İstifadəçi:Dr.Wiki54/AXC

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri — 7 dekabr 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının davamı olaraq qurulan, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qanunverici orqanı olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri.

Zəmin[redaktə | əsas redaktə]

Zaqafqaziyadan seçilmiş deputatlar tərəfindən hakimiyyət orqanı kimi Tiflisdə 1918-ci ilin fevral ayında yaradılmış olan Zaqafqaziya Seyminin 26 may 1918-ci ildə son iclası keçirildi. Həmin seymdə 44 deputatdan ibarət dörd müsəlman partiyası — Müsavat və demokratik bitərəflər qrupu, Müsəlman Sosialist Bloku, Rusiyada Müsəlmanlıq "İttihad", Müsəlman Sosial-Demokrat (menşevik) Partiyası "Hümmət" tərəfindən təmsil olunurdu. Bu 44 deputatdan ibarət 4 müsəlman partiyası Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyasında təmsil olunurdu. Gürcüstan Demokratik Respublikasının Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasından çıxaraq 26 may 1918-ci il tarixində müstəqilliyini elan etdi. Ertəsi gün, mayın 27-də, keçmiş Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyası tərəfindən fövqəladə iclas çağrildi. İclası keçirməkdə məqsəd yaranmış siyasi vəziyyəti müzakirə etmək idi və keçmiş Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyasının bütün üzvləri Azərbaycanın istiqlaliyyətini elan edərək müstəqil dövlət yaratmaq, Azərbaycanın idarə edilməsini öz üzərlərinə götürmək, Müvəqqəti Milli Şura yaratmaq qərarına gəldilər. Mayın 28-də Tiflisdə keçmiş Qafqaz Canişininin sarayında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının ilk iclası keçirildi. Bəzi mənbələrdə Milli Şuranın üzvləri 44 nəfər göstərilsə də, digər mənbələrdən Musa bəy RəfiyevNəriman bəy Nərimanbəylinin də Milli Şuranın üzvü olduğu məlumdur.[1][2]

Azərbaycan İstiqlaliyyət Bəyənnaməsinin qəbul olunması. Tiflis, 28 may 1918.

Mayın 28-də Tiflisdə keçmiş Qafqaz Canişininin sarayında Azərbaycan Milli Şurasının ilk iclası keçirildi. Milli Şura Cənub-Şərqi Qafqazda müstəqil Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulması barədə qərar qəbul etdi, müstəqillik haqqında Akt — İstiqlal bəyannaməsi qəbul etdi. Səsvermədə 24 nəfər müstəqilliyin lehinə səs vermiş, iki nəfər (Sultan Məcid QənizadəCəfər Axundov) bitərəf qalmışlar Altı bənddən ibarət olan bəyannaməni Azərbaycan Milli Şurasının üzvlərindən Həsən bəy Agayev, Fətəli Xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli, Camo bəy Hacınski, Şəfı bəy Rüstəmbəyli, Nəriman bəy Nərimanbəyli, Cavad bəy Məlik-YeqanovMustafa Mahmudov imzalamışdılar.

Müvəqqəti Milli Şuranın Sədri vəzifəsinə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, onun müavini isə doktor Həsən bəy Ağayev seçildilər. İcra Komitəsinin sədri vəzifəsinə isə Fətəli xan Xoyski seçildi.

1918-ci il may ayının 28-də Milli Şuranın birinci iclasında Azərbaycanın müstəqil dövlət elan olunması haqqında tarixi qərarın qəbul edilməsindən sonra elan olunan bir saatlıq fasilədən sonra iclas öz işinə yenidən başladı. İlk Azərbaycan hökumətini təşkil etmək haqqında tapşırıq almış Fətəli xan Xoyski müvəqqəti hökumətin tərkibini elan etdi. İyunun 16-da Gəncəyə köçən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının və Hökümətinin tərkibinə etimadsızlıq siyasi böhrana səbəb olmuşdu. Yaranmış mürəkkəb siyasi şəraitdə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini qoruyub saxlamaq naminə Milli Şuranın buraxılması qərara alındı. Qərarda deyilirdi ki, Azərbaycanın ağır daxili və xarici vəziyyətini nəzərə alaraq, bütün hakimiyyət Fətəli xan Xoyskinin sədrliyi ilə təşkil olunan hökumətə verilir və bu hökumət öz hakimiyyətini qısa müddətə çağırılmalı olan Müəssislər Məclisindən başqa heç kəsə güzəştə getməməlidir.

Mayın 27-də Azərbaycan Milli Şurası təsis olunmuş, iyunun 17-də isə fəaliyyətini müvəqqəti dayandırıb, 6 aydan gec olmayaraq Müəssislər Məclisi çağrılmaq şərti ilə, bütün qanunverici və icraedici hakimiyyəti Müvəqqəti hökumətə vermişdir. Fətəli xan Xoyski hökuməti Müəssislər Məclisinin çağırılması üçün hazırlıq görməyə başladı. Bu məqsədlə xüsusi komissiya yaradıldı. Milli Şuranın qərarından hələ 6 ay keçməmiş, hökumətin təkbaşına hakimiyyəti davam etdirmək səlahiyyəti olduğu halda Fətəli xan Xoyskinin təşəbbüsü və müraciətinə əsasən, 1918-ci il noyabrın 16-da Azərbaycan Milli Şurası yenidən fəaliyyətə başladı. Hökumətin sədri Fətəli xan Xoyskinin təklifi ilə Azərbaycan Milli Şurası Müəssislər Məclisi çağırmaq işini öz üzərinə götürdü.

Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il noyabrın 19-da Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədrliyi ilə keçirilən iclasında Azərbaycan Milli Şurası həmin il dekabrın 3-də Müəssislər Məclisinin geniş tərkibli Azərbaycan Parlamentinin çağırılması haqqında qanun qəbul etdi və öz fəaliyyətini dayandırdı.

Milli Şura və ilk hökumət 1918-ci il iyunun 16-da Tiflisdən Gəncəyə köçmüş, noyabrın 16-dan dekabrın 7-sinədək – yəni ilk Parlamentin açılışınadək Bakıda fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Dəyişikliklər[redaktə | əsas redaktə]

Parlamentin açılışı[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin açılışı. 7 dekabr 1918.

Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il noyabrın 19-da Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədrliyi ilə keçirilən iclasında parlamentlə əlaqəli qanun qəbul olundu, həmçinin parlamentdə dövlətin hüdudlarında yaşayan bütün millətlərin təmsil olunmalı olduğu qərarı qəbul olundu. Bu ərazilərdə Qafqaz təqvimində verilmiş məlumatlara əsasən 2.750.000 nəfər əhali var. Onlardan 1.900.000 nəfəri müsəlman, 500.000 nəfəri erməni, 230.000 nəfəri isə ruslar idi. Hər 24 min nəfərdən bir nümayəndə hesabı ilə müsəlmanlar 80, ermənilər 21, ruslar 10 nümayəndə göndərməlidir.

Beləliklə, Azərbaycan Parlamentini 120 nəfərdən ibarət formalaşdırmaq qərara alınır. Qanunda Parlamentə seçiləcək 21 erməni nümayəndəsindən 8-i Gəncə, 8-i Şuşa, 5-i isə Bakı erməni komitələrindən seçilməli idi. Bakıdakı rus əhalisindən Rus Milli Şurası 10, Alman Milli Şurasından 1, Yəhudi Milli Şurasından 1, Gürcü Milli Şurasından 1 və polyak komitəsindən 1 nəfər nümayəndə göndərilməli idi. Bundan əlavə qanunda Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinə Bakı Həmkarlar Təşkilatı Şurası tərəfindən 3, Bakı Sənaye-Ticarət tərəfindən isə 2 nümayəndənin göndərilməsi də nəzərdə tutulurdu.[1] Parlamentin üzvlərinin deputat toxunulmazlığı var idi.

Azərbaycan Milli Şurasının 19 noyabr 1918-ci il tarixli iclasının qərarına əsasən hələ 1917-ci ilin sonlarında Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçilmiş 44 nəfər türk-müsəlman nümayəndə birbaşa yeni yaradılacaq parlamentin tərkibinə daxil edilirdi. Müsəlmanlardan qalan 36 deputat və başqa millətlərin nümayəndələri yenidən seçilməli idi. Yeni Parlamentin formalaşdırılması 1918-ci il dekabrın 3-də başa çatdırılmalı idi.[2]

Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin çağırılması ilə əlaqədar Azərbaycan Milli Şurası adından onun sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin imzası ilə 1918-ci il noyabrın 29-da Azərbaycan və rus dillərində "Bütün Azərbaycan əhalisinə!" Müraciətnaməsi dərc edilir.

1918-ci il dekabrın 7-də saat 13:00-da Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Nikolayev küçəsində yerləşən keçmiş Qızlar Məktəbinin binasında (hazırda Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun yerləşdiyi bina) Azərbaycan Parlamentinin təntənəli açılışı oldu. Bu, bütün müsəlman şərqində o dövrün ən demokratik prinsipləri əsasında formalaşdırılmış ilk parlament idi. Parlamentin açılışında Azərbaycan Milli Şurasının sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə geniş təbrik nitqi söylədi.[5]

Müsavat fraksiyasının təklifi ilə Əlimərdan bəy Topçubaşov parlamentin sədri, doktor Həsən bəy Ağayev isə sədrin birinci müavini seçildi. Paris Sülh Konfransına yola düşmüş Əlimərdan bəy Topçubaşov səfərdə olduğu üçün parlamentin fəaliyyətinə Həsən bəy Ağayev rəhbərlik etdi.

Üzv problemləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Parlamentində ermənilərə 21, ruslara isə 10 yer ayırmasına baxmayaraq, onlar parlamentin açılışında iştirak etmədilər. Bakı Rus Milli Şurası parlamentdə iştirak etməmək haqqında qərar qəbul edir. Rus Milli Şurası özünün parlament və hökumətdə iştirakını "Azərbaycanın Rusiyadan ayrılması faktının tanınması" və beləliklə Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə tanınması işini asanlaşdırdığını hesab edərək rədd etmişdir.[6]. Rus Milli Şurasının qəbul etdiyi qərarın əksinə, Bakıda fəaliyyət göstərən Slavyan-rus cəmiyyəti Azərbaycan Milli Şurasının sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə müraciət edərək həmin cəmiyyətin nümayəndələrinin Azərbaycanda "ümumi dövlət quruculuğu işlərində iştirak etmək üçün onların" parlamentə daxil olmalarına razılıq verməyi xahiş etdilər.[7]

Rus Milli Şurası ilə yanaşı Erməni Milli Şuraları da parlamentdən iştirakdan imtina etmişdi.

Parlamentdə üzv dəyişiklikləri[redaktə | əsas redaktə]

Fraksiyalar[redaktə | əsas redaktə]

Fraksiya
Sədri
Tərkibindəki siyasi qurumlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti
Əvvəl
Sonra
Fərq
Müsavat və bitərəflər fraksiyası Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Müsavat Partiyası
Bitərəf siyasətçilər

Parliament of Azerbaijan Democratic Republic (1918-1920).svg

30
40
10
İttihad fraksiyası Qara bəy Qarabəyov İttihad Partiyası
11
14
3
Sosialistlər fraksiyası Səməd ağa Ağamalıoğlu
Aslan bəy Səfikürdski
Hümmət fraksiyası
Müsəlman Sosialist Bloku
Bakı bolşevikləri
14
14
Əhrar fraksiyası Abdulla bəy Əfəndizadə [a]
Aslan bəy Qardaşov [b]
Əhrar Partiyası
8
8
Milli azlıqlar fraksiyası Lorens Kun Alman Milli Şurası
Bakı polyakları
Bakı Ukraynalıları Radası
Yəhudi Milli Şurası
7
7
Erməni fraksiyası Arşak Paronyan Bitərəf siyasətçilər
5
5
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası Viktor Klenevski Slavyan-rus cəmiyyəti
Rus Milli Şurası
4
4
Müstəqillər fraksiyası Yoxdur Bitərəf siyasətçilər
4
4
Bitərəflər fraksiyası Yoxdur Bitərəf siyasətçilər
12
4
8
Daşnaksutyun fraksiyası Arşak Malxazyan Daşnaksutyun
7
7
Sol müstəqillər fraksiyası Abdulla bəy Əfəndizadə Bitərəf siyasətçilər
Fraksiyasız
Fraksiyasız siyasətçilər

Siyahı[redaktə | əsas redaktə]

Aşağıdakı siyahıda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri sıralanmışdır. Vəzifəyə bitmə tarixlərində səbəb göstərilməyənlər parlament tərəfindən qəbul olunan "10 gündən artıq üzrsüz səbəbdən parlament işlərinə qatılmayan şəxslər parlament üzvlüyündən ixrac edilir" qərarı sonrası ixrac olunan üzvlərdir. 14 aprel 1919-cu ildə 29-cu iclasda Daşnaksutyun fraskiyası yaradıldı və Erməni fraksiyasının bəzi üzvləri o fraksiyaya keçdilər.

Məbus
Foto
Fraksiya (Partiya)
Seçki
Başlama tarixi
Bitmə tarixi
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
(1884–1955)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Əlimərdan bəy Topçubaşov
(1862–1934)
Müstəqillər fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
Fətəli xan Xoyski
(1875–1920)
Bitərəflər fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
Fraksiyasız
Məmməd Yusif Cəfərov
(1885–1935)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
18 fevral 1919
Yusifəli Əliyevin əvəzinə
6 noyabr 1919
Nəsib bəy Yusifbəyli
(1881–1920)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Həsən bəy Ağayev
(1875–1920)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Xosrov bəy Sultanov
(1879–1943)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Məmmədhəsən Hacınski
(1875–1931)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Mir Hidayət bəy Seyidov Maki1-cemetery-muslim-15.svg
(1887–1919)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
(5) 23 fevral 1919[c]
Xəlil bəy Xasməmmədov
(1873–1947)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Teymur bəy Makinski
(1874—?)
Bitərəflər fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1919
4 fevral 1919 [d]
Qazı Əhməd bəy Məhəmmədbəyov
(1889–1937)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Aslan bəy Qardaşov
(1866–1920)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Şəfi bəy Rüstəmbəyli
(1893–1960)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Cavad bəy Məlik-Yeqanov
(1878–1937)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Sentyabr 1919[e]
Mustafa Mahmudov
(1878–1937)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Mehdi bəy Hacıbababəyov
(1871–1925)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Mehdi bəy Hacınski
(1879–1941)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Hacı Səlim Axundzadə
(1872–1930)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Xudadat bəy Məlik-Aslanov
(1879–1935)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Müseyib bəy Əxicanov
(1892–1920)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
4 fevral 1919
27 sentyabr 1919
Lütfəli bəy Behbudov
(1877–1918)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Firidun bəy Köçərli
(1863–1920)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
4 fevral 1919
İbrahim ağa Vəkilov
(1853–1934)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Həmid bəy Şahtaxtinski
(1880–1944)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
4 fevral 1919
Rəhim bəy Vəkilov
(1898–1934)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Əli Əsgər bəy Mahmudbəyov
(1875–1968)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
26 dekabr 1918 [f]
Yusif Əhmədzadə
(?—1938)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
Mirzə Cəlal Yusifzadə
(1862–1931)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Məmmədrza ağa Vəkilov
(1864–1944)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
5 fevral 1919
İslam bəy Qəbulzadə
(1879–1920)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Asəf bəy Şıxəlibəyov
(1886—?)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
9 iyun 1919[g]
Şamaxı Milli Şurası
7 avqust 1919
İbrahim bəy Heydərov
(1879–1949)
Sosialistlər fraksiyası
(Müsəlman Sosialist Bloku)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Aslan bəy Səfikürdski
(1881–1937)
Sosialistlər fraksiyası
(Xalqçı Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Əhməd bəy Pepinov
(1893–1938)
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət fraksiyası
(Hümmət Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
19 yanvar 1920[h]
Bağır bəy Rzayev
(1893-?)
Sosialistlər fraksiyası
(Müsəlman Sosialist Bloku)
Milli Şura
(7) 15 dekabr 1918
28 yanvar 1919
Məhəmməd Məhərrəmovun yerinə
17 mart 1919 (15 may)
Camo bəy Hacınski
(1888–1944)
Sosialistlər fraksiyası
(Xalqçı Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Məhəmməd Məhərrəmov
(1895–1982)
Sosialistlər fraksiyası
(Müsəlman Sosialist Bloku)
Milli Şura
7 dekabr 1918
17 mart 1919 [i]
Sultan Məcid Qənizadə
(1866–1938)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Mir Yaqub Mehdiyev
(1891–1949)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Heybətqulu bəy Məmmədbəyli
(1888–1937)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Qasım bəy Camalbəyov
(1881–1938)
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət fraksiyası
(Hümmət Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
26 may 1919
17 iyul 1919
İbrahim Əbilov
(1881–1923)
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət fraksiyası
(Hümmət Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Bağır bəy Rzayevin əvəzinə
28 yanvar 1919
Əhməd bəy Pepinovun əvəzinə
19 yanvar 1920
Əkbər ağa Şeyxülislamov
(1891–1961)
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət fraksiyası
(Hümmət Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Səməd ağa Ağamalıoğlu
(1867–1930)
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət fraksiyası
(Hümmət Partiyası)
Milli Şura
7 dekabr 1918
Ağa Aşurov
(1880–1930)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
Ağa bəy Səfərəliyev
(?—?)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
Bitərəflər fraksiyası[j]
Ağazeynalabdin Tağıyev
(1893–1940)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
25 fevral 1919
Əliağa Həsənov
(1871–1933)
Bitərəflər fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
4 fevral 1919
Qara bəy Qarabəyov
(1873–1953)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
Lorens Kun
(1884–1942)
Milli azlıqlar fraksiyası
Alman Milli Şurası
15 dekabr 1918
Moisey Quxman
(1948—)
Milli azlıqlar fraksiyası
Yəhudi Milli Şurası
15 dekabr 1918
Stanislav Vonsoviç
(1888–1937)
Milli azlıqlar fraksiyası
Bakı Polyakları
15 dekabr 1918
Mixail Vinoqradov
(?—?)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-rus cəmiyyəti
15 dekabr 1918
28 oktyabr 1919
Sergey Mixaylov
(?—?)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-rus cəmiyyəti
15 dekabr 1918
2 oktyabr 1919[k]
Vasili Kravçenko
(?—?)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-rus cəmiyyəti
15 dekabr 1918
Viktor Klenevski
(?—?)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-rus cəmiyyəti
15 dekabr 1918
3 aprel 1919
Slavyan-rus cəmiyyəti
(Sergey Mixaylovun əvəzinə)
16 oktyabr 1919
Əli bəy Zizikski
(1876–1929)
İttihad fraksiyası

(İttihad Partiyası)

Bakı vilayəti
Quba qəzası
15 dekabr 1918
Həmdulla əfəndi Əfəndizadə
(1870–1920)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Bakı vilayəti
Quba şəhəri
15 dekabr 1918
Sadıq bəy Ağabəyzadə
(1865–1944)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Göyçay şəhəri
15 dekabr 1918
4 fevral 1919
Hacı Hüseyn Əfəndiyev
(1887–1920)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Göyçay qəzası
15 dekabr 1918
9 noyabr 1919
24 noyabr 1919 [l]
Hacı Kərim Sanılı
(1878–1937)
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət fraksiyası
(Hümmət Partiyası)
Qazax qəzası
15 dekabr 1918
Bəhram bəy Vəzirov
(1886–1929)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Şuşa qəzası
15 dekabr 1918
Qara bəy Əliverdilər
(1879–1929)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Şuşa qəzası Ağdam
15 dekabr 1918
Abdulla bəy Əfəndizadə
(1873–1923)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Nuxa Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
5 may 1919
Sol müstəqillər fraksiyası
Qərib Kərimoğlu
(1870–1926)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Nuxa qəzası
15 dekabr 1918
11 may 1920[m]
Musa bəy Rəfiyev
(1888–1938)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Əli Əsgər bəy

Mahmudbəyovun əvəzinə

(Milli Şura)[n]

