Şir şah Suri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Şir şah Suri
شیر شاہ سوری
Şir şah Suri
Surilərin 1-ci sultanı
1539 — 1545
Xələfi: İslam şah
 
Dini: İslam
Doğum tarixi: 1473(1473-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri: Sasaram, Hindistan
Vəfat tarixi: 22 may 1545(1545-05-22)
Vəfat yeri: Kalicar, Hindistan
Atası: Həsən xan ibn İbrahim xan Sur
Uşaqları: oglular: İslam

Şir şah Suri (147322 may 1545)—Surilərin qurucusu və ilk hökmdarı (1540-1545).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

1473-cü ildə Hisar şəhərində doğuldu. Adı Fəridüddin olub Hindistanın şimali-qərbi bölgəsindəki Ruhda yerləşmiş əfqan əsillı Sur qəbiləsinə mənsubdur. İki yaşında ailəsiylə birlikdə Narinola (Narnaul) köç etdi. Atası Miyan Həsən ehtimalən Ludi komandanlarından birinin məiyətində mehtərlik edirdi. Ailənin Bəhlul Ludi zamanında (1451-1489) Əfqanıstandan Bihara köç etdiyi qeyd edilməkdədir. Fəridüddin, gənc yaşda dönəmin elm və mədəniyyət mərkəzlərindən Caunpura gedib mədrəsə təhsili aldı və təsəvvüf çevrələriylə rabitə qurdu. Daha sonra atasına iqta edilən Sasaram (Sassaram, Səhsəram) və Tandanın idarəsinə təyin edildi. Bir əsgər və komandan olaraq 1520-ci ildə İbrahim xan Sərvaninin, daha sonra Sultan İbrahim xan Ludinin xidmətinə girdi.1522-ci ildə Biharda Ludilərə qarşı müstəqilliyini elan ədən Bahar xanın məiyətində olduqdan sonra Babur şahın xidmətinə daxil oldu. Ancaq Babur şahın yanında rahat edə bilməyincə Bahar xanın oğlu Cəlal xanın yanına döndü. Ardından bölgədəki istiqrarsızlıqlardan faydalanıb Bihar və çevrəsinə hakim oldu. 1526-cı ildə Şir xan ünvanını aldı. 1531-ci ildə Hümayun şahın əfqanlara qarşı zəfərindən sonra Biharda Hümayun şaha bağlı bir komandan olaraq xidmət etdi. Benqalda Hindlilərə qarşı göstərdiyi uğura görə Bihar valiliyinə gətirildi.

1535-ci ildə Şir şah ünvanını aldı və öz adına sikkə zərb etdirdi. 1538-ci ildə bütün Benqalı hökmranlığı altına aldı. Bu üzdən Şir şahı bir təhdid şəklində görən Hümayun şah 1538-ci ildə onun üzərinə yürüdü və Çunar qalasını mühasirə etdi. Ancaq Hümayunun orduları Çavsada məğlub oldu (26 iyun 1539). Dehliyə dönən Hümayun şah ertəsi il yenidən Şir şaha qarşı yürüdüysə də, 17 may 1540-cı ildə cərəyan edən Kannevc savaşında yenə məğlubiyyətə uğradı və Lahor qalasına çəkildi. Daha sonra Azərbaycana Səfəvilər dövlətinə sığındı və Hindistana ancaq on beş il sonra dönə bildi.

Şir şah, Hümayun şahın Hindistandan çəkildiyi dönəmdə (1540-1555) Dehli sultanlığına hakim olan Sur xanədanını qurdu və Bihardaki Patna şəhərini mərkəz etdi. Sultanlığın sınırlarını Malva, Raisən, Mültan, SindPəncabın bir qismi daxil olmaq üzərə Benqaldan Bəlucistana qədər genişlətdi. Beləcə Şimali Hindistanın yeni hakimi oldu. Beş il sürən hökmdarlığı boyunca torpaqlarını genişlətməyə çalışan Şir şah, Hindli Racputlara qarşı yürütdüyü Kalincar mühasirəsi sırasında öldürüldü (23 may 1545).

Qaleriya[redaktə | əsas redaktə]