İsrail–Malayziya münasibətləri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İsrail–Malayziya münasibətləri
Israel-Malaysia locator.png
İsrail İsrail Malayziya Malayziya

İsrail–Malayziya münasibətləriİsrailMalayziya arasında ticarət və mədəni əlaqələr. Hal hazırda bu iki ölkənin rəsmi diplomatik münasibətləri yoxdur.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

İsrail Xarici İşlər Naziri Moşe Sharet 1956-cı ildə, Malayziya Federasiyasının müstəqilliyini elan etməsindən bir il əvvəl Kuala-Lumpuru ziyarət etdi. O, İsrail konsulunu qəbul etmək təklifinin ev sahibi tərəfindən "istinasız olaraq xoşniyyətli" qəbul edilməsini təsvir etdi. 1957-ci ildə Malayziya BMT-yə üzv olmaq üçün müraciət edərkən İsrail Malayziyanın təşkilata üzv olmasının lehinə səs verdi. 1960-cı illərin əvvəllərində Malayziya İsrailin yüksək səviyyəli münasibətləri rəsmiləşdirmək cəhdlərini rədd etdi. Səbəb kimi yerli radikal islam müxalifəti və ərəb təzyiqinin Malayziyanı İsrail ilə münasibətdə narahat vəziyyətə saldığını bildirdi. 1990-cı illərin əvvəllərində İsrail və Fələstin arasındakı danışıqlar sürətləndiyindən, Malayziyanın Baş naziri Mahathir Mohamad İsraillə diplomatik münasibətlər qurmağa qərar verdi. Beynəlxalq Ticarət və Sənaye Naziri Chua Jui Menq 1994-cü ildə İsrail bazarının tədricən sonda Malayziya sərmayəsinin hədəfinə çevrilə biləcəyini bildirdi[1].

1981-2003-cü illərdə Malayziyanın Baş naziri Mahathir Mohamad müxaliflərini sionizmin tərəfdarı olmaqda, sionistləri Malay dövlətçiliyinə xələl gətirməkdə və İslamı məhv etməkdə günahlandırdı[2]. Mahathir müvafiq olaraq 1993, 1997 və 1999-cu illərdə İsrailin baş nazirlərinə - İshaq Rabin, Benyamin Netanyahu, Ehud Barak məktub göndərdi. 2012-ci ildə bu məktubların məzmunu İsrail Dövlətinin tanınmasına doğru irəliləyən Mahathir hökumətinə qarşı iddiaları ləğv etmək üçün açıqlandı[3]

Ticari əməkdaşlıq[redaktə | əsas redaktə]

1971-ci ildə Malayziyanın İsrailə ixracı 11 milyon Malayziya dollarını keçmişdir. Əks istiqamətdə isə ixracat cəmi 2 milyon Malayziya doları etmişdi. Malayziya 1974-cü ildə İsrail ilə ticarətı qadağan etdir. Israel-Asia Centerə görə İsrail və Malayziya arasında ticarət birbaşa deyil, Sinqapur və ya Tayland kimi vasitəçi ölkələr vasitəsi ilə həyata keçirilir.

2000-2001 illər arasında İsrailin Kiryat Qatdakı Intel Kompüter Çip Zavodundan Malayziyaya ixracat 600-700 milyon dollar təşkil etmişdir[4]. İsrailin Sənaye, Ticarət və Məşğulluq Nazirliyinin 2002-ci ildə İsrailin İndoneziya və Malayziya ilə ticarət əlaqələrinə dair hesabatında, Malayziya şirkətləri ilə iş aparmaqda maraqlı olan israillilərə tövsiyə edildi: "Onlar geniş ictimaiyyətə açıqlanmayana qədər ticarət və ticari münasibətlərdə heç bir münaqişə yoxdur." . Eyni hesabatda İsrail Intel fabrikinin 1999-2002 illəri arasında İsraildən Malayziyaya edilən bütün ixracatın 98 % -nə nəarət etdiyi ifadə edildi. Beləliklə 1999-cu ildə İsrailin Malayziyaya ixracı 107 milyon dollar əşkil etdiş (bunun 5.3 milyon dolları Intel məhsulları). Həmin il İsrail Malayziyadan 23.6 milyon dollar dəyərində mal alır. 2000-ci ildə İsrailin Malayziyaya ixracı, Intel məhsulları xaric (4.7 milyon dollar) 732 milyon dollar olur. İsrailə isə həmin il Malayziyadan 25,9 milyon ABŞ dolları dəyərində mal ixrac edilir. 2001-ci ildə İsrail Malayziyaya Intel çipləri xaricində (4.7 milyon dollar) 615.5 milyon dollar mal satır. İsrail Malayziyadan 26,3 milyon dollar dəyərində mal idxal etdir[5]. İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun verdiyi məlumatlar göstərir ki, İsrail ilə Malayziya arasında ticarət 2008 və 2011 arasında əhəmiyyətli dərəcədə dəyişkən olmuşdur. 2008-ci ildə İsrailin Malayziyaya ixracı 30,2 milyon dollara çatdığı halda, İsrail Malaziyadan 100.6 milyon dollar dəyərində mal idxal etmişdir. 2009-cu ildə İsrail Malayziyaya 116.8 milyon dollar dəyərində mal ixrac etdi və əvəzində 68.5 milyon dollar dəyərində mal idxal etdi. 2010-cu ildə İsrailin Malayziyaya ixracatı ildə 798 milyon dollara, idxal isə 85 milyon dollara yüksəldi. 2011-ci ildə İsraildən Malayziyaya ixrac 716.4 milyon dollara, idxal isə 93.6 milyon dollara çatdı[6]. Avropa Komissiyasının hazırladığı hesabatda göstərilir ki, 2010-cu ildə Malayziya İsrailin ən vacib ticarət tərəfdaşları arasında 15-ci yeri tutur və həmin il bütün İsrail ticarətinin 0.8% (667.6 milyon avro) təşkil edir[7].

Turizm[redaktə | əsas redaktə]

2012-ci ilin oktyabr ayında Malayziya hökuməti İsrailə gedən zəvvar turistləri üçün kvotanı artırdı və qalma müddətini isə 10 gündən 21 günə çoxaltdı[8].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nair, Shanty (1997). "Chapter 7: Malaysia and the Palestinian issue in the 1990s". Islam in Malaysian Foreign Policy. London: Routledge. səh. 252. ISBN 0-203-42538-3. İstifadə tarixi: 5 March 2012.
  2. Von der Mehden, Fred R. (1993). "Chapter 3: Political interaction". Two Worlds of Islam: Interaction Between Southeast Asia and the Middle East. Gainesville, Florida: University Press of Florida. ISBN 0-8130-1208-2. İstifadə tarixi: 5 March 2012.
  3. "DPM: Release of letters proves our stand on Israel". The Star (Malaysia). Kuala Terengganu. 2012-03-02. İstifadə tarixi: 2012-03-05.
  4. "Quick Facts & Figures: Malaysia & Israel-Malaysia Relations". Israel–Asia Center. İstifadə tarixi: 2012-03-16.
  5. Gonen, Ehud. "Israel Trade With Indonesia And Malaysia" (ivrit). Ministry of Industry, Trade and Labor (Israel). 2012-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-16. נציגים רשמיים משתי המדינות אמרו לנו מספר פעמים כי אין התנגדות לסחר ולקשרים עסקיים כל עוד אלו נעשים בפרופיל נמוך. (#parameter_ignored_suggest)
  6. "Table D 1.–Trade Countries–Imports and Exports". Israel Central Bureau of Statistics. 2012. 2016-03-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-15. (#parameter_ignored_suggest)
  7. "Israel's Trade With Main Partners (2010)". European Commission. 2017-12-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-14. (#parameter_ignored_suggest)
  8. Malaysia relaxes rules on Israel tours