in-Iran-Down-with-Rohani-down-with-the-dictator-.html.
  26. Rafizadə, Məcid (2017-12-28). "Iran: Protesters Decry Economic Mismanagement, But Also Express Broader Frustrations" (en). Huffington Post. https://www.huffingtonpost.com/entry/iran-protesters-decry-economic-mismanagement-but_us_5a457b28e4b06cd2bd03defa. İstifadə tarixi: 2017-12-29.
  27. Cozi Ensor. "Rare public protests spread across Iran amid spiraling inflation" (en). telegraph.co.uk. http://www.telegraph.co.uk/news/2017/12/29/rare-public-protests-spread-across-iran-amid-spiraling-inflation/. İstifadə tarixi: 2017-12-29.
  28. Farda, Radio. "Street Protests In Iran, Hundreds Reportedly Arrested" (en). RFE/RL. https://en.radiofarda.com/a/iran-protests-mashhad/28944529.html.
  29. Holli Daqrs (29 dekabr 2017). "Chants in the holy city of Qom tonight, the spiritual center of #Iran: “We don’t want an Islamic Republic!”" (en). Twitter. https://twitter.com/hdagres/status/946824612238823424. İstifadə tarixi: 2017-12-30.
  30. 30,0 30,1 "Three killed in shooting by Revolutionary Guards during protests in central Iran". english.alarabiya.net. Arxivləşdirilib: 30 dekabr 2017 tarixində. https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2017/12/30/Three-protesters-shot-by-Revolutionary-Guards-in-Doroud-Central-Iran.html.
  31. "Ex-Iranian president, seen by some as moderate, condemns violence and US" (en). timesofisrael.com. https://www.timesofisrael.com/ex-iranian-president-seen-by-some-as-moderate-condemns-violence-and-us/. İstifadə tarixi: 2018-01-02.
  32. "Ex-Iranian president, seen by some as moderate, condemns violence and US". 2 yanvar 2018. Arxivləşdirilib: [3] saytından 2 yanvar 2018 tarixində. https://web.archive.org/web/20180102220834/https://www.timesofisrael.com/ex-iranian-president-seen-by-some-as-moderate-condemns-violence-and-us/. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2018.
  33. "The Supreme Leader - The Iran Primer". Arxivləşdirilib: 30 iyun 2016 tarixində. http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader. İstifadə tarixi: 1 iyul 2016.
  34. Stiv Steklou, Babək Dəğanpişeh və Yeganə Torbati (11 noyabr 2013). "Khamenei controls massive financial empire built on property seizures" (en). Reuters. https://www.reuters.com/investigates/iran/#article/part1. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  35. Stefens, Bret (6 yanvar 2018). "Opinion - Finding the Way Forward on Iran". Arxivləşdirilib: 6 yanvar 2018 tarixində. https://www.nytimes.com/2018/01/05/opinion/finding-the-way-forward-on-iran.html.
  36. Əmir Vəhdət və Con Qambrell (30 dekabr 2017). "Economic protests in Tehran continue to challenge Iran's government" (en). Chicago Tribune. http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-iran-protests-20171230-story.html. İstifadə tarixi: 2018-01-02.Archived 30 December 2017 at the Wayback Machine.
  37. Məcid Rəfizadə (28 dekabr 2017). "Iran: Protesters Decry Economic Mismanagement, But Also Express Broader Frustrations" (en). https://www.huffingtonpost.com/entry/iran-protesters-decry-economic-mismanagement-but_us_5a457b28e4b06cd2bd03defa. İstifadə tarixi: 2018-01-04.Archived 31 December 2017 at the Wayback Machine.
  38. 38,0 38,1 "Iran is in turmoil but the clerics and their allies remain entrenched". The Economist. 4 yanvar 2018. Arxivləşdirilib: [4] saytından 6 yanvar 2018 tarixində. https://web.archive.org/web/20180106120238/https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21734016-huge-protests-demonstrate-widespread-anger-regime-iran-turmoil.
  39. "The Islamic Republic's Power Centers" (en). cfr.org. 5 yanvar 2018. Arxivləşdirilib: 5 yanvar 2018 tarixində. https://www.cfr.org/article/islamic-republics-power-centers. İstifadə tarixi: 6 yanvar 2018.
  40. "Iran's working class, facing dim prospects, fuels unrest". AP. 6 yanvar 2018. Arxivləşdirilib: [5] saytından 7 yanvar 2018 tarixində. https://web.archive.org/web/20180107220453/https://apnews.com/feaf4d7a5ee945bfabaa181e161d1827/Iran's-working-class,-facing-dim-prospects,-fuels-unrest. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2018.
  41. "الموت لروحاني والمرشد".. شعار مظاهرات حاشدة بإيران" (ar). Al Arabiya. 28 dekabr 2017. http://www.alarabiya.net/ar/iran/2017/12/28/%D9%85%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA-%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA-%D9%84%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B4%D8%AF.html. İstifadə tarixi: 2017-12-27.
  42. "Wave of protests hits Iranian cities". BBC News. 29 dekabr 2017. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42512946. İstifadə tarixi: 2017-12-30.
  43. "Updated: Second day of protests in Iran". www.rudaw.net. http://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/29122017. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2017.
  44. 44,0 44,1 Editorial, Reuters (2017-12-30). "Street protests hit Tehran, 2 demonstrators reported killed in western". U.S.. https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies/iran-holds-pro-government-rallies-after-protests-idUSKBN1EO04M.
  45. "Iran blocks internet, may shut down Telegram app as protests spread" (en). https://www.timesofisrael.com/iran-blocks-internet-may-shut-down-telegram-app-as-protests-spread/. İstifadə tarixi: 2017-12-30.
  46. "‘West focuses only on anti-govt rallies’: Thousands protest for & against authorities in Iran" (en). RT International. Arxivləşdirilib: [6] saytından 30 dekabr 2017 tarixində. https://web.archive.org/web/20171230222958/https://www.rt.com/news/414655-iran-rallies-counter-protests/.
  47. Entekhab.ir, پایگاه خبری تحلیلی انتخاب |. "استانداری لرستان: در درگیری‌های دورود 2 نفر کشته شدند / هیچ تیری از ناحیه نیروهای نظامی، انتظامی و امنیتی به سمت مردم شلیک نشد / ردپای گروه‌های خارجی نمایان است" (fa-IR). پایگاه خبری تحلیلی انتخاب | Entekhab.ir. Arxivləşdirilib: 31 December 2017 tarixində. http://entekhab.ir/fa/news/385940.
  48. 48,0 48,1 "LIVE BLOG: Iran Protests". 31 dekabr 2017. Arxivləşdirilib: [7] saytından 1 yanvar 2018 tarixində. https://web.archive.org/web/20180101082815/https://www.voanews.com/a/live-blog-iran-protests/4186547.html.
  49. "ایستگاه خبر؛ یکشنبه ۱۰ دی". Arxivləşdirilib: 1 yanvar 2018 tarixində. http://www.bbc.com/persian/live/42527430?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5a494a64e4b0e9a433c1fb02&%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1+%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86+%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C:+%D8%AF%D9%87+%D9%86%D9%81%D8%B1+%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1+%D8%B4%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF&&ns_fee=0#post_5a494a64e4b0e9a433c1fb02.
  50. "Ten killed in Iran protests and security forces repulse attacks: state TV". reuters. https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies/ten-killed-in-iran-protests-and-security-forces-repulse-attacks-state-tv-idUSKBN1EP064. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
  51. "Iranian President Hassan Rouhani calls for unity as death toll rises in unrest". CNN. http://www.cnn.com/2018/01/01/world/iran-protests-deaths-rouhani-intl/index.html.
  52. 52,0 52,1 "Iran state TV: 9 killed in nationwide protests, unrest" (en). AP News. https://www.apnews.com/0337232e446e41e49211dc71a788e152/Iran-state-TV:-9-killed-in-nationwide-protests,-unrest.
  53. "Tens of thousands of people have protested in Iran. Here’s why.". The Washington Post. 3 yanvar 2018. https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/01/03/tens-of-thousands-of-people-protested-in-iran-this-week-heres-why/. İstifadə tarixi: 3 yanvar 2018.
  54. "What has brought Iranian protesters onto the streets?". Reuters. 2 yanvar 2018. https://uk.reuters.com/article/uk-iran-rallies-explainer/what-has-brought-iranian-protesters-onto-the-streets-idUKKBN1ER0UT. İstifadə tarixi: 3 yanvar 2018.
  55. 55,0 55,1 Bozorğəhr Şərəfədin (3 yanvar 2018). "Iran deploys Revolutionary Guards to quell 'sedition' in protest hotbeds" (en). reuters.com. https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies/iran-deploys-revolutionary-guards-to-quell-sedition-in-protest-hotbeds-idUSKBN1ES0FI. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  56. 56,0 56,1 CNN, İyan Mak-Kirdi və Ancela Devan. "Iran's Revolutionary Guards claim protests over". CNN. http://edition.cnn.com/2018/01/03/asia/iran-protests-government-intl/index.html. İstifadə tarixi: 3 yanvar 2018.
  57. "وزارت اطلاعات از رصد و دستگیری یک تیم تروریستی در پیرانشهر خبر داد/شهادت سه نفر از سربازان گمنام امام زمان (عج )". Fars News Agency. 4 yanvar 2018. http://www.farsnews.com/13961014000881.
  58. "Iran's Revolutionary Guards claim protests over". CNN. 5 yanvar 2018. http://edition.cnn.com/2018/01/03/asia/iran-protests-government-intl/index.html.
  59. "ادامه تجمع‌های اعتراضی در ایران" (fa). BBC News. 5 yanvar 2018. http://www.bbc.com/persian/iran-42583472. İstifadə tarixi: 2018-01-0.
  60. Laura Smit-Park (5 yanvar 2018). "UN experts urge Iran to respect rights of protesters, end Internet crackdown" (en). CNN. http://www.cnn.com/2018/01/05/middleeast/iran-protests-united-nations-intl/index.html. İstifadə tarixi: 2018-01-06.
  61. Maykl Corci (7 yanvar 2018). "Iran Guards say quell unrest fomented by foreign enemies" (en). Reuters. https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies-guards/irans-revolutionary-guard-says-unrest-fomented-by-foreign-enemies-defeated-idUSKBN1EW085. İstifadə tarixi: 2018-01-07.
  62. Asa Fiç və İzabel Kolez (7 yanvar 2018). "Iran's Guard Declares Victory Over Protesters, but Signs of Dissent Remain" (en). Wall Street Journal. https://www.wsj.com/articles/iranian-protesters-burn-identification-cards-after-security-crackdown-on-streets-1515331766. İstifadə tarixi: 2018-01-08.
  63. "Ahmadinejad arrested for 'inciting violence' in Iran: report". New York Post. 7 yanvar 2018. https://nypost.com/2018/01/07/ahmadinejad-arrested-for-inciting-violence-in-iran-report/.
  64. JNi.Media (6 yanvar 2018). "Ahmadinejad Arrested for Inciting Violence". JewishPress.com. http://www.jewishpress.com/news/politics/ahmadinejad-arrested-for-inciting-violence/2018/01/06/. İstifadə tarixi: 2018-01-09.
  65. "Iran protests: Demonstrator, 22, dies in Tehran prison" (en). BBC. 8 yanvar 2018. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42603221. İstifadə tarixi: 2018-01-09.
  66. "The Latest: Trump ups show of support for Iranian protesters". http://www.roanoke.com/news/wire_headlines/the-latest-gather-for-pro-government-rally-in-iran/article_07a7db30-b4ef-51d6-b886-7d61f042290e.html.
  67. "The Latest: 4,000 gather for pro-government rally in Iran". 30 dekabr 2017. http://www.foxnews.com/world/2017/12/30/latest-4000-gather-for-pro-government-rally-in-iran.html.
  68. Əmir Vəhdət və Con Qambrell (30 dekabr 2017). "New economic protests in Tehran challenge Iran's government". AP. https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-arrests-in-tehran-after-protests-over-price-hikes/2017/12/29/b55d39a4-ed1a-11e7-956e-baea358f9725_story.html.
  69. "The Latest: Trump ups show of support for Iranian protesters". ABC News. http://abcnews.go.com/International/wireStory/latest-4000-gather-pro-government-rally-iran-52057340.
  70. Kanninqam, Erin; Merfi, Brayn (3 yanvar 2018). "Iran holds pro-government rallies to counter street protests" (en). Washington Post. . https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-leaders-showcase-pro-regime-rallies-to-counter-street-unrest/2018/01/03/9b0ec3dc-1341-431c-ba11-db5ba32964ca_story.html. İstifadə tarixi: 3 yanvar 2018.
  71. Kanninqam, Erin; Merfi, Brayn (3 yanvar 2018). "Working-class anger in Iran shows government’s vulnerability". Washington Post. https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-leaders-showcase-pro-regime-rallies-to-counter-street-unrest/2018/01/03/9b0ec3dc-1341-431c-ba11-db5ba32964ca_story.html. İstifadə tarixi: 4 yanvar 2018.
  72. "California Protest Against Iranian Regime". Voanews.com. 8 yanvar 2018. https://www.voanews.com/a/photo-gallery-anti-iran-govt-protests-california-/4197771.html. İstifadə tarixi: 2018-01-09.
  73. "Protests have engulfed several cities in Iran". The Economist. 2 yanvar 2018. https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21733398-clerics-are-struggling-control-widespread-unrest-protests-have-engulfed.
  74. "Mayor Reports Minor Damage to Public Property in Tehran Protests - Tasnim News Agency" (en). Tasnim News Agency. https://www.tasnimnews.com/en/news/2017/12/31/1616271/mayor-reports-minor-damage-to-public-property-in-tehran-protests. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
  75. Corci, Maykl. "Iranian protesters attack police stations, raise stakes in unrest". reuters. https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies/iranian-protesters-attack-police-stations-raise-stakes-in-unrest-idUSKBN1EP064?feedType=RSS&amp%3BfeedName=topNews&amp%3Butm_source=feedburner&amp%3Butm_medium=feed&amp%3Butm_campaign=Feed%3A+reuters%2FtopNews+%28News+%2F+US+%2F+Top+News%29.
  76. "Closed circuit camera videos of rioters attacking a fire station" (fa). Mehr News. 1 yanvar 2018. Arxivləşdirilib: [8] saytından 2 yanvar 2017 tarixində. https://web.archive.org/web/20180102125033/https://www.mehrnews.com/news/4188572/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2018.
  77. Broşetto, Mariliya; Andon, Dakin (31 dekabr 2017). "Iran restricts social media as protests enter 4th day". CNN. Arxivləşdirilib: [9] saytından 31 dekabr 2017 tarixində. https://web.archive.org/web/20171231085000/http://www.cnn.com/2017/12/31/middleeast/iran-protests-sunday/index.html. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
  78. "Iran blocks internet on third night of protests". https://www.channelnewsasia.com/news/world/iran-blocks-internet-on-third-night-of-protests-9821884. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2018.
  79. publika.az (31 dekabr 2017). "İranda internet kəsildi: Etirazlara görə" (az). Arxivləşdirilib: [10] saytından 2018-01-04 tarixində. https://web.archive.org/web/20180106160522/http://publika.az/news/dunya/226240.html. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  80. Milli.Az (1 yanvar 2018). "İranda etirazlar: Telegram və Instagram-ın işi məhdudlaşdırılıb" (az). Arxivləşdirilib: [11] saytından 2018-01-04 tarixində. https://web.archive.org/web/20180106161132/https://news.milli.az/world/613111.html. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  81. "İranda sosial mediaya qadağa qoyuldu: "Telegram" və "Instagram" bağlandı" (az). qaynarinfo.az. 31 dekabr 2017. http://qaynarinfo.az/az/iranda-sosial-mediaya-qadaa-qoyuldu-telegram-ve-instagram-balandi/. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  82. "Iran blocks Instagram, Telegram after protests". www.aljazeera.com. Arxivləşdirilib: 31 dekabr 2017 tarixində. http://www.aljazeera.com/news/2017/12/iran-blocks-instagram-telegram-protests-171231133323939.html.
  83. "Iran restricts apps used by protesters". BBC News. 31 December 2017. Arxivləşdirilib: 31 dekabr 2017 tarixində. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42529576.
  84. CNN, Mariliya Broşetto,. "CEO says Iran blocking messaging app after issuing warning to protesters". CNN. Arxivləşdirilib: [12] saytından 31 December 2017 tarixində. https://web.archive.org/web/20171231085000/http://www.cnn.com/2017/12/31/middleeast/iran-protests-sunday/index.html. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2017.
  85. "Rouhani acknowledges Iranian discontent as protests continue" (en). the guardian. Arxivləşdirilib: [13] saytından 31 dekabr 2017 tarixində. https://web.archive.org/web/20171231234743/https://www.theguardian.com/world/2017/dec/31/protesters-who-spread-fear-and-violence-will-be-confronted-says-iran. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
  86. Əli Xamenei. "Khamenei.ir" (en). Twitter. https://twitter.com/khamenei_ir. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  87. Cavad Zərif. "Javad Zarif" (en). Twitter. https://twitter.com/jzarif. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  88. Metyu Reynolds (4 yanvar 2018). "Iran's social media blackout forces apps to submit or face a total ban" (en). wired.co.uk. http://www.wired.co.uk/article/iran-protests-2017-2018-twitter-telegram-instagram-censorship. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  89. Şira Frenkel (2 yanvar 2018). "Iranian Authorities Block Access to Social Media Tools" (en). The New York Times. https://www.nytimes.com/2018/01/02/technology/iran-protests-social-media.html. İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  90. Əhməd Xalidi (29 dekabr 2017). "روحاني يحذر من محاولات الاعداء لتيئيس الشعب واثارة الخلافات" (ar). alwast.net. http://www.alwast.net/world-news/article-2175439. İstifadə tarixi: 2017-12-29.
  91. Əhməd Xalidi (29 dekabr 2017). [الغضب ينتقل من شرق إيران لغربها .. والنظام يتوعد "روحاني يحذر من محاولات الاعداء لتيئيس الشعب واثارة الخلافات"] (ar). alwast.net. الغضب ينتقل من شرق إيران لغربها .. والنظام يتوعد. İstifadə tarixi: 2017-12-29.
  92. "الغضب ينتقل من شرق إيران لغربها .. والنظام يتوعد" (ar). kabrday.com. 29 dekabr 2017. https://kabrday.com/92169/. İstifadə tarixi: 2017-12-30.
  93. "الإمارات تعلق على المظاهرات: استعداء العرب ليس في مصلحة إيران" (ar). aletihadpress.com. 29 dekabr 2017. http://aletihadpress.com/2017/12/28/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%A7/. İstifadə tarixi: 2017-12-30.
  94. "ترامب معلقا على حراك إيران.. الأنظمة القمعية لا تستمر للأبد" (ar). skynews arabia. 30 dekabr 2017. https://www.skynewsarabia.com/web/article/1008766/%D8%AA%D8%AF%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%B3%D8%AC%D9%8A%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B6%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A7. İstifadə tarixi: 2017-12-31.
  95. Daniyella Diyaz və Dan Merika (31 dekabr 2017). "Trump to Iran: 'The world is watching!'" (en). CNN. http://edition.cnn.com/2017/12/30/politics/donald-trump-iran-protests/index.html. İstifadə tarixi: 2017-12-31.
  96. "Bernie Sanders on Twitter" (en). Twitter. 30 noyabr 2017. Arxivləşdirilib: 31 dekabr 2017 tarixində. https://twitter.com/SenSanders/status/947508448790532097. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2017.
  97. "Hillary Clinton on Twitter" (en). Twitter. 30 noyabr 2017. Arxivləşdirilib: 31 dekabr 2017 tarixində. https://twitter.com/HillaryClinton/status/947313751992274944. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2017.
  98. "John Kerry on Twitter" (en). Twitter. 30 noyabr 2017. Arxivləşdirilib: 31 dekabr 2017 tarixində. https://twitter.com/JohnKerry/status/947523033878749185. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2017.
  99. Farda, Radio (30 dekabr 2017). "U.S. Legislators React to Iranian Protests". RFE/RL. Arxivləşdirilib: 31 dekabr 2017 tarixində. https://en.radiofarda.com/a/senator-cruz-others-react-to-iran-protests/28947690.html. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2017.
  100. VOA (30 dekabr 2017). "سناتور تد کروز: با مردم ایران که علیه حکومت ظالم ایستاده اند، اعلام همبستگی می‌کنم" (fa). صدای آمریکا. Arxivləşdirilib: 30 dekabr 2017 tarixində. https://ir.voanews.com/a/us-iran-cruz-/4185389.html. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2017.
  101. Qriffits, Brent D. (29 dekabr 2017). "White House condemns Iranian actions as third day of protests roil country". POLITICO. http://politi.co/2lm81AM. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2017.
  102. "Canada closely monitoring ongoing protests in Iran". Canada.ca. https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2017/12/canada_closely_monitoringongoingprotestsiniran.html.
  103. 103,0 103,1 103,2 "Netanyahu ridicules idea Israel behind Iran protests, chides Europe for silence". The Times of Israel. 1 yanvar 2018. https://www.timesofisrael.com/netanyahu-denies-israel-behind-iran-protests-chides-europe-for-silence/. İstifadə tarixi: January 1, 2018.
  104. 104,0 104,1 "Netanyahu praises Iran protesters for their ‘noble quest for freedom’". Jewish Telegraphic Agency. 1 yanvar 2018. https://www.jta.org/2018/01/01/news-opinion/israel-middle-east/netanyahu-praises-iran-protesters-for-their-noble-quest-for-freedom. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
  105. "Boris Johnson on Twitter" (en). Twitter. 2017-11-30. Arxivləşdirilib: 31 dekabr 2017 tarixində. https://twitter.com/BorisJohnson/status/947458422336819200.
  106. "Russia considers events in Iran as an internal affair". 1 yanvar 2018. http://tass.com/politics/983886.
  107. "Russia Deplores Foreign Interference in Iran's Protests as "Unacceptable"". 1 yanvar 2018. http://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13961012000404.
  108. "Russia, Turkey, Syria reject foreign interference in Iran developments". 2 yanvar 2018. http://www.presstv.com/Detail/2018/01/02/547565/Russias-Foreign-Ministry-Iran-protest.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]