Şuşa rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Şuşa (rayon) səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Şuşa rayonu haqqındadır. Şuşa şəhəri üçün Şuşa səhifəsinə baxın.
Şuşa
A-Susa.PNG
Ərazi 289 km²
Əhali 30 853[1] nəfər
Nəqliyyat vas. kodu 58
Telefon kodu 994 26

Şuşa — Azərbaycanda rayon. 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Kiçik Qafqazda Qarabağ silsiləsi ərazisində yerləşir. Ərazisi 289 km²-dir. Əhalisi 26,7 min nəfərdir (01.01.2006). Şuşa rayonunun ərazisinə bir şəhər və 31 kənd daxildir. İnzibati mərkəzi Şuşa şəhəridir. 1992-ci ildən rayon erməni silahlı dəstələrinin işğalı altındadır. Şəhər 8 may 1992-ci ildə işğal edilmiş və vəhşicəsinə dağıdılmışdır. Şuşa rayonunun əhalisi hazırda qaçqındır və Azərbaycanın müxtəlif reqionlarında yaşayırlar.

Coğrafi mövqeyi[redaktə]

Səthi dağlıqdır. Ən yüksək zirvəsi Böyük Kirs dağındadır (2725m). Ərazisinin əksər hissəsi yayı quraqlıq keçən mülayim isti və qışı quraq keçən soyuq iqlim tiplərinə aiddir. Orta temp-r yanvarda -4°C-dən -1°C-yədək, iyulda 16-19°C-dir. İllik yağıntı 700-800mm-dir. Ərazisindən Qarqar çayı axır. Torpaqları qəhvəyi və qonur dağ-meşə, çimli dağ-çəmən tiplidir. Yüksək dağlıq sahələr subalp və alp çəmənlikləri ilə örtülüdür. Alçaq dağlıq və dağətəyi sahələrdə qırılmış meşələrin yerində çəmənlər və kserofit kolluqlar var. Heyvanat aləminə ayı, canavar, tülkü, boz dovşan, cüyür, kəklik, göyərçin və s. aidirlər.

Əhalisi[2][redaktə]

1 yanvar 2009-cu ilin məlumatları əsasında

ərazi
cəmi kişi qadın
nəfər faiz nəfər faiz nəfər faiz
Şuşa rayonu 28339 100,0 13522 100,0 14817 100,0
Şəhər əhalisi 21063 74,33 10099 74,69 10964 74.00
Kənd əhalisi 7276 25,67 3423 25,31 3853 26,00

Milli tərkibi[redaktə]

Şuşa rayonu əhalisinin milli tərkibi
Etnik qrup Sayı, 1989 sa. Sayı, 1999 sa.[3] Sayı, 2009 sa.[4] Nisbəti, 2009 sa.[4]
cəmi 20 374 24 340 28 560 100 %
azərbaycanlı 18 679 23 135 27 364 95.8 %
erməni 1 430 1 140 1 140 4.0 %
türk * ... 41 0.1 %
ukraynalı * 9 ... ...
rus * 16 4 0.0 %
ləzgi * 1 4 0.0 %
kürd * 33 3 0.0 %
tatar * 5 2 0.0 %
digər 265 * 1 2 0.0 %

Şuşada doğulanlar[redaktə]

Bax: Şuşada doğulanlar

Rayon komitə sədrləri və icra başçıları[redaktə]

Tarixi abidələri[redaktə]

Dini-tarixi abidələri[redaktə]

  1. Hacı Yusifli məscidi (XVIII)
  2. “Çöl Qala” məscidi (XVIII əsr)
  3. Xoca Mərcanlı məscidi (XVIII əsr)
  4. Quyuqluq məscidi (XVIII əsr)
  5. Səyidli məscidi (XVIII əsr)
  6. Məscid (XVIII əsr)
  7. Mərdinli məscidi (XIX əsr)
  8. Aşağı Gövhər Ağa məscidi (1874-1875)
  9. Culfalar məscidi (XIX əsr)
  10. Yuxarı Gövhər Ağa məscidi (XIX əsr)
  11. Mamay məscidi (XIX əsr)
  12. Köçərli məscidi (XIX əsr)
  13. Malıbəyli məscidi
  14. Alban kilsəsi
  15. Qaybalı məscidi
  16. Şirlan məscidi

Tarixi memarlıq abidələri[redaktə]

  1. Qala divarı (uzunluğu 8 kilometr)
  2. Qala divarı üzərində tikilmiş bürclər (17 ədəd)
  3. Qədim üslubda salınmış 17 məhəllə
  4. Molla Pənah Vaqifin poeziya evi
  5. Xan qızı Xurşudbanu Natəvanın sarayı
  6. Mir Möhsün Nəvvabın mülkü
  7. Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi
  8. Bülbülün ev-muzeyi
  9. Xalça muzeyi
  10. Tarix-diyarşünaslıq muzeyi
  11. Qarabağ dövlət tarixi muzeyi
  12. Molla Pənah Vaqifin məqbərəsi
  13. Turşsu qalereyası
  14. 4 karvansara
  15. Şahlıq körpüsü
  16. Rəsm qalereyası
  17. Gəncə qapısı
  18. Şor bulaq
  19. Nəcəfqulu ağanın mülkü
  20. Azərbaycanda ilk realnı məktəbin binası
  21. Xan qızı Natəvanın bulaq kompleksi
  22. Ağa-Əbdürrəhim ağanın evi
  23. Zarıslıda Korun karvansarası
  24. Təzə məhəllədə körpü
  25. İbrahim xanın mülkü
  26. Sadıqcanın qəsri
  27. Uluq bəyin evi
  28. Ağaböyük xanımın bürcü
  29. Malıbəylidə “Qızlar məktəbi”
  30. Xan qızı Natəvanın tikdirdiyi “Qaradam”
  31. Ağabəyim ağanın qəsri
  32. Qasım bəy Zakirin yaşadığı ev
  33. Qasım bəy Zakirin qəbirüstü abidəsi
  34. Küllü miqdarda gümüş və mis qablar
  35. Bəhmən Mirzə Qacarın saray kompleksi
  36. Bəhmən Mirzə Qacarın hərəmxanası
  37. Bəhmən Mirzə Qacarın tikdirdiyi “Bab” hamamı
  38. Qacarların məqbərə kompleksi
  39. Leyli qayası
  40. Məmməd Həsən ağanın imarəti
  41. Qarabağ xanlığının divan kompleksi
  42. Hacı Şükürün imarəti
  43. Qədimovların mülkü
  44. İbrahim Xəlil xanın 1801-ci ildə tikdirdiyi mədrəsə kompleksi
  45. Qarabağ xanının vəziri Mirzə Camal bəy Cavanşirin və onun ailəsinin məqbərə kompleksi
  46. Qarabağ qazisinin mülkü
  47. Daş kitabələr
  48. Ovdan bulağı
  49. Xurşudbanu Natəvanın tikdirdiyi həbsxana binası
  50. Bayat qalası (1748-ci il)
  51. Şahbulaq qalası
  52. “Pənahabad” Şuşa qalası (1750-1757-ci illər)
  53. İkimərtəbəli karvansara (1888-1889-cu illər)
  54. “Dəlik-daş” pilləkən kompleksi
  55. Səməd bəy Mehmandarovun Şuşadakı mülkü

Ziyarətgahlar[redaktə]

  1. Həzrət Əli kahası (Nəzir kahası)
  2. Həzrət Abbas şəfa ocağı
  3. Saqqaxana və Pirgah pirləri
  4. Seyid Mirfəsih türbəsi
  5. Ağadədəli məhəlləsində Mir Mehdi ağanın ocağı
  6. Çuxur məhəllədə iki minarəli şəfa ocağı
  7. Qasım ağanın ocağı
  8. Seyyidli məhəlləsində Seyid Xəlil Seyid Əli oğlunun ocağı
  9. Heydər türbəsi

İstinadlar[redaktə]

  1. Şuşa Rayonu İcra Hakimiyyəti: Rayon haqqında: Əhalisinin sayı 30853 (01.01.2013) nəfər
  2. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası – İnzibati ərazi vