Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qəbiristanlıq
Xan qəbiristanlığı
Şəki şəhərindəki Xan məscidi və Xan qəbristanlığı
Şəki şəhərindəki Xan məscidi və Xan qəbristanlığı
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Şəhər
Qəbiristanlıq
Şəki
Ən köhnə və ən yeni yazılı başdaşılarda tarixlər 18151900 
Material çay daşı, mərmər, kərpic
Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr  — yerləşdiyi ərazi Azərbaycan
Red pog.png
Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr  — yerləşdiyi ərazi Şəki
Red pog.png
Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr  — yerləşdiyi ərazi Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
Red pog.png

Koordinatlar: 41°12′09″N 47°11′30″E / 41.202529°N 47.191714°E / 41.202529; 47.191714

Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr hal-hazırda orada mövcud olan, yaxud vaxtilə orada mövcud olmuş yazılı başdaşılardan, yazılı başdaşı qəlpələrindən və digər təyinatlı bir daş kitabədən ibərətdir.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Şəki Xan məscidinın şərq tərəfində yerləşən Şəki Xan qəbiristanlığında vaxtilə 15-20-yə qədər yazılı başdaşı olmuşdur[1]. Hal-hazırda cəmi 10 yazılı başdaşı və cəmi bir digər təyinatlı epiqrafik abidə var.

Qəbiristanlıqdakı 9 başdaşının kitabəsi haqqında Məşədixanım Nemət 1961-ci ildə elmi nəşrdə dərc olunmuş məqaləsində məlumat vermişdir[1]. Bir başdaşı hissəsi üzərindəki kitabəni isə 2009-cu ildə Aydın Məmmədov oxumuş və həmin başdaşının İsmayıl xanın qızı Saadət bəyimə aid olduğunu ilk dəfə müəyyənləşdirmişdir[2]. Qəbiristanlıqdakı digər bir başdaşı kitabəsinin oxunub-oxunmaması isə hələlik mübahisəlidir:

Qəbiristanlıqda Şəki xanlarından cəmi birinin — Fətəli xanın, qəbrinin üzərində başdaşı var. Onun 1831-ci ildə Həştərxanda dünyasını dəyişmiş qardaşı Məhəmmədhəsən xanın da bu qəbiristanlıqda torpağa tapşırılması[3], atası Məhəmmədhüseyn xanın isə Xan məscidinin mehrabı içində dəfn edilməsi[4] məlum olsa da başdaşıları aşkar edilməmişdir. Yalnız ehtimal edilir ki, qəbiristanlıqdakı oxunmamış başdaşı Məhəmmədhəsən xanın başdaşısı ola bilər.

Heç bir şübhə yoxdur ki, gəncəli Cavad xanın arvadının da qəbri buradadır; mənbədə göstərilir ki, Cavad xan ruslarla döyüşdə öldürüldükdən sonra onun arvadı Nuxaya qayıtmış (Məhəmmədhəsən xanın bacısı idi) və 1830-cu ildə burada dünyasını dəyişmişdir[5].

2010-cu ilin əvvəllərində salamat vəziyyətdə olan bir bütöv başdaşı və bir neçə başdaşı hissəsi qəbristanlıqdan götürülərək R.B.Əfəndiyev adına Şəki Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinə aparılmışdır[6] və indiyə qədər orada saxlanılmaqdadır. Xan qəbristanlığından götürülmüş bütöv başdaşı Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi Fətəli xan Xoyskinin atabir bacısı Səltənət bəyimə, başdaşı qəlpələrindən biri isə Səltənət bəyimin anası Səadət bəyimə (İsmayıl xan Xoyskinin qızı) aid idi.

Siyahı[redaktə | əsas redaktə]

Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr  — yerləşdiyi ərazi Şəki Xan qəbiristanlığı
Şəki Xan qəbiristanlığının ümumi görünüşü
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]
[8]
[9]
13
13
Şəkil Adı,
atasının adı
və familiyası
Anadan
olduğu
il
Vəfat
tarixi
Əlavə qeyd
1Mustafa ağanın başdaşı
Mustafa aqa Shekikhanof.jpg Mustafa ağa
Kərim ağa oğlu
Şəkixanov
≈1831 1895
(Hicri 1313)
2Göyçək xanımın başdaşı
Sheki khan gebiristanligi.jpg Göyçək xanım
Məhəmmədhüseyn xan qızı
1849-cu il may/iyun ayı
(Hicri 1265-ci il ilin rəcəb ayı)
3Güllü xanımın başdaşı
Gullu khanim.jpg Güllü xanım Kərim ağa qızı
Şəkixanova
19.11.1858-ci il
(Hicri 12.04.1275-ci il)
4Fətəli xanın başdaşı
Feteli khan.jpg 4.Fətəli xan
Məhəmmədhüseyn xan oğlu
11.05.1815-ci il
(Hicri 02.05.1230-cu il)
5Kərim ağa Şəkixanovun başdaşı
Kerim aga.jpg Kərim ağa
Fətəli xan oğlu
Şəkixanov
≈1788 10.12.1858-ci il
(Hicri 14.05.1275-ci il)
6Cəmilə xanımın başdaşı
Camile khanim.jpg Cəmilə xanım
Məhəmmədhüseyn xan qızı
26.07.1835-ci il
(Hicri 02.01.1251-ci il)
7Telli bəyimin başdaşı
Telli beyim.jpg Telli bəyim
Əbdülhəmid ağa qızı
1899/1900-ci il
(Hicri 1317-ci il)
8Əbdülhəmid ağanın başdaşı
Abdulhemid aga.jpg Əbdülhəmid ağa
Əbdülhəşım ağa oğlu
1854/55-ci il
(Hicri 1271-ci il)
9Tutu ağanın başdaşı
Tuti aga.jpg Tutu ağa
Məhəmmədhəsən xan qızı
23.11.1859-ci il
(Hicri 23.04. 1276-cı il)
10Məhəmməd xanın (Məhəmmədhəsən xan?) başdaşısı
Sheki KQ-namelum.jpg Məhəmməd xan
(Məhəmmədhəsən xan?)
Başdaşı üzərində açıq-aydın hicri 1243-cü il tarixi, “Məhəmməd” və “xan” sözləri oxunur; 5 sentyabr 1831-ci il tarixində — hicri 1247-ci ildə, Həştərxanda dünyasını dəyişmiş Məhəmmədhəsən xanın bu qəbiristanlıqda torpağa tapşırılması məlumdur[3]. Lakin bu başdaşındakı tarix Məhəmmədhəsən xanın ölüm tarixindən 4 il əvvələ təsadüf edir. Əgər Məhəmmədhəsən xanın başdaşı budursa, bəlkə də Məhəmmədhəsən xanın ölümündən xeyli vaxt keçəndən sonra nəşi Şəkiyə gətirildiyindən başdaşında ölüm tarixi səhv göstərilmişdir.

Məşədixanım Nemət isə 1981-ci ildə çap olunmuş kitabında Şəki Xan qəbiristanlığındakı hansısa başdaşının üzərində hicri 1153-cü il (miladi 1740/1741-ci illər) və “Məhəmməd xan b. Hüseyn xan” yazıldığını göstərilir[7], 2001-ci ildə çap olunmuş kitabında isə həmin başdaşının hal-hazırda “Şirvanşahlar sarayı kompleksi”ndə 172 №-li inventar kimi saxlanıldığını qeyd edir[8]. Lakin kitabda həmin başdaşının illüstrasiyası verilməmişdir.

11Səltənət bəyimin başdaşı
Seltenet beyim.jpg Səltənət bəyim
İskəndər xan qızı
05.01.1869-cu il
(Hicri 22.09.1285-cı il)
2010-cu ilin əvvəllərində salamat vəziyyətdə olan bu başdaşı bir neçə başdaşı hissəsi ilə birlikdə qəbristanlıqdan götürülərək R.b.əfəndiyev adına Şəki Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinə aparılmış[6] və indiyə qədər orada saxlanılmaqdadır. Səltənət bəyim Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi Fətəli xan Xoyskinin atabir bacısı idi.
12Səadət xanımın başdaşı
Saadet beyim.jpg Səadət xanım
İsmayıl xan qızı
1819 24.07.1892-cu il
(Hicri 28.12.1309 -cu il)
2010-cu ilin əvvəllərində qəbristanlıqdan götürülərək R.b.əfəndiyev adına Şəki Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinə aparılmış və indiyə qədər orada saxlanılmaqdadır. Saadət xanımın anası Tuti ağa idi.

13.Bulaq kitabəsi[redaktə | əsas redaktə]

Şəkil Adı Tarixi Əlavə qeyd
Bulaq 1275.jpg Bulaq üzərində kitabəsi 1858/1859-cu il
(Hicri 1275-ci il)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

İstifadə edilmiş mənbələr[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]