26 dekabr 1918
Rəşid bəy Axundzadə
(1880–1940)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Salyan qəzası Milli Şurası
8 yanvar 1919
Cəmil bəy Lənbəranski
(1884–1959)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Cavanşir qəzası
8 yanvar 1919
4 (18) fevral 1919
21 iyul 1919
Bitərəflər fraksiyası
Fraksiyasız[o]
Bayram Niyazi Kiçikxanlı
(1889–1922)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Zaqatala nahiyəsi
16 yanvar 1919
Abdulla Qəbulzadə
(1853–1943)
Bitərəflər fraksiyası
Zaqatala nahiyəsi
16 yanvar 1919
16 oktyabr 1919[p]
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Zeynal bəy Vəzirov
(1888–1938)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Şuşa qəzası
16 yanvar 1919
Vasili Kujim
(?—?)
Milli azlıqlar fraksiyası
Bakı Ukraynalıları Radası
4 fevral 1919
Ağa Əminov
(1888–1921)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Əvəzetmə
18 fevral 1919
Behbud xan Cavanşir
(1877–1921)
Bitərəflər fraksiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
Bəhram bəy Axundov
(1861–1932)
Bitərəflər fraksiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
Əbdüləli bəy Əmircanov
(1870–1948)
Bitərəflər fraksiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
Məhəmməd Əli Rəsulzadə
(1882–1982)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Əvəzetmə
18 fevral 1919
Məmmədbağır Şeyxzamanlı
(1880–1920)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Əvəzetmə
18 fevral 1919
Mustafa bəy Vəkilov
(1896–1865)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Əvəzetmə
18 fevral 1919
Yusifəli Əliyev
(?—?)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Əvəzetmə
18 fevral 1919
6 noyabr 1919
Abqar Papyan
(?—?)
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
9 oktyabr 1919
Daşnaksütyun fraksiyası
Poqos Çubaryan
(?—?)
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
Daşnaksütyun fraksiyası
Yervan Taqianosov
(?—?)
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
Daşnaksütyun fraksiyası
Arşak Paronyan
(?—?)
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
9 oktyabr 1919
Stepan Taqianosov
(?—?)
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
İ. Papyan
(?—?)
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
Daşnaksütyun fraksiyası
Stepan Şahnazarov
(?—?)
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
Əşrəf bəy Tağıyev
(1867–1930)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Ərəş qəzası
5 fevral 1919
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
17 mart 1919
Muxtar Əfəndizadə
(1880–1975)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Ərəş qəzası
17 mart 1919
Cəlil bəy Sultanov
(?—?)
Bitərəflər fraksiyası
Zəngəzur uyezdi
17 mart 1919
9 iyun 1919
Müsavat və bitərəflər fraksiyası[q]
(Müsavat Partiyası)
Aleksandr Dubrovski
(1986—)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Viktor Klenevskinin əvəzinə
3 aprel 1919
14 iyul 1919
Rza bəy Ağabəyov
(?—?)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Göyçay şəhəri
7 aprel 1919
Əsədulla Əhmədov
(1867–1941)
Bitərəflər fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
24 aprel 1919
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Əsəd bəy Əmirov
(1889–1939)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Bakı Şəhər İdarəsi
24 aprel 1919
Boqdan Balayans
(?—?)
Erməni fraksiyası
NuxaAğdaş erməniləri
5 may 1919
Daşnaksütyun fraksiyası
Arşak Malxazyan
(?—?)
Erməni fraksiyası
Gəncə erməniləri
15 may 1919
Daşnaksütyun fraksiyası
Aleksandr Ter-Azaryan
(?—?)
Erməni fraksiyası
Gəncə erməniləri
15 may 1919
Daşnaksütyun fraksiyası
İsak Xocayev
(?—?)
Erməni fraksiyası
Gəncə erməniləri
15 may 1919
Xoren Amaspür
(?—?)
Erməni fraksiyası
Gəncə erməniləri
15 may 1919
Daşnaksütyun fraksiyası
Hacı Əli Qasımoğlu
(?—?)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Gəncə qəzası
26 may 1919[r]
Qriqori Sxakaya
(?—?)
Milli azlıqlar fraksiyası
Gürcü Milli Şurası
2 iyun 1919[s]
Vladimir Bakradze
(?-?)
Fraksiyasız
Gürcü Milli Şurası
(Qriqori Sxakayanın əvəzinə)
Sosialistlər fraksiyası[t]
25 may 1919
Hacı Molla Əhməd Nuruzadə
(1881–1930)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Gəncə qəzası
16 iyun 1919
İsgəndər bəy Axundov
(1862–1933)
İttihad fraksiyası
(İttihad Partiyası)
Şamaxı
18 sentyabr 1919
Zaxaryev
(?—?)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-rus Cəmiyyəti
18 sentyabr 1919
İqnatyev
(?—?)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-rus Cəmiyyəti
18 sentaybr 1919
Sergey Remizov
(?—?)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Rus Milli Şurası
18 sentyabr 1919
Aleksandr Kazarov
(?—?)
Slavyan-rus Cəmiyyəti fraksiyası
Rus Milli Şurası
18 sentyabr 1919
Abuzər bəy Rzayev
(1876–1920)
Bitərəflər fraksiyası
Müsavat və bitərəflər fraksiyası[u]
Abbas bəy Əliyev
(1897–1972)
9 oktyabr 1919
Mirzə Sadıq Axundzadə
(1895–1971)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Zəngəzur qəzası
9 oktyabr 1919
Səməd bəy Mehmandarov
(1856–1931)
Müstəqillər fraksiyası
Lənkəran
10 noyabr 1919
Qulamhüseyn bəy Kazımbəyov
(1889–1972)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası[v]
Abbas Atamalıbəyov
(1895–1971)
Sosialistlər fraksiyası
(Müsəlman Sosialist Bloku)
İbrahim İsmayılzadə
(?-?)
Sosialistlər fraksiyası
(Müsəlman Sosialist Bloku)
Abbas Atamalıbəyovun əvəzinə
22 dekabr 1919
Baba bəy Qəbulzadə
(1893–1937)
Müstəqillər fraksiyası
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Məşəd Səməd Həsənoğlu
(1885—?)
Əhrar fraksiyası
(Əhrar Partiyası)
Cəfər Axundov
(1878–1931)
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət fraksiyası
(Hümmət Partiyası)
Nəriman bəy Nərimanbəyli
(1889–1937)
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
(Müsavat Partiyası)
Milli Şura[w]
7 dekabr 1918
10 mart 1919[x]

