Şantar adaları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Şantar adaları
rus. Шантарские острова
Shantar1z rus.png
55°00′ şm. e. 137°30′ ş. u. (T)
AkvatoriyaSakit okean
Ölkə Flag of Russia.svg Rusiya
Sahəsi2.500 km²
Hündür nöqtəsi720 m
Əhali (2014 )0 nəf.
Şantar adaları (Rusiya)
Brown pog.svg
Commons-logo.svg Şantar adaları Vikianbarda

Şantar adalarıOxot dənizinın suları ilə əhatələnən arxipelaq, ətrafında Ud körfəzi, Turuq körfəzi və Akademii körfəzləri vardır. Materikdən Şantar dəniziLindholm boğazı ilə atrılır. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Xabarovsk diyarı Tuquro-Çumikan rayonu ərazisinə daxildir.

Adalar ilk dəfə polkovnik Yakov Aqeeviç Elçinin rəhbərlik etdiyi 1718—1719 illər ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir.

Arxipelaqa 15 ada daxildir: Böyük Şantar, Feklistov adası, Kiçik Şantar, Beliçi adası, Medveji adası, Ptiçi adası, Saxarnaya Qalava, Kusov adası, Feklistov adası, Siviçi Daşları, Suxotina adası, Severnıy Srednıy Yujnıy adaları və Diomid Daşları. Adaların ümumi sahəsi 2,5 min. km² təşkil edir

Adaların relyefi dağlıqdır. Maksimal hündürlüyü 720 metrdir, digər məlumatlarda bu hündürlük 701 m[1]-dir. Ən hündür zirvə Veselaya dağı Böyük Şantar adasında yerləşir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Bitki örtüyü[redaktə | əsas redaktə]

İri adalarında iynəyarpaqlı və elni yarpaqlı meşələrə rast gəlinir. Burada Sibir küknarı, Lárix gmélinii, Alçaqboylu sidr şamı, Tozağacı[2].

Heyvanlar aləmi[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrdə araşdırmaçılar nadir hallarda adaları ziyarət edirdilər. Səbəb isə onların əsas dəniz yollarından uzaqda yerləşməsi olmuşdur. Adalarda yayılmış quşlar haqqında ilk məlumat Aleksadr Fyodroviç Middendforda aiddir. O, bu qeydləri 1851-ci ildə etmişfir. XX əsrdə zooloq G. D. Dulkeit adalarda iki il yaşafıqdan sonra burada ümumən 214 növ canlının yaşamasını müəyyən edir. Nətivədə elmə məlum olmayan bir çox quş növləri oriantoloq Leonid Mixalyoviç Şulpin ilə birlikdə qeydə alınır. Sovet ornitoloqu Vsevolod Dmitrieviç Yaxontov burada olan quş növlərinin sayını 205 çatdırır. 1978, 1982, 1986, 1991 və 1992 illərdə adalarda olan Q. Е. Roslyakov həmkarlarının işini başa çatdırmışdır[4].

İri adalarında çoxlu sayda iri məməlilər yaşayır: Qonur ayı, canavar, Adi tülkü, Yenotabənzər it, safsar, Su samuru, Martes zibellina[2].

Arxipelaqda ümumilikdə 11 növ dəniz quşu müşahidə edilmişdir. Ən geniş yayılanı Eynəkli təmizçidir. Quşların sayı ilbəil dəyişir. Alimlər 1971, 1978 və 1982 illərdə arxipelaqda yuva quran çütlüklərin sayının 18000÷20000 olmasını müəyyən etmişlər. Ən iri kooniyalarda 7000 və 3000 çüt Utiçnıy və Ptiçnı adalarında müşahidə edilmişdir. 1991—1992 illərdə təkcə Utiçnıda 17500 çüt[2] quş yuva qurmuşdur.

1999-cu ildə Şantar adaları ətraf su hövzədi ilə birlikdə Şantar Adaları Dövlət Təbiət yasaqlığı elan edilmişdir[5]. 2013-cü ildən isə Rusiya Federasiyasının qırarı ilə Şantar Adaları Milli Parkı[6] elan edilmişdir. Parkın ərazisi 515 500 ha, üstəlik ətraf suları 274 284,08 ha olaraq tstiqlənmişdir. Milli par dörd hissədən ibarətdir.

İlin 8 ayı ətrafı buzla örtülü olur. Bu səbəbdən mövsümüdə olsa materiklə birləşir.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Adaların iqlimi şimal mussonudur. İqliminə subarktika böyük təsir göstərir. Qış ayları Sibirdən soyuq hava kütlələri bölgəyə gələrək ona böyük təsir göstərir. Yayda isə dənizlərin mülayim iqliminə təruz qalır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]