Şahin Gəray

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şahin Gəray
Şahin Geray, شاهين كراى
Krım xanı
1777 — 1782
Sələfi: IV Dövlət Gəray
Xələfi: II Bahadır Gəray
Krım xanı
1782 — 1783
Sələfi: II Bahadır Gəray
 
Doğum tarixi: ( 1745(1745-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri: Ədirnə
Vəfat tarixi: 1787(1787-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00))
Vəfat yeri: Rodos adası, Osmanlı İmperiyası
Milliyyəti: Krım tatarı
Dini: İslam
Sülalə: Gəraylar
Atası: Topal Əhməd Gəray

Şahin GərayKrımın sonuncu xanı. Birinci dəfə 1777-1782, ikinci dəfə isə 1782-1783-cü illərdə hakimiyyətdə olmuşdu. Gəraylardan şahzadə Topal Əhmədin (ö. 1750-ci ildə) oğlu və Krım xanı II Dövlət Gərayın nəvəsi idi.

Şahin Gəray 1745-ci ildə Ədirnədə anadan olmuşdur. Yunanıstanİtaliyada təhsil almış, Krım tatarcasıosmanlıcayla yanaşı yunancaitalyancanı da öyrənmişdi.

Şahin Gərayın gənçlik illərinə təsadüf edən Rus-türk müharibəsi (1768-1774) Krım tatarları üçün büyük itkilərlə nəticələnmişdi. Xüsusilə, 21 iyul 1770-ci il tarixində baş vermiş Qartal döyüşündə Osmanlı-Tatar ordusu ağır məğlubiyyətə uğradı. Bü döyüş nəticəsində ruslar Krımdakı bütün strateji qalaları ələ keçirdilər. Döyüşün sonunda - 21 iyul 1774-cü il tarixində, imzalanmış Kiçik Qaynarca sülh müqaviləsinə görə isə Kırım Osmanlı dövlətinin nüfuz dairəsindən çıxaraq və Rusiyanın nəzarətinə keçdi.

Şahin Gəray 1777-ci ildə Krım taxtına oturduqda, artıq Krım xanlığının tənəzzül dövrü idi. Rusiya Krımda öz modernləşmə proqramlarını həyata keçirməyə başlamışdı. Fabriklər qurulmuş, paytaxt Bağçasaraydan Kəfəyə köçürülmüşdü. Rusiyanın təzyiqlərinə dözə bilməyən Şahin Gəray 1783-ci ilin fevral ayında hakimiyyətdən əl çəkib Rusiyaya getdi. 8 (19) aprel tarixdə Rus çarı II Yekaterina Krımın Rusiyaya birləşdirilməsi barədə manifest imzaladı. Şahin Gəray isə 1787-ci ilə qədər Rusiyanın müxtəlif şəhərlərində yaşadı, daha sonra Türkiyəyə üz tutdu. Lakin Türkiyədə Sultan I Əbdülhəmidinin göstərişi ilə onu tutub Rodos adalarına apardılar və elə həmin 1787-ci ildə orada edam etdilər.