İstifadəçi müzakirəsi:Piraya

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
   Help-browser.svg Vikipediya Xoş gəldiniz, Piraya!
Crystal Clear app ktip.png Tez-tez soruşulan suallar Salam, Piraya. Tamamilə könüllü istifadəçilərin səyləri ilə yaradılan Vikipediya açıq ensiklopediyasının Azərbaycan dilindəki versiyasına xoş gəlmisiniz!

Sınaq məqsədi ilə redaktə etmək üçün qaralama dəftərini istifadə edin.

Vikipediya beş əsas prinsip üzərinə qurulmuşdur. Fəaliyyətə başlamazdan əvvəl onları oxumanızda fayda var. Mövcud məqalələri redaktə etməyə və ya yeni məqalə yaratmağa tərəddüd etməyin, cəsur olun.

Siz də Vikipediyada fəaliyyətə başlamaq istəyirsinizsə, edəcəyiniz tək şey yuxarıdakı Redaktə və ya Əsas redaktə düymələrindən birinə basmaqdır. Əlavə etdiyiniz məlumatların stil kitabçasına uyğun olmasına diqqət edin. Redaktənizin vandalizmdən uzaq olmasına və müəllif hüquqları pozuntusu olmamasına diqqət etməlisiniz!

imzanı belə atmaq olar

Məqalələrdə və bunlara köməkçi səhifələrdə (kateqoriyalar, şablonlar və s.) imzanızı və adınızı yazmayın. Əksinə, müzakirə, səsvermə, sual-cavab və s. formada olan yazılarınızın sonuna ~~~~ (4 tilda) işarəsini əlavə edərək və ya alətlər lövhəsindəki müvafiq düyməni (şəkildə) basaraq imzanızı atmağı unutmayın.

Əgər hansısa bir məqalə üzərində işləmək istəyirsinizsə, ancaq digər istifadəçilərin müdaxilə etməsini istəmirsinizsə, həmin məqaləyə {{iş gedir}} şablonunu yerləşdirə bilərsiniz.

İstifadəçi səhifənizə istifadəçi qutuları yerləşdirməklə digər istifadəçilərin sizin haqqınızda daha çox məlumat ala bilmələrini təmin edərsiniz.

Müəllif hüquqları ilə müdafiə olunan heç bir məlumatı bura əlavə etməməlisiniz! Yüklədiyiniz şəkilləri sizə aid olan qalereyada görə bilərsiniz.

Suallarınızı Kənd meydanında, IRC kanalında və ya discord serverində verə bilərsiniz. Təcrübəli istifadəçilər sizə kömək etməkdən məmnun olacaqdır.

Hello and welcome to the Azerbaijani Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Azerbaijani skills are not good enough, that’s no problem. We have an embassy where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!
Nuvola apps kmessedwords.png Məqalə adları
View-refresh.svg Redaktə qaydaları
Accessories-text-editor.svg Vikipediya qaydaları
BluePillar.svg Beş əsas prinsip
Nuvola apps bookcase.svg Stil kitabçası
Commons-logo.svg Fayl yüklə
Green copyright.svg Müəlliflik hüquqları
Dobry Artykul-MK.svg Yeni məqalə yarat

--Sortilegus 18:56, 16 yanvar 2009 (UTC)

Salam[əsas redaktə]

Salam Piraya. Vikipediyaya xoş gəlmisiniz! Linkoln haqqında şəxslər kateqoriyasına etdiyiniz əlavələri Avraam Linkoln məqaləsi yaradıb ora köçürdüm. Həm də bəzi xırda texniki düzəlişlər etdim.--Sortilegus 19:40, 16 yanvar 2009 (UTC)

Lütfi Zadə[əsas redaktə]

Lütfi Zadə məqaləsi artıq mövcuddur. Bu yazdıqlarınızın müəyyən hissələrini o məqaləyə daxil edə bilərsiz. Hörmətlə:--Sortilegus 11:38, 17 yanvar 2009 (UTC)

İnsan kimi düşünmək qabiliyyətinə malik kompüterlərin, yəni təcrübəyə və elmi biliklərə yiyələnmiş maşınların – süni intellektin (Sİ) yaradılmasında görkəmli amerikan alimi Lütfi Zadənin elmi nəticələri böyük rol oynamışdır. L.Zadə kimdir? O tətbiqi riyaziyyat və informatikanın inkişafına güclü təkan vermiş qeyri-səlis çoxluqlar və qeyri-səlis məntiq, imkanlar və təqribi mühakimələr, yumşaq hesablamalar və sözlərlə hesablamalar kimi nəzəriyyələrin yaradıcısıdır. Milliyyətcə azərbaycanlı olan Lütfi Rəhim oğlu Ələsgərzadə 4 fevral 1921-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1931-ci ildə L.Zadənin ailəsi İrana köçmək məcburiyyətində qalmışdır. Gənc Lütfi əvvəlcə Tehrandakı Amerika kollecində (Albroz kollecində) oxumuş, sonra isə Tehran universitetinə daxil olub orada təhsilini "Elektrotexnika" (Electrical Engineering) ixtisası üzrə bakalavr kimi başa vurmuşdur. L.Zadə 1944-cü ildə ABŞ-a köçmüş və təhsilini davam etdirmək məqsədilə Massaçusets Texnologiya İnstitutuna (MTİ) ərizə vermişdir. İki il sonra, 1946-cı ildə həmin universiteti “Elektrontexnika” ixtisası üzrə magistr kimi bitirmişdir. Çox keçmir, o, Kolumbiya universitetində müəllimliyə başlayır və 1949-cu ildə doktorluq adı alır. Gənc tədqiqatçı az bir vaxtda assistentlikdən (1950-ci il) professorluğa (1957-ci il) qədər yüksəlir. L.Zadənin ilk diqqətəlayiq işi qeyri-səlis stasionar zəncirlərin tezlik analizi məsələlərinə həsr olunmuşdur. Məhz bu iş onu beynəlxalq aləmdə tanıdır. 1950-ci ildə Ç.Raqassini ilə birlikdə nəticəni qabaqcadan bildirən Viner nəzəriyyəsinin maraqlı ümumiləşməsini təklif edir. 1952-ci ildə yenə Ç.Raqassini ilə birlikdə diskret sistemlər üçün Z - çevrilmələrin metodunu işləyir. 1959-cu ildə L.Zadə Kaliforniyaya köçür və Berklidəki Kaliforniya universitetində elektrotexnika kafedrasında (Electrical Engineering Department) işləməyə başlayır. Bu zaman onun elmi maraqları xətti sistemlər və avtomatik idarəetmə nəzəriyyəsinə yönəlmişdir. 1963-cü ildə o, Çarlz Dezoirlə birlikdə "Xətti sistemlər nəzəriyyəsi" (fəza vəziyyətləri metodu) kitabını nəşr etdirir. Beləliklə, artıq 1960-cı illərin ortalarında L.Zadə sistemlər nəzəriyyəsi, avtomatik idarəetmə nəzəriyyələri və onların tətbiqi sahəsində ən tanınmış mütəxəssislərdən idi. Məhz bu illərdə, daha dəqiq desək, 1965-ci ildə Kaliforniya universitetinin elektrotexnika kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışan 44 yaşlı L.Zadə "Information and Control" jurnalında əsas əsərindən birini - qeyri-səlis çoxluqlara aid "Fuzzy Sets" məqaləsini çap etdirmişdir. Böyük tarixi əhəmiyyətə malik bu iş bütün dünyada böyük rezonansa sabəb olur, elmdə yeni bir istiqamətə təkan verir. Alimin elmi araşdırmalarının əsasında belə bir fikir dururdu ki, təbii dilə əsaslanan real insan mühakimələri ənənəvi riyazi formalizmlər çərçivəsində verilə bilməz. O zamanlar L.Zadənin novator ideyaları müxtəlif elmi dairələrdə, xüsusilə "xalis riyaziyyatçılar" arasında ehtiyatla, bəzi hallarda isə soyuq qarşılanırdı. Lakin qeyri-səlis çoxluqlar və qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsi tətbiqi riyaziyyatla məşğul olanların böyük bir ordusunu özünə cəlb etdi. Son iyirmi ildə onun nəzəriyyəsi ən müxtəlif sahələrdə çoxlu sayda tətbiqini tapmışdır: məişət texnikasından tutmuş (qeyri-səlis