Şərqi Sibir

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şərqi Sibir
Dinamika naselenia krupnejshih gorodov Sibiri.png

Şərqi SibirSibirin şərq hissəsi, Asiyanın şimal-şərqini əhatə edir. Rusiyanın Yenisey çayından Sakit okean sahillərinə qərdərki əraziləri anlamışda işlədilir. Şərqi-Sibir iqtisadi rayonuna daxildir.

Coğrfiyası[redaktə | əsas redaktə]

Sahəsi — 7,2 milyon km²[1]. Böyük hissəsinin Orta Sibir yaylası əhatə edir. Şimal tundra əraziləri, cənub və şərq hissəsində yüksək dağlıq sahələr yayılmışdır. Burada Qərbi SayanŞərqi Sayan silsilələri, Zabaykal, BırranqaYana-Kolıma dağları yerləşir. Şərqi Sibirdən Rusiyanın ən iri çayları olan YeniseyLena çayı axır.

Şərqi Sibir ərazisində Krasnoyarsk diyarı, Zabaykalsk diyarı, İrkutsk vilayəti, Buryatiya, Tuva, Saxa kimi vilayətlər yerləşir. Ən iri şəhərləri: Krasnoyarsk İrkutsk, Ulan-Ude, Çita, Yakutsk, Anqarsk, Bratsk, Norilsk, Açinsk.

Şərqi Sibir demək olar ki, başdan-başa Tayqa meşələri ilə örtülmüşdür. Şimal hissələri tundra-meşə sahələri təşkil edir. Burada meşə bitkilərinin hündürlüyü 1 metri keçmir. Meşənin cənub sərhədi Monqolustan sərhədinə qədər uzanır. Tayqa meşələri Şərqi Sibirin 5 milyon km² ərazisini əhatə edir. Bunun isə 3 455 min km² sahəsi iynə yarpaqlı meşələr ilə örtülmüşdür.

Şimal hissələrinə nisbətdə cənubu nisbədən dağlıq və sərrbəst keçilmə şəritinə malikdir. Tund zonasında bataqlamış ərazilər səbəbində tayda keçilməsi cərinlik törədir. Bununla belə Qərbi Sibirə nisbətdə ərazisi əlverişlidir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Куйтунка.JPG

Dənizləri — Laptevlər dənizi, Şərqi Sibir dəniziKara dənizi.

İri gölləri — Baykal, Taymır gölü, Xantay gölü, Lama gölü, Prasino gölü.

İri çayları — Yenisey, Lena çayı, Vilyoy çayı, Selenqa çayı, Olemka, Anqara, Aldan çayı, Vitim, Kolıma çayı, İndiqirka, Yana, Aşağı Tunqus, Xatanqa çayı və b. Bürün çayların uzunluğu 700 min km² keçir. Çayların çoxu şimala istiqamətlənir və Şimal Buzlu okeana axır. Sakit okeana axan çayları isə bunlardır: İnqoda, Şilka, Arqun, Onon çayı.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Şərqi Sibir kontinental iqlimə malikdir. Rusiyanın qərb hissəsinə nisbətdə yağıntı az düşür. Ərazi çox illik qrunt buzları ilə örtülmüşdür.

Qışı sərt soyuq və şaxtalı olur. Yayda isə isti və rütubətli olası ilə seçilir. İllik amplitut 40-65°, Yakutiya ərazisində isə hətta 100° ola bilir.

Qoruqları[redaktə | əsas redaktə]

Ehtiyyatları[redaktə | əsas redaktə]

Şərqi Sibirdə Rusiyanın malik olduğu meşə ehtiyatlarının yarısına sahibdir. Burada əsasən: Qara şam, Meşə şamı, Küknar, Sibir sidrağacı, Ağ şam yayılmışdır

Burada Rusiyanın sahib olduğu Daş kömür və qonur kömür ehtiyatının 80 % burada cəmləşmişdur. Burada Dəmir filizi əsasən Korşunova və Abakan, mis-nikel isə Norilskdə[2], polimetal Altayda, Boksit isə Şərqi Sayanda çıxarılır.

Bura hələ yaxın keçmişdən məlum olan Bodaybinskoye qızıl yatağı vardır[3]. Krasnoyarsk diyarı ərazisində zəngin Neft yatağı vardır[4]. Burada həmcinin qeyri metallar qrafit tikinti matirialları və duz çıxarılır. Üstəlik Saxa ərazisində zəngin Almaz yatağı vardır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Şərqi Sibir
  2. http://mi-perm.ru/ge07-2/ge2007-02-18.htm

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]