Şərq fıstığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Hündürlüyü 30-35 (40-50) m-ə çatan, əzəmətli ağacdır. Hamar açıq rəngli qabığı vardır,diametri 100-150 sm-dir. Cavan zoğları qırmızıqonur rəngli olub, əyri formadadır;tumurcuqlarının uzunluğu 2 sm-dir, iyşəkillidir,pulcuqları açıq -qəhvəyi rənglidir.[1]

Yarpaq[redaktə | əsas redaktə]

Yarpaqları növbəli düzülmüş, tökülən,ellipsvari və ya tərsinəyumurtaşəkillidir, qaidə hissəsi dəyirmiləşmiş və ya pazşəkillidir, təpə hissədə sivriləşmiş, uzunluğu 5 (7)-12 (20) sm,eni 2 (3)-6 (8) sm-dir, möhkəm kağızaoxşardır,üst tərəfdən parlaq, alt tərəfdən isə damar boyunca sıx tüklüdür, tamkənarlıdır, bəzən küt bölümlü və ya dalğavaridir; kənar damarları (5) 7-14-15 cütdür; saplaq 1,5 sm-dir, tüklüdür.

Meyvə[redaktə | əsas redaktə]

Qozanın uzunluğu 14-25 mm, parlaqqonur rəngli, sıx keçə-tüklü olub, çoxsaylı xətlibizşəkilli pulcuqlarla örtülüdür və yetişənə yaxın 4 yerə uzununa çatlayır; hər qozada 2-3, bəzən (1-4) sivri üçtilli, sivri qurtaracaqlı, uzunluğu 19-22 mm, eni 1-1,5 sm olan qoz yerləşir.

Çiçəkləməsi[redaktə | əsas redaktə]

Aprel-May. Yarpaqlarin əmələ gəlməs ilə eyni vaxtda çiçəkləyir.

Meyvə verməsi[redaktə | əsas redaktə]

Sentyabr-Oktyabr (Noyabr)

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Alazan-Əyriçay, KQ şimal, KQ mərkəz. (Xocalıçay), Lənk. dağ. Orta və yuxarı,bəzən aşağı dağ qurşaqlarında rast gəlinir.

Yaşayış mühiti[redaktə | əsas redaktə]

Digər cinslərlə birgə təmiz meşə əmələ gətirir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Şərq fıstığı tikinti işlərində, sualtı tikintidə, gəmiqayırmada, dülgər və mebel düzəldilməsində və s. istifadə olunur.Zoğ və yarpaqları iri buynuzlu heyvanların yemdir. Həmçinin dekorativ əhəmiyyəti vardır. Şərq fıstığı (lat. Fagus orientalis) – Fıstıqkimilər fəsiləsinin fıstıq cinsinə aiddir.

Qafqazda dəniz səviyyəsindən 2300 m yüksəklikdə subalp qurşağına qədər meşəliklərdə bitir. Fıstıq meşələri Qafqaz meşələrinin 25%-ni təşkil edir.

Fıstıq aprel-mayda çiçəkləyir və eyni zamanda yarpaqları əmələ gəlir. Meyvələri sentyabr-oktyabrda yetişir və çatlamış tikanlı qərzəkdən ayrılıb düşür. Meyvəsi 3 tilli, parlaq qəhvəyi rəngdədir. Içərisində açıq bozumtul-qəhvəyi rəngli ləpəsi vardır.

Fıstıq 40-50 yaşından bara girir, 3-4 ildən-bir bol məhsul verir, 500 ildən çox ömür sürür.

Fıstıq ləpəsində 30-50% yağ və 20% zülali maddə vardır. Onu təzə və qovrulmuş halda yeyirlər. Lakin fıstıq ləpəsinin tərkibində zəhərli qlükozid olduğundan, onu çox yemək məsləhət görülmür. Fıstıq ləpəsindən yarımquruyan yağ alınır. Həmin yağ qida üçün, həm də texnikada istifadə edilir.

Fıstığın oduncağı bərkliyinə görə şabalıd və palıd oduncağından geri qalır. Xüsusi mebel və parket hazırlanmasında istifadə edilir.[2]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016
  2. Ə-C.İ.Əhmədov, N.T.Əliyev. Meyvə və tərəvəzin əmtəəşünaslığı (Dərslik). — Bakı, 2009.