Şandor Petöfi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şandor Petöfi
mac. Sándor Petőfi
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 1 yanvar 1823(1823-01-01)[1][2]
Doğum yeri Kiskőrös[d], Baç-Kişkun (medye), Macarıstan
Vəfatı 31 iyul 1849(1849-07-31)[1][2] (26 yaşında)
Vəfat yeri yəq. Albești[d], Mureș County[d], Rumıniya
Vəfat səbəbi Döyüş zamanı ölüm
Dəfn yeri yoxdur
Həyat yoldaşı Júlia Szendrey[d]
Uşağı Zoltán Petőfi[d]
Vətəndaşlığı Flag of Hungary (1848-1849, 1867-1869).svg Macarıstan krallığı
Təhsili Fasori Gimnázium[d], Piarist Gymnasium of Budapest[d]Q1242378?
İmza
Commons-logo.svg Şandor Petöfi Vikianbarda

Sandor Petöfi (mac. Sándor Petőfi, 1 yanvar 1823(1823-01-01)[1][2], Kiskőrös[d], Baç-Kişkun (medye), Macarıstan31 iyul 1849(1849-07-31)[1][2], yəq. Albești[d], Mureș County[d], Rumıniya) — Məşhur macar şairi və liberal inqilabçı. Macarıstanın milli şairi hesab edilən Şandor Petöfi Macarıstan ədəbiyyatında və şeiriyyatında özünə məxsus iz qoymuşdur. Vətənpərvər Petöfi Macarıstanda 1848-1849-cu illərdəki Macar inqilabının rəhbərlərindən biri olmuşdur. O, Macar inqilabından ilhamlanaraq Milli Mahnı (Nemzeti dal) şeirini yazmışdır.[3]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Şandor Petöfi 1823-cü ildə yanvar ayının 1-də Kişkunfeledxaza şəhərində serb əsilli bir ailədə anadan olmuşdur. Ailəsinin maddi durumu ilə bağlı tez-tez başqa şəhərlərə köç edən Petöfi təhsilini də müxtəlif şəhərlərdə almışdır. Lakin ilk şeirlərini 1835-1838-ci illərdə Asod şəhərində yaşayarkən yazmışdır. 1841-ci ildə Papa şəhərində təhsil aldığı bir vaxtda Petöfinin həyatında yeni bir mərhələ başlayır. Burada o macar ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən Mor Yakoi ilə tanış olur və 1842-ci ildə “Şərab içən kimsə” (mac. A borozó) adlı şeirini Şandor Petroviç ləqəbi ilə nəşr etdirir. 40-ci illərdə şair öz fəaliyyətini dahah çox teatr sahəsinə yönləndirir və aktyorluq təhsili almaq üçün bir müddət Debreçendə yaşayır. Lakin istəyinə nail ola bilməyəcəyini başa düşən Petöfi 1844-cü ildə şeirləri ilə birlikdə Peşt şəhərinə yola düşür. 1844-cü il Petöfinin həyatında dönüm nöqtəsi hesab edilir. Bu illərdə o artıq Peştdə şair kimi böyük nüfuz qazanaraq, xalq ədəbiyyatının görkəmli təmsilçilərindən biri hesab edilirdi. 1846-cı ildə Petöfi demokrat gənclərdən ibarət “Gənc Macarıstan” (mac. Tizek Társaság ) təşkilatının yaradır. Lakin bu təşkilat siyasi arenada istənilən fəallığı göstərə bilmir. 1847-ci ildə Petöfi Yulia Sendrey ilə evlənir və Peştə köçür. [4]

İnqilabçı fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1848-1849-cu illərdə baş verən macar inqilabı Petöfinin həm həyatında həm yaradıcılığında mühüm bir yerə malikdir. Şairin bu illərdə yazdığı şeirlər əsasən vətənpəvər ruhda yazılmış və xalqı inqilaba səsləmişdir. Petöfi, Layoş Koşut, İştvan SeçeniJosef Bernlə birgə inqilabın rəhbərlərindən biri hesab olunur. Macar xalqının Avstriya İmperiyasına qarşı apardığı azadlıq mübarizəsində fəal iştirak edən Petöfi “Nemzeti dal” adlı şeiri inqilabın rəmzlərindən birinə çevrilmişdir.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

İlk əsərlərini Asod şəhərində yazan şair “Vəda” (mac. Bucsúzás) adlı şeirini məhz bu şəhərə həsr etmişdir. Yaradıcılığına yeni başlayarkən Şandor "Petroviç" ləqəbindən istəfadə etsə də sonralar şeirlərini "Petöfi" imzası ilə nəşr etdirir. 1844-cü ildə Petöfi epik janrda şeirlər yazmağa başlayır. Onun bu qəbilədən olan əsərləri arasında kənddə baş verən hekayədən bəs edən və 4 mahnıdan ibarət “Kəndin çəkici”( mac. A helység kalapácsa) adlı əsəri ilə Macar ədəbiyyatının ən milliyətçi şeiri hesan edilən “Qəhraman Yanoş” ( mac. Vitéz János ) şeiri daha çox nəzərə çarpır. Petöfinin bu dövrdə yazdığı əsərlərində şairin emosional hissləri özünü biruzə vermişdir. Bunun bir nümunəsi də Berta Mednyanzakiyə yazdığı “Eşqin inciləri” ( mac. Szerelem gyöngyei ) şeiridir. 1846-cı ildə şairin ədəbi fəaliyyəti və şeirləri daha çox milli və azadlıq hisslərini özündə tərənnüm edirdi. Azadlığa və inqilaba həsr etdiyi “Xalq” adlı əsəri bu baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Şairin digər əsərləri:

  • “Pişta Saloy” (poemalar)
  • “Buludlar” (poetik toplu)

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

31 iyul 1849-cu ildə Transilvaniyada rus generalı İ.Paskeviçin kazak qoşunlarlı ilə Seqasvar döyüşündə (çar Rusiyası macar inqilabını yatırmaq qoşun göndərmişdi) həlak olub. Məzarı yoxdur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 BNF authorities: açıq data platforma — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 International Music Score Library Project — 2006.
  3. Öz, Ayşe. "1848-1849 MACAR BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİNDE SÁNDOR PETŐFİ’NİN YERİ VE SEKELLERE DAİR DÜŞÜNCELERİ". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 55 (1): 173-184.
  4. ÖLÜMÜNÜN 140. YILDÖNÜMÜNDE SANDOR PETÖFİ