məntiqli tozsoranlar, paltaryuyanlar), ta mürəkkəb texnoloji proseslərin (domna sobaları, atom enerji blokları) və dinamik obyektlərin (metro qatarları, avtomobillər, vertolyotlar, robotlar və s.) idarə olunmasında qeyri-səlis idarəetmə modelinin tətbiqini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bu gün qeyri-səlis çoxluqlar və qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsi artıq bütün dünya tərəfindən tanınmışdır. Berklidəki daimi işindən başqa, L. Zadə uzun illər Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (1963 -1968-ci illər), San-Xosedəki IBM korporasiyasının elmi-tədqiqat laboratoriyasında (1968, 1971, 1974 və 1977-cı illər), Stanford universitetində də (1987-ci il) çalışmışdır. O, Fransa, İngiltərə, Kanada, Yaponiya, Çin, İtalıya, Ispaniya, İsveç, İsveçrə, Avstriya, Rumıniya, Macarıstan, Yuqoslaviya, Hindistan, Səudiyyə Ərəbistanı və s. ölkələrdə mühazirələrlə çıxış etmışdir. L.Zadə orijinal elmi ideyalar irəli sürən və yeni elmi istiqamətləri müəyyən edən nadir alimlərdəndir. Onun, demək olar ki, hər bir əsəri elm aləmində hadisəyə çevrilir. Biz burada L.Zadənin bütün əsərlərinin adını çəkməyə ehtiyac görmürük, lakin qeyd etmək istəyirik ki, hələ 1970-ci illərdə yazdığı əsərlərdə irəli sürülən qeyri-səlis məntiq əsasında idarəetmə ideyaları müəyyənləşmiş və bunlar sonralar qeyri-səlis tənzimləyicilər texnologiyasına tətbiq edilmişdir. 1980-cı illərdə L.Zadə qeyri-səlis məntiqi və imkanlar nəzəriyyəsini inkişaf etdirməklə yanaşı, həm də bu nəzəriyyənin intellektual sistemlərə tətbiqi ilə də məşğul olmuşdur. Belə ki, "Ekspert sistemlərdə qeyri-müəyyənliyin idarə edilməsində qeyri-səlis məntiqin rolu" məqaləsində dəqiq olmayan məlumata qeyri-səlis məntiqin tətbiqi üsulu və şahidlərin dedikləri əsasında nəticə çıxarmaq üçün bir sıra qaydalar göstərmişdir. 1990-cı illərdə L.Zadə yumşaq hesablamalarla yanaşı, sözlərlə hesablama metodologiyasına da maraq göstərmişdir. Çap olunmuş işləri arasında "Qeyri-səlis məntiq = Sözlərlə hesablama" (1996-cı il). "Qeyri-səlis məntiq və qeyri-dəqiq qaydalar hesabı və qeyri-dəqiq qraflar" (1997) məqalələrini göstərmək olar. Lütfi Zadə dünyanın bir çox məşhur akademiyalarının, elmi mərkəzlərinin, eləcə də bizim Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının üzvü, ondan yuxan universitetin, cümlədən Bakı Dövlət Universitetinin fəxri doktorudur. Lütfi Zadənin elm sahəsindəki xidmətləri və qazandığı fövqəladə nailiyyətlər dünyanın müxtəlif elm mərkəzləri, korporasiyaları və beynəlxalq təşkilatları tərəfındən yüksək qiymətləndirilmişdir. Onun aldığı mükatatların və layiq görüldüyü medalların tam siyahısını vermək üçün səhifələr lazım gələrdi. Bircə onu deməyi lazım bilirik ki, bu böyük mükafatlar, yüksək adlar ona əsasən informatika və informasiya sistemlərinin inkişafında görkəmli nailiyyətlərinə görə, qeyri-səlis riyaziyyat sahəsindəki misilsiz kəşfləri ilə əlaqədar verilmişdir. Bakıda dünyaya göz açıb boya-başa çatmış Lütfi Zadənin adı ilə Azərbaycanlılar fəxr edirlər. 1931-ci ildə 10 yaşı olarkən Lütfi Zadə ailəsi ilə Bakının tərk etmişdir və yalnız 34 ildən sonra 44 yaşlı Lütfi Zadə doğma Bakıya müsafir qismində qayıtmışdır. Bu şəkli o, vaxtilə yaşadığı evin qarşısında çəkdirmişdir. Şəkildə Lütfi Zadə həyat yoldaşı ilə birlikdədir.