Şimali Makedoniyada ictimai məlumatlara çıxış
Şimali Makedoniyada ictimai məlumatlara çıxış — Şimali Makedoniya vətəndaşlarının dövlət orqanlarının və ictimai qurumların fəaliyyətinə dair məlumat əldə etmək hüququnu tənzimləyən hüquqi və institusional sistemdir. Bu hüquq şəffaflığın, hesabatlılığın və demokratik idarəetmənin əsas elementlərindən biri hesab olunur. Ölkədə ictimai məlumatlara çıxış hüququ əsasən “İctimai xarakterli məlumatlara sərbəst çıxış haqqında” qanun vasitəsilə təmin edilir.[1]
Şimali Makedoniyada məlumat əldə etmək hüququ həm vətəndaşlar, həm də hüquqi şəxslər üçün keçərlidir. Qanun dövlət idarələri, bələdiyyələr, məhkəmələr, təhsil müəssisələri və ictimai səlahiyyətlərə malik digər təşkilatların müəyyən məlumatları ictimaiyyətə təqdim etməsini tələb edir.
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şimali Makedoniyada ictimai məlumatlara çıxış sistemi ölkənin müstəqillik əldə etməsindən sonra formalaşmağa başlamışdır. Demokratik institutların inkişafı və Avropa inteqrasiyası prosesi çərçivəsində şəffaf idarəetmənin gücləndirilməsi prioritet istiqamətlərdən biri olmuşdur.
2006-cı ildə “İctimai xarakterli məlumatlara sərbəst çıxış haqqında” qanun qəbul edilmişdir. Bu qanun vətəndaşların dövlət orqanlarından məlumat tələb etmək hüququnu rəsmiləşdirmişdir. Sonrakı illərdə qanuna bir sıra dəyişikliklər edilmiş və elektron müraciət mexanizmləri genişləndirilmişdir.[2]
Şimali Makedoniyanın Avropa İttifaqı ilə inteqrasiya siyasəti də bu sahədə islahatların sürətlənməsinə təsir göstərmişdir. Avropa standartlarına uyğun olaraq dövlət idarələrində şəffaflığın artırılması və korrupsiyaya qarşı mübarizə məqsədilə məlumat əldə etmək hüququnun tətbiqi gücləndirilmişdir.
Hüquqi əsaslar
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şimali Makedoniyada ictimai məlumatlara çıxış hüququ ölkə konstitusiyası ilə qorunur. Konstitusiyada məlumat almaq və yaymaq azadlığı demokratik hüquqlardan biri kimi göstərilir.[3]
Əsas hüquqi sənəd “İctimai xarakterli məlumatlara sərbəst çıxış haqqında” qanundur. Qanuna əsasən hər bir şəxs dövlət qurumlarından müəyyən məlumatları tələb edə bilər. Dövlət orqanları isə qanunla müəyyən olunmuş müddət ərzində cavab verməyə borcludur.
Qanun bəzi məlumatların məhdudlaşdırılmasını da nəzərdə tutur. Dövlət təhlükəsizliyi, şəxsi məlumatların qorunması, istintaq sirri və milli müdafiə ilə bağlı məlumatlar müəyyən hallarda ictimaiyyətə açıqlanmaya bilər.[4]
Müraciət proseduru
[redaktə | vikimətni redaktə et]Vətəndaşlar məlumat sorğularını yazılı, elektron və ya şifahi formada təqdim edə bilirlər. Dövlət orqanları müraciətləri qeydiyyata almalı və müəyyən edilmiş müddət ərzində cavablandırmalıdır.[5]
Əksər hallarda cavab müddəti 20 iş günü təşkil edir. Əgər məlumatın hazırlanması əlavə araşdırma tələb edirsə, müddət uzadıla bilər. Dövlət qurumu məlumatın verilməsindən imtina etdikdə səbəbi əsaslandırmalıdır.
Məlumat əldə etmək hüququnun pozulduğunu hesab edən şəxslər məhkəməyə və ya aidiyyəti nəzarət qurumlarına müraciət edə bilirlər.[6]
Nəzarət və icra
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şimali Makedoniyada ictimai məlumatlara çıxış hüququnun icrasına xüsusi dövlət qurumu nəzarət edir. Bu qurum dövlət orqanlarının qanuna əməl etməsini izləyir, şikayətləri araşdırır və tövsiyələr verir.
Ölkədə qeyri-hökumət təşkilatları və media qurumları da şəffaflığın artırılması istiqamətində fəal rol oynayırlar. Onlar dövlət məlumatlarının açıqlığı ilə bağlı monitorinqlər aparır və ictimai hesabatlar dərc edirlər.
Problemlər və tənqid
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şimali Makedoniyada ictimai məlumatlara çıxış sahəsində müəyyən problemlər mövcuddur. Bəzi dövlət qurumlarının müraciətlərə gec cavab verməsi və ya məlumat təqdim etməkdən yayınması tənqid olunur.
Media və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri bəzi hallarda dövlət qurumlarının qanundakı istisnalardan geniş istifadə etdiyini bildirirlər. Bu isə məlumat əldə etmək hüququnun tam şəkildə həyata keçirilməsinə mane ola bilər.
Bununla yanaşı, elektron hökumət sistemlərinin inkişafı və rəqəmsal xidmətlərin genişlənməsi məlumatlara çıxışı daha da asanlaşdırmışdır.
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Suzana Dzamtoska-Zdravkovska. "Free Access to Public Information - More Transparency, Less Corruption: The case of Republic of Macedonia". eprints.ugd.edu.mk. 2012. 3 may 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
- ↑ "Free access to information". Sep.gov.mk. Government of the Republic of Macedonia. Secretariat for European Affairs. 21 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
- ↑ "Transparency in the Balkans and Moldova" (PDF). Balkan Investigative Reporting Network (BIRN). 2016. 2 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
- ↑ "The Former Yugoslav Republic of Macedonia. Report 2015" (PDF). ec.europa.eu. European Commission. 10 noyabr 2015. 28 may 2019 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
- ↑ "Belief in Access Rights Found Low in Macedonian Survey". freedominfo.org. Freedominfo.org. The global network of freedom of information advocates. 21 noyabr 2013. 21 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
- ↑ "Macedonia: Serious channelges for access to public information". edri.org. European Digital Rights. 29 avqust 2012. 14 sentyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.