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1918-ci ildən 1919-cu ilədək. Daha sonra Əhrar Partiyasından və fraksiyasından istefa vermişdir.
  2. 1919-cu ildən etibarən.
  3. 23 fevral 1919-cu ildə vəfat etdi.
  4. Məmuriyyətdə qalaraq məbusluqdan istefa verdi.
  5. Məmurluğa keçdiyi üçün məbusluqdan xaric edildi.
  6. Məbusluqdan istefa verdi.
  7. İstefa
  8. Hökumətə daxil olduğu üçün istefa verdi.
  9. Məbusluqdan istefa verdi.
  10. 15 may 1919-cu il tarixində 38-ci iclasda Ağa bəy Səfərəliyevin İttihad Firqəsindən istefa etdiyi elan olundu.
  11. Məbusluqdan istefa verdi.
  12. Sənədlərdə problem olduğu anlaşıldı və məbusluğa bərpa olundu.
  13. Xəstəliyi ilə bağlı parlamentin 133-cü iclasında istefa verdiyi məlumatı elan olundu.
  14. Bəzi mənbələrdə Milli Şuranın üzvləri 44 nəfər (yuxarıda göstərilmiş tərkibdə) göstərilsə də, digər mənbələrdən Musa bəy Rəfiyev və Nəriman bəy Nərimanbəylinin də Milli Şuranın üzvü olduğu məlumdur.
  15. Sentyabr 1919-cu il tarixində keçirilən 70-ci iclasda bitərəflər fraksiyasından çıxdığını və heç bir fraksiyaya daxil olmadığını elan etdi.
  16. Məbusluqdan istefa verdi.
  17. 12 may 1919-cu ildə Bitərəflər fraksiyasından çıxaraq Müsavat firəqsinə daxil olmuşdur.
  18. Məbusluqdan istefa verdi.
  19. Məbusluqdan istefa verdi.
  20. 16 iyun 1919-cu il tarixində parlamentin 48-ci iclasında Sosialistlər fraksiyasına daxil olduğu elan olunmuşdur.
  21. 2 oktyabr 1919-cu ildə Bitərəflər fraksiyasından çıxaraq Müsavat fraksiyasına daxil olduğunu elan etdi.
  22. 22 dekabr 1919-cu ildə parlamentin 109-cu iclasında Müsavat və bitərəflər fraksiyasına üzv olduğu elan edildi.
  23. Bəzi mənbələrdə Milli Şuranın üzvləri 44 nəfər (yuxarıda göstərilmiş tərkibdə) göstərilsə də, digər mənbələrdən Musa bəy Rəfiyev və Nəriman bəy Nərimanbəylinin də Milli Şuranın üzvü olduğu məlumdur.
  24. Məbusluqdan istefa verdi.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Zaqafqaziya Seymininin Müsəlman fraksiyası və Azərbaycan Milli Şurası iclaslarının protokolları 1918-ci il,"Adiloğlu" nəşriyyatı, Bakı, 2006, 216 səh. (Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv idarəsi)
  2. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti.Azərbaycan Milli Şurasının tərkibi

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]