Məzmuna keç

Şimali Reyn-Vestfaliya Elmlər və İncəsənət Akademiyası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Şimali Reyn-Vestfaliya Elmlər və İncəsənət Akademiyası
Loqonun şəkli
Təsis edilib 1993
awk.nrw

Şimali Reyn-Vestfaliya Elmlər və İncəsənət Akademiyası (alm. Nordrhein-Westfälische Akademie der Wissenschaften und der Künste‎) — Almaniyanın qərb və şimal-qərb regionlarının əsas elmi-tədqiqat mərkəzi hesab olunan ictimai, qeyri-kommersiya təşkilatı. Akademiya Almaniya Elmlər Akademiyaları İttifaqının həqiqi üzvüdür.

Vestfaliya krallığında elmi cəmiyyətin yaradılması ideyası ilk dəfə 1815-ci ildə rəsmi müzakirə mövzusuna çevrilsə də, bu layihə yalnız 155 il sonra reallığa çevrilmişdir. Vestfaliya hökumətinin bu məsələyə faktiki olaraq laqeyd yanaşması fonunda, 1911–1915-ci illərdə könüllülük (ictimai) əsaslarıyla "Reyn Elmi Tədqiqatlar Cəmiyyəti" (alm. Rheinische Gesellschaft für wissenschaftliche Forschung‎) təsis edilmişdir. Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində yaradılan bu cəmiyyət öz fəaliyyətini tam nizama sala bilməmişdir; bununla yanaşı, 1920–1930-cu illərdə dövlət dəstəyinin olmaması təşkilatın kəskin maliyyə çatışmazlığı ilə üzləşməsini qaçılmaz etmişdir.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Almaniya dövlətinin yenidən yaradılması dövründə, ölkənin şimal-qərbində dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşən və müntəzəm əsaslarla fəaliyyət göstərən mərkəzləşdirilmiş bir elmi-tədqiqat mərkəzinin yaradılması məsələsi yenidən gündəmə gəlmişdir. 25 aprel 1950-ci ildə Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının baş naziri Karl Arnold, Vestfaliya hökumətinin naziri, professor Leo Brandtyn rəhbərliyi altında Tədqiqat Mərkəzinin formalaşdırılması barədə sərəncam imzalamışdır. 11 may 1960-cı ildə gələcək Vestfaliya Elmlər Akademiyasının binası olacaq "Karl-Arnold-Haus"un ilk təməl daşı qoyulmuşdur.

Akademiyanın kifayət qədər uzanmış yaradılma prosesini sürətləndirmək qərarına gələn Vestfaliyanın yeni baş naziri Haynts Kün (alm. Heinz Kühn‎), 11 iyun 1969-cu ildə Akademiya Nizamnaməsini baxılması üçün landtaqa (yerli parlamentə) təqdim etmişdir. Cəmi iki həftə sonra landtaq sənədi təsdiqləmiş və 6 may 1970-ci ildə Reyn-Vestfaliya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının təntənəli açılışı baş tutmuşdur.[1]

Təsisat özünün 23-cü ildönümündə (1993-cü ildə), yerləşdiyi federal torpağın rəsmi adına tam müvafiq gəlməsi üçün adını dəyişdirərək bugünkü formasını almışdır: "Şimali Reyn-Vestfaliya Elmlər və İncəsənət Akademiyası". 2004-cü ildə elmlər akademiyası tam olaraq inzibati idarəetmə sisteminə daxil edilmiş və Şimali Reyn-Vestfaliyanın İnnovasiya, Elm, Tədqiqat və Texnologiyalar Nazirliyinə tabe etdirilmişdir. Bununla belə, akademiyanın prezidenti birbaşa baş nazirə hesabat verir və özü də federal torpağın hökumət tərkibinə daxildir.

Vestfaliya Elmlər Akademiyası Almaniya elmi müəssisələri üçün ənənəvi olan siniflərə (bölmələrə) ayrılma sisteminə malikdir və hazırda bu sferada 4 sinif fəaliyyət göstərir:

  • İctimai (humanitar) elmlər sinfi (alm. Klasse der Geisteswissenschaften‎ və ya alm. Klasse G‎) — ilahiyyat, fəlsəfə və pedaqogika, cəmiyyətşünaslıq, tarix, filologiya və hüquqşünaslıq üzrə işçi qruplarına malikdir. Sədri — hüquq sahəsində tanınmış mütəxəssis, professor Yurgen Yakobsdur (alm. Professor Dr. jur. Dr. phil. Jürgen C. Jacobs‎).[2]
  • Təbiət elmləri və təbabət sinfi (alm. Klasse für Naturwissenschaften und Medizin‎ və ya alm. Klasse NM‎) — onun tabeliyində müvafiq sahələr üzrə müxtəlif elmi-tədqiqat institutları və mərkəzləri fəaliyyət göstərir; bura Molekulyar Biologiya İnstitutu, Düsseldorf Mərkəzi Klinik Laboratoriyası və digər müəssisələr daxildir. Sədri — psixologiya sahəsində mütəxəssis, professor Hans Hattdır (alm. Professor Dr. Dr. habil. Hanns Hatt‎).[3]
  • Mühəndislik və iqtisadi elmlər sinfi (alm. Klasse für Ingenieur- und Wirtschaftswissenschaften‎ və ya alm. Klasse IW‎) — bir neçə layihə institutu və tədqiqat mərkəzinə, o cümlədən Vestfaliya İqtisadi və Sosial Statistika İnstitutuna, Elektrotexnika İnstitutuna və s. sahibdir, həmçinin Vestfaliya universitetlərinin müvafiq profilli kafedralarının əməkdaşlarını birləşdirir. Sədri — nəzəri informatika sahəsində mütəxəssis, professor Burkhard Moniyendir (alm. Professor Dr.rer. nat. Burkhard Monien‎).[4]
  • İncəsənət sinfi (alm. Klasse der Künste‎ və ya alm. Klasse K‎) — əsasən incəsənət nəzəriyyəsi və tarixi sahəsində tədqiqatçıların işini əlaqələndirən bir forum və metodoloji mərkəz rolunu oynayır. Sədri — musiqişünaslıq sahəsində mütəxəssis, professor Peter Lünendir (alm. Professor Dr. jur. Dr. h.c. Peter M. Lynen‎).[5]

Elmlər Akademiyasının rəhbəri prezidentdir. O, akademiyanın idarə olunmasını bütün siniflərin sədrlərinin və onların müavinlərinin daxil olduğu Rəyasət Heyəti (Prezidium) ilə bərabər həyata keçirir. 2006-cı ildən akademiyanın prezidenti Manfred Noymandır (alm. Manfred Johann Michael Neumann‎).

Tanınmış əməkdaşları

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Şimali Reyn-Vestfaliya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzv və əməkdaşları arasında 13 nəfər Nobel mükafatı laureatı, həmçinin 24 nəfər Leybnits mükafatı laureatı vardır.[6]

  • Manfred Noyman — 2006–2010-cu illərdə;
  • Hanns Hatt — 1 yanvar 2010-cu il tarixindən etibarən üç illik müddətə seçilmiş, 2012-ci ildə isə yenidən bu vəzifəyə təkrar rəhbər təyin olunmuşdur.
  1. ↑ Geschichte der AdW zu Düsseldorf Arxiv surəti 5 iyun 2011 tarixindən Wayback Machine saytında
  2. ↑ Klasse G Arxiv surəti 5 iyun 2011 tarixindən Wayback Machine saytında
  3. ↑ Klasse NM Arxiv surəti 13 yanvar 2012 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2012-01-13 at the Wayback Machine
  4. ↑ Klasse IW Arxiv surəti 4 iyun 2011 tarixindən Wayback Machine saytında
  5. ↑ Klasse K Arxiv surəti 5 iyun 2011 tarixindən Wayback Machine saytında
  6. ↑ Nobelpreisträger in der NRW AdW Arxiv surəti 5 iyun 2011 tarixindən Wayback Machine saytında

Ədəbiyyat siyahısı

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Löwer, Wolfgang; Dusch, Christiane. 50 Jahre akademisches Gespräch. 2020. doi:10.30965/9783657760893. ISBN 978-3-657-76089-3.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]