Məzmuna keç

İrina Zavyalova

Bu, yaxşı məqalədir. Daha çox məlumat üçün bura klikləyin.
Vikipediya, azad ensiklopediya

İrina Zavyalova
Doğum tarixi 7 noyabr 1911(1911-11-07)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 7 mart 2001(2001-03-07) (89 yaşında)
Vəfat yeri
Elmi dərəcəsi
  • tarix elmləri namizədi[d]
İş yeri
Təhsili
  • Kiyev Milli Universitetinin Tarix fakültəsi[d]

İrina Vladimirovna Zavyalova (ukr. Іри́на Володи́мирівна Зав'я́лова; 7 noyabr 1911, Sankt-Peterburq – 7 mart 2001, Odessa) — XV–XVI əsrlər İngiltərə və Fransa tarixi, habelə İngiltərə və Fransa tarixşünaslığı üzrə mütəxəssis, SSRİ–Ukrayna tarixçi-medievisti. O, "Sofiya Kiyevskaya" memarlıq-tarix qoruğunda kiçik elmi işçi vəzifəsində, həmçinin Odessa Arxeologiya Muzeyində və Odessa Universitetində fəaliyyət göstərmişdir. Zavyalova tələbələr arasında Fransanın "Annallar" məktəbinin fəal təbliğatçısı kimi tanınmışdır.[1] O, ömrünün sonunadək İ. İ. Meçnikov adına Odessa Milli Universitetinin Qədim dünya və orta əsrlər tarixi kafedrasında baş müəllim, daha sonra isə dosent vəzifəsində çalışmışdır.

İrina Zavyalova tədqiqatçı-medievist Leonid Berkutun və XVIII əsr Fransa tarixi üzrə mütəxəssis Konstantin Dobrolyubskinin tələbəsi olmuşdur.[2]

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İrina Zavyalova 7 noyabr 1911-ci ildə Sankt-Peterburqda, əsilzadə mənşəli dramatik artist olan bir ata ilə aktrisa və pianoçu bir ananın ailəsində anadan olmuşdur.[3] O, naməlum səbəblərdən şəxsiyyət vəsiqəsində doğum tarixini 5 noyabr olaraq qeyd etmişdir.[4] Onun nənəsi də kino sahəsində fəaliyyət göstərmiş, xüsusilə Aleksandr Dovjenkonun filmlərində çəkilmişdir.[4]

1913-cü ildə valideynləri boşandıqdan sonra İrina Sankt-Peterburqdan Krımın cənubunda yerləşən Yalta şəhərinə aparılmışdır. Burada o, ev təhsili alaraq xarici dilləri öyrənmiş, daha sonra isə orta təhsilini tamamlamışdır.[4] 16 yaşında valideynlərini itirdikdən sonra nənəsinin himayəsində qalmışdır. 1927-ci il Krım zəlzələsindən sonra İrina Kiyevə köçmüşdür.[5] 1928–1930-cu illərdə Maks Höltz adına Dövlət Xarici Dillər Kurslarının ingilis dili bölməsində təhsil alaraq tərcüməçi ixtisasına yiyələnmiş və təhsilini bitirdikdən sonra "İnturist"in Kiyev şöbəsində bələdçi-tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.[6] 1936–1941-ci illərdə Kiyev Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində təhsil almışdır. Tələbəlik illərində yüksək akademik göstəriciləri ilə seçilmiş, bir neçə il ərzində ukraynalı medievist Leonid Berkutun rəhbərlik etdiyi elmi dərnəyin katibi olmuşdur. 1940–1941-ci illərdə təhsilini "Sofiya Kiyevskaya" memarlıq-tarix qoruğunda kiçik elmi işçi vəzifəsi ilə birlikdə davam etdirmişdir.[6]

1941-ci ildə Kiyev Dövlət Universiteti ilə birlikdə Qazaxıstanın Alma-Ata şəhərinə təxliyə edilmiş və bir il ərzində 64 nömrəli natamam orta məktəbdə müəllim işləmişdir.[6] Pedaqoji fəaliyyəti dövründə Türkmənistan SSR-in Bayraməli şəhərində Odessa Dövlət Universitetinin təxliyədə olduğunu öyrənmiş və sənədlərini həmin ali təhsil müəssisəsinə təqdim etmişdir.[7] 10 aprel 1943-cü ildə Orta əsrlər tarixi kafedrasının aspiranturasına qəbul olunmuşdur. Həmin dövrdə kafedraya professor Nikolay Rozental rəhbərlik etmişdir. Aspirantura təhsilini 1946-cı ildə qayıtdığı Odessa şəhərində başa vurmuşdur. O, "XV əsrin sonunda — XVI əsrin əvvəllərində İngiltərənin xarici siyasəti" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını yazmış və 19 iyul 1948-ci ildə uğurla müdafiə etmişdir.[7]

30 noyabr 1944-cü ildən 11 iyun 1947-ci ilədək İrina Zavyalova Odessa Arxeologiya Muzeyində (o vaxtkı Odessa Dövlət Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi) elmi işçi, daha sonra isə Antik dövr şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.[7]

1946-cı ilin yayında İ. İ. Meçnikov adına Odessa Dövlət Universitetinin (sonradan Milli Universitet) Tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsində orta əsrlər tarixindən mühazirələr oxumağa başlamışdır. 1947-ci ilin yanvarından baş müəllim, 1956-cı ilin sentyabrından isə Ümumi tarix kafedrasının dosenti vəzifəsini tutmuşdur.[3]

1963-cü ildə Odessa Dövlət Universitetində alim Pyotr Karışkovskinin rəhbərliyi ilə Qədim dünya və orta əsrlər tarixi kafedrası yaradılmışdır. Dosent İrina Zavyalova bu kafedranın ilk beş müəllimindən biri olmuş və demək olar ki, ömrünün sonunadək orada fəaliyyətini davam etdirmişdir.[7]

İrina Zavyalova universitetin Tarix fakültəsinin ən mahir mühazirəçilərindən biri hesab olunmuşdur. O, uzun illər ərzində tələbələr üçün İntibah dövrü mədəniyyət tarixi üzrə elmi dərnəyə rəhbərlik etmişdir.[6]

Alim 7 mart 2001-ci ildə Odessada vəfat etmişdir. İrina Zavyalovanın mənbələrdən və ədəbiyyatdan çıxarışları, mühazirə və xüsusi kurslara hazırlıq materiallarını, mühazirə mətnlərini və həmkarları ilə yazışmalarını ehtiva edən geniş şəxsi arxivi itirilmişdir. Hazırda yalnız tədris sənədləri, tələbələrin mühazirə qeydləri və şəxsi məktublaşmalarının bir hissəsi qorunub saxlanılmışdır.[8]

Elmi və pedaqoji fəaliyyəti

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İrina Zavyalova bir orta əsrlər tədqiqatçısı kimi mənbəşünaslıq və tarixşünaslıq materiallarına peşəkar səviyyədə bələd olmuşdur.[9] Onun elmi yaradıcılığında XVI əsr Fransa mülki müharibələri tarixinə dair tədqiqatları xüsusi yer tutur.[10] Alimin elmi fəaliyyəti həmçinin orta əsrlər İngiltərə tarixinə, o cümlədən ingilis və fransız ictimai-iqtisadi münasibətlərinə həsr edilmişdir. Onun nəşrlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi erkən yeni dövr Fransa tarixinin tarixşünaslıq məsələlərini əhatə etmişdir.[11]

Ukrayna sovet medievistikasında İngiltərə tarixinin öyrənilməsi sahəsində o, bir növ pioner rolunu oynamışdır. Bu, həm Rusiya imperiyası, həm də Sovet İttifaqı dövründə sözügedən məsələ ilə çox az sayda tədqiqatçının məşğul olması ilə əlaqədar idi. Ümumiyyətlə, onun seçdiyi mövzu bütün sovet tarixşünaslığında olduqca az araşdırılmış sahələrdən hesab olunurdu.[12]

Dissertasiya üzərində işləyərkən İrina Zavyalovanın xarici ədəbiyyata çıxış imkanları məhdud olmuşdur. Tədqiqatın əsas hissəsinin hələ Kiyevdə hazırlandığı ehtimal edilir.[13] İşin məzmununa dövrün siyasi konyukturası, xüsusilə "jdanovşina" kampaniyası təsir göstərmişdir.[14] Bir tarixçi kimi o, tarixi əsərlərdə marksizm–leninizm və stalinizm metodologiyasından istifadə edən alimlər generasiyasına mənsub olmuşdur.[15] Öz işində əsasən ingilis tarixçilərinin irəli sürdüyü tarixşünaslıq məsələlərini təhlil etmişdir.[16] O, diqqətini XV əsrin sonu — XVI əsrin əvvəllərində İngiltərənin xarici siyasətinə, xüsusilə bu siyasətin mahiyyəti və pasifizm xarakteri məsələlərinə yönəltmişdir.[16] Nəticə etibarilə, bu tədqiqat Ukraynada Böyük Britaniya tarixinə dair aparılmış ilk elmi işlərdən biri sayılır.[17]

1950–1980-ci illər ərzində o, mühazirə oxuduğu orta əsrlər tarixi fənni üzrə kurs işlərinin qəbulu ilə məşğul olmuşdur. Zavyalova fakültənin "vizit kartı" və yüksəkixtisaslı pedaqoq kimi qəbul edilmişdir.[18][11] O, orta əsrlər Fransası, Almaniyası və İngiltərəsinin reallıqlarından bəhs edərkən krallar, servlər, səlibçilər, minezingerlər və rahiblər haqqındakı rəvayətlərə xüsusi bir ruh qataraq onları canlandırmağı bacarmışdır. Bununla belə, tədris prosesində ciddi, tələbkar, eyni zamanda ədalətli və obyektiv bir müəllim kimi tanınmışdır.[19] Tələbələrini xarici müəlliflərin əsərlərini oxumağa təşviq etmiş[20] və tədqiqat nümunələrində "Annallar" məktəbinin metodlarından fəal şəkildə istifadə etmişdir.[1] Seminar məşğələlərində tələbələr birbaşa mənbələr üzərində işləyərək mətnləri şərh etmiş və ya konkret orta əsr epizodlarının tarixi mənzərəsini mənbələr əsasında yenidən qurmuşdur.[21]

Mühazirələrini özünəməxsus tembrli bir səslə, təmkinli və tələsmədən oxumuşdur.[22] Onun tədris metodikası dərin məntiq, geniş erudisiya və eyni zamanda zərif bir aktyorluq məharəti ilə səciyyələnmişdir. Bu məharət onun səsinin modulyasiyalarında, kübar duruşunda və azsaylı, lakin ifadəli jestlərində özünü büruzə vermişdir.[23] Rasionalizmə üstünlük verən pedaqoq, tələbələrə qeyri-tipik suallar ünvanlayaraq onları mühazirə zamanı özü ilə birlikdə düşünməyə və işləməyə sövq etmişdir.[24] Sonradan onun tarixi bilikləri çatdırma metodikası tələbələri tərəfindən də tətbiq edilmişdir.[25]

İrina Zavyalova öz elmi bilik və təcrübəsini geniş şəkildə universitet tələbələrinə ötürmüşdür. O, orta əsrlər tarixinin ümumi kursunda, xüsusi kurslarda və seminarlarda, ən əsası isə tələbələrlə bilavasitə ünsiyyətdə pedaqoji ustalığını elmi-tədqiqat bacarıqları ilə birləşdirərək Odessa tarixçilərinin sonrakı nəsillərinə təsir göstərmişdir.[17] Kiyevli müəllimi Leonid Berkutdan örnək alaraq Odessa Universitetində tələbələrin elmi dərnəyini təsis etmişdir.[26][27]

Şəxsiyyəti

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Müasirlərinin xatirələrinə görə, İrina Zavyalova olduqca eleqant geyinmişdir. Tələbələr arasında kifayət qədər möhkəm yer almış bir rəvayətə görə, o, gəncliyində Böyük Teatrın balerinası olmuşdur.[28] Zavyalova medievistikanın əsaslarını tələbə auditoriyası üçün anlaşıqlı və aydın şəkildə izah etməyi bacaran ustad pedaqoq, erudit müəllim və peşəkar mühazirəçi kimi yaddaşlarda qalmışdır.[19] Tələbələr arasında ona "Nənə" ləqəbi verilmişdir.[29]

İrina Zavyalova hər zaman yüksək mənəvi prinsiplərə malik, peşə borcu və çağırışına sadiq bir şəxsiyyət təəssüratı yaratmışdır.[19] Onun tədris prosesi və tələbələrin müvəffəqiyyəti ilə bağlı nümayiş etdirdiyi yüngül ironiya bəzən tələbələrin xətrinə dəysə də, bu ton heç vaxt təhqir və ya kimisə alçaltmaq məqsədi daşımamışdır. Tələbələr bunu "kafedranın patriarxı" sayılan ağsaçlı bir müəllimin xoşniyyətli giley-güzarı kimi qəbul etmişdilər. O, müxtəlif növ fəallara, ictimai xadimlərə və adlı təqaüdçülərə qarşı müəyyən qədər qərəzli münasibətilə seçilmişdir.[30] Zavyalova tərbiyəvi məqsədlərlə etdiyi bəzi xüsusi iradlar vasitəsilə tələbələri "Dekameron"u və digər orta əsr şairlərinin erotik ruhlu əsərlərini oxumağa təşviq etmişdir.[29] Həmkarları və yetirmələri onu həm də xeyirxah bir insan kimi xarakterizə etmişdilər.[28]

Seçilmiş nəşrləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ümumilikdə İrina Zavyalova 20-yə yaxın elmi nəşrin müəllifi olmuşdur. İrina Nemçenkonun göstəricisinə əsasən, onlardan ən mühümləri aşağıdakılardır:

  • Внешняя политика Англии в конце XV — начале XVI вв. — Диссертация кандидата исторических наук. — Одесса, 1947. — 188с. (рукопис)
  • Історія Англії першої половини XVI ст. в англійській буржуазній історіографії // Праці Одеського державного університету. — Т.146. — 1956. — Серія іст. наук. — Вип.5. — С.149–166.
  • Деякі питання історії Франції XVI ст. у французькій буржуазній історіографії XX сторіччя // Праці Одеського державного університету. — Т.148. — 1958. — Серія історичних наук. — Вип.6. — С.129–145.
  • Вопросы социально-экономического развития Франции XVI в. в современной французской и советской историографии // Проблемы историографии. — Воронеж: Изд-во Воронежского университета, 1960. –С.105–107.
  • Из истории Франции 60-х — 70-х годов XVI века. Учебное пособие для студентов-заочников исторического факультета университета. — Одесса, 1962. — 55 с.
  • Советская историография конца 50-х — начала 60-х годов о чартизме и демократическом движении в Англии // Проблемы истории рабочего и демократического движения в странах Западной Европы. — Уфа, 1963. — С. 56–60.
  • Аграрные отношения во Франции XVI века в освещении французской буржуазной историографии. Учебно-методическое пособие для студентов-заочников исторического факультета университета. — Одесса, 1969. — 58 с.
  • Социально-экономическое развитие Лиона в XVI веке в освещении Р. Гаскона // Средневековый город. — Саратов, 1981. — Вып. 6. — С. 169–171.
  • Николай Николаевич Розенталь // Видные учёные Одессы. — Вып. 2. — Одесса, 1992. — С. 82–85. (в соавт. с З. В. Першиной)

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Əsas mənbələr
  • Альтшуль (Жебеленко) О. Н. «Тени воспоминаний...» // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Багацкий В. В. Незабвенная Ирина Владимировна // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Гребенник Г. Записки обитателя одесского истфака // «Дерибасовская – Ришельевская»: Литературно-художественный, историко-краеведческий альманах. № 47. Одесса. 2011. 96–106. (rus.)
  • Гриськов А. С. Посланник культуры и добра (несколько слов об Ирине Владимировне Завьяловой) // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Гладкая Л. В. . Одесса: «Печатный дом». 2009. səh. 543. ISBN 978-966-389-264-1. (rus.)
  • Дёмин О. Б. Ирина Владимировна Завьялова: учитель, педагог, коллега (PDF) // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Добролюбский А. О. Моя Завьялова // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Милова М. И. Из воспоминаний об Ирине Владимировне Завьяловой // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Попова Т. Н. «Среди миров…» // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Руссев Н. Д. Встречи с Ириной Владимировной Завьяловой – счастливые случайности // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Урсу Д. П. Моральный müəllifитет // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Шевчук Н. А. Из воспоминаний о педагоге (к 100-летию со дня рождения Ирины Владимировны Завьяловой) // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
Məqalələr
  • Дёмин О. Б. Англоведческие исследования в научнопедагогическом наследии И.В. Завьяловой (PDF) // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Немченко И. В. Ирина Владимировна Завьялова: страницы биографии // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
  • Тоцкий П. Н. Англоведческие исследования в научнопедагогическом наследии И.В. Завьяловой // Libra: Збірка наукових праць кафедри історії стародавнього світу та середніх віків . II. Одеса: Одеський Національний університет імені І. І. Мечникова. 2012. 138. ISBN 978-966-96181-10-8. (rus.)
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=İrina_Zavyalova&oldid=8864719"