Şikotan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şikotan adası
aynu Сикотан, yap. 色丹島
ShikotanSTS112-E-5660k.PNG
43°48′00″ şm. e. 146°45′00″ ş. u.
Ölkələr
Akvatoriya
Sahəsi 225 km²
Hündür nöqtəsi 412 m
Əhalisi 2.820 nəfər (2010-cu il)
Şikotan adası xəritədə
Şikotan adası
Şikotan adası
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Şikotan (aynu Сикотан, yap. 色丹島) — Aynu dilində «Əla yer» («Şi» — əla; «Kotan» — yer)[1][2]Kuril adalarının cənubunda yerləşən cənubi kuril sırasına daxil olan ən iri ada. Rusiya adaya nəzarət edir. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Cənubi Kuril şəhər dairəsi ərazisinə daxil edilir. Yaponiya isə adalara iddia edir. Adanı Hokkaydo qubernatorluğunun Nemuro dairəsinə daxil edilir[3][4][5]. Ada federal əhəmiyyətli «Kiçik Kuril» qoruğu ərazisinə daxil edilmişdir.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Şikotan

Ada şimal-şərqdən cənub-qərbə 27 km uzanır. Eni 5–13 km təşkil edir. Adanın sahəsi 225 km²-dir. Maksimal hündürlüyü 412 metr olan Şikotan dağıdır. Adada fəaliyyətdə olan vulkan yoxdur[6]. Buma baxmayaraq burada seysmik aktivlik yüksəkdir. Sahillərində sunamilər müşahidə edilir. Cənubi Kurilk boğazı daxilində Malokurilsk (şimalda) və Krabovaya buxtaları (mərkəz) yerləşir. Sahillərində gəmilərin yan alması üçün əlverişli buxtalar müşahidə edilir. Ada öz adını bu amildən almışdır[2]. Şikotan adası Kunaşir adasından Cənubi Kuril boğazı ilə, Polonski adasından isə Şpanberq ilə ayrılır.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Şikotan adası dəniz mülayim iqliminə malikdir. Mussonların təsirinə məruz qalır. Cənub-şərqi şimal qərbinə nisbətən mülayim və rütubətli iqlimə malikdir. İqlimin bu çür qanuna uyğunsuzluğu isti Soya cərəyanın təsiri ilə əlaqədardır. Yayı ümumilikdə rütubətli və mülayimdir. Ən isti ayı avqust olub temperaturu +15,6°S təşkil edir. Qışı materikə (eyni paralelə) nisbətdə iqlimi yumşaq olur. Yağıntı əsasən qar halında düşü[7]. Qışın orta temperaturu -5,2 °S təşkil edir[8][9]

Fauna və flora[redaktə | əsas redaktə]

Dinodon

Ölçü baxımından ərazisinin kiçikliyi onun fauna və florasının kasıblığına səbəb olmuşdur. 2002-ci il araşdırmasına görə adada cəmi 663 növ bitki aşkarlanmışdır. Bambuk bitkisi sıx kolluqlar əmələ gətirə bilmir və asanlıqla keçilir[10]. Burada Qara şam, TozağacıKüknar kimi bitkilər bitir. Yırtıcıları TülküAğquyruq dəniz qartalıdır. Ətrafında yerləşən iri adalardan fərqli olaraq Qonur ayı[11] yoxdur. Endemiki Şikotan tarlasıçanıdır[12].

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

Adanın əhalisi 2800 nəfər[13] təşkil edir. Əhalinin 80 % Ruslardır. Yaşayış mənyəqələri:

  • Malokurilskoye
  • Krabozavodskoye

Hidroqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Adada elədə böyük olmayan göllər və bulaqlar vardır. Ətraf sularında 70 növ balıq yayılmışdır. Üstəlik burada Yengəclər, Dəniz kirpiləri və digər canlılara rast gəlmək olar.

KrabozavodskoyeViewFromKnoll.jpg

Sərhəd qoşunları[redaktə | əsas redaktə]

1945-ci ildə adada Sovet sərhəd qoşunları yerləşdirilmişdir. Hazırda isə Rusiya federasiyasının sərhəd xidməti fəaliyyətdədir[14]. Hazırda sərhəd qoşunlarınım hədəfi yapon təşkil etdikləri qanunsuz bio resurs ovuna qarşı mübarizədir[15].

Şikotan adası

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Ada ilk dəfə İkinci Kamçatka ekspedisiyası zamanı 1733-1743 illərdə kəşf edilir və Fiqurnım adlandırılır. 1739-cu ildə xüsisi ilə Matin Petroviç Şpanberq və Valton adaların öyrəlnilməsində böyük xidmətləri olur. Sonrada adanın araşdırılmasındakı xidmətlərinə görə Şpanberq adası adlandırılır. Rus dənizçiləri Rikord və Qolovin adanı Çikotan olaraq qeyd edirlər[16]. 1855-ci ildə Rusiya ərazisi olaraq keçərli olsada 1855-ci il Şimoda traktatına görə Yaponiyaya aid edilməsi təstiqlənir. SSRİ 1945-ci ildə adanı işğal etmişdir.

Ərazi mübahisəsi[redaktə | əsas redaktə]

2 fevral 1946-ci il SSRİ ali sovetinin qərarı ilə ölkəyə birləşdirilir[17]. Şikotan digər Kuril adaları ilə birlikdə Cənubi Saxalin vilayəti ərazisinə daxil edilir.

1956-ci ildə SSRİ və Yaponiya deklarasiya imzalanır. Sənədə görə Şkotan və Habomay Yaponiyaya qaytarılmslı olur. Dövrünün müəyyən səbəblərindən anlaşma yerinə yetirilmir. 2004-ci ildə Rusiya 1956-ci il anlsşmasını tanıdığını bildirmiş və SSRİ-ın varisi olaraq adaların qaytarılması ilə bağlı danışığın başlanmasına razılıq vermişdir.

Hazırda ərazi mübahisəsi həll edilməmiş olaraq qalır. Yaponiya Şikotandan əlavə Kuril adalarının cənubunda yerləşən bir çox adalara iddia edir[18][19][20].

Şikotan ətrafı adaları[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]