Şoranlıq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şoran

Geomorfoloji termin[redaktə | əsas redaktə]

Şoranlıq -(rus. солончаки, ing. solonchaks) şoran torpaq tipi, üst qatında 1-3 dən 10- 15%-ə qədər asan həll olan duz olur. Çöl , yarım səhra və səhra zonalarında yayılmışdır. Şorlaşma əsasən səthdən suyun buxarlanması nəticəsində baş verir.  Torpaq pro­fili zəif təbəqələnmiş  olur; az məh­suldardır. Təbii bitki örtüyü halofit­lərdən ibarət olur və ya heç olmur. Yuyulduqdan və qrunt sula­rının səviyyəsi aşağı salındıqdan sonra əkinçilik üçün yararlıdır.  Azərbaycanda, Orta Asiyada, Qazaxıstanda və b. yerlərdə təsadüf edilir. Şoran -yuxarı üfüqlərində asanəriyən duzlarla səciyələnən və, bitişik bitki örtüyü yaratmayan halofitlərdən ( dəvəayağı, qarağan, sirkən, yulğun, acərək) başqa, əksər bitkilər üçün yararsız olan zəmin növü.[1]

Arid yaxud yarıarid şəraitdə bataqlıq su rejimində yaranır. Çöl, səhra və yarımsəhralar üçün səciyəvidir. Mərkəzi Afrika, Asiya, Avstraliya, Şimali Amerika, Qazaxıstan, Orta Asiya, Azərbaycan (Kür-Araz ovalığı, Xəzəryanı ovalığ), Krım, Aşağı Volqaboyu, dənizqırağı Dağıstanda yayğındır.

Zəminin profili aşağıdakı morfoloji quruluşa malikdir:

A. humus üfüqu, humustoplanması sezilməyəndən seçilənə qədər çox tərəddüd edir, boz, açıq-boz, bəzən üst örtükdən boz aralıq üfüq kimi, sıx köklərlə dolu çim qalıqları seçilir, üfüqün üst qatında ağ-appaq, yaxud bozumtul-ağ qabıq və ya şiş kimi bol duz təbəqəsi formasında olur;

B(Bg) — humus üfüqu yaxud üst duz üfüqu altında, bəzən B üfüquna keçən, yekcins təbəqə və ya təbəqələr dizisi seçilir;

G —müxtəlif dərəcəli təzahüratlı gley üfüqu. Duzlar zəmin profilində ağ-appaq, eləcə də boz rəngdə parıldayan kiçikdənəcikli kümələr, damarcıqlar, xallar kimi seçilir.

Şoran torpaqlar Azərbaycanda[redaktə | əsas redaktə]

Qış otlağı kimi istifadə olunan Şoran torpaqlar Kür-Araz ovalığında, Abşeronda, Şərur və Ordubad düzənliklərində tala şəklində yayılıb. Buna səbəb suvarılmanın düzgün aparılmaması, suvarma kanallarının əksəriyyətinin dibinin betonlaşdırılmaması, qrunt sularının səthə yaxın olmasıdır. Meliorativ tədbirlər — yəni torpaqların yuyulması və kollektor-drenaj şəbəkəsi çəkməklə şoranlığı aradan qaldırmaq olar.[2]

Həmçin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]