Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
PaytaxtıVladiqafqaz
Tarixi 
• Yaranması
5 dekabr 1936
• Süqutu
9 noyabr 1993

Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası (oset. Цæгат Ирыстоны Автономон Советон Социалистон Респу́бликæ, (Цæгат Ирыстон) və ya Şimali Osetiya MSSR — 1936-1993-cü illərdə mövcud olan, RSFSR-in inzibati-ərazi vahidi. Paytaxt Orjonikidze şəhəridir. SSRİ-də osetinlərin əsas yaşayış yeri olmuşdur. Osetinlərlə yanaşı çox sayda çeçen, inquşrus da bu ərazi də məskunlaşmışdı.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

5 dekabr 1936-cı ildə yeni Stalinist konstitusiyanın qəbulu ilə Şimali Osetiya Muxtar Bölgəsi Şimali Qafqaz ərazisindən çıxarılaraq Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına çevrildi.[1]

1944-cü ilin mart ayında çeçenin, inquşbalkarların Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasından sürgün edilməsi ilə əlaqədar olaraq, ləğv edilmiş Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasından, MalqobekAçaluk, Nazran, Psedax, Priqorodnı rayonları, Kabarda-Balkarya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasından Kurp rayonu, Stavropol diyarından Mozdok rayonları da köçürülərək Şimali Osetiyanın tərkibinə verildi.

9 yanvar 1957-ci ildə, çeçen və inquşların əfvindən sonra Malqobek şəhəri və Kosta-Xetaqurov rayonu bərpa edilmiş Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına qaytarıldı.

20 iyul 1990-cı ildə Şimali Osetiya MSSR Ali Şurasının üçüncü iclasında Şimali Osetiya SSR-nin Dövlət Suverenliyi haqqında Bəyannamə qəbul edildi. Bu dəyişikliklər 24 may 1991-ci ildə RSFSR Xalq Deputatları Konqresi tərəfindən qəbul edildi.

9 noyabr 1993-cü ildə Şimali Osetiya SSR Ali Şurası Şimali Osetiya SSR-in adını dəyişdirən qanun qəbul etdi və bu qərara əsasən respublikanın Şimali Osetiya Respublikası adlandırılmasına qərar verildi.[2] Yeni ad eyni il dekabrın 12-də qəbul edilən Rusiya Federasiyasının Konstitusiyasında əks olundu.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Şimali Osetiya Böyük Qafqazın şimal yamacında və ona bitişik olan meylli düzənliklərdə yerləşir. Sahəsi 8 min km²-dir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Şimali Osetiya MSSR-nin müxtəlif onilliklərdəki əhali sayı:

İl Əhali, nəf. Qeydiyyat
1939 329 205[3] 1939 Sovet Siyahıyaalması
1959 450 581[4] 1959 Sovet Siyahıyaalması
1970 552 581[5] 1970 Sovet Siyahıyaalması
1979 596 921[6] 1979 Sovet Siyahıyaalması
1989 634 009[7] 1989 Sovet Siyahıyaalması

İnzibati ərazi bölgüsü[redaktə | əsas redaktə]

17 yanvar 1979-cu ildə respublikaya 1 respublika tabeliyindəki şəhər və 8 rayon daxil idi.

  1. Alagir rayonu — mərkəzi; Alagir şəhəri
  2. Ardon rayonu — mərkəzi; Ardon şəhəri
  3. Diqora rayonu — mərkəzi; Diqora şəhəri
  4. İrafski rayonu — mərkəzi; Çikola kəndi
  5. Kirov rayonu — mərkəzi; Elxot kəndi
  6. Mozdok rayonu — mərkəzi; Mozdok şəhəri
  7. Pravoberejnı rayonu — mərkəzi; Beslan şəhəri
  8. Priqorodnı rayonu — mərkəzi; Oktyabrskoe kəndi

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Краткая справка об административно-территориальных изменениях Ставропольского края за 1920—1992 гг.
  2. Указ Президента РФ от 9 января 1996 г. N 20 «О включении новых наименований субъектов Российской Федерации в статью 65 Конституции Российской Федерации»
  3. "Всесоюзная перепись населения 1939 г." İstifadə tarixi: 2010-10-09. (#parameter_ignored_suggest)
  4. "Всесоюзная перепись населения 1959 г." İstifadə tarixi: 2010-10-09. (#parameter_ignored_suggest)
  5. "Всесоюзная перепись населения 1970 г." İstifadə tarixi: 2010-10-09. (#parameter_ignored_suggest)
  6. "Всесоюзная перепись населения 1979 г." 2011-11-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-09. (#parameter_ignored_suggest)
  7. "Всесоюзная перепись населения 1989 г." İstifadə tarixi: 2010-10-09. (#parameter_ignored_suggest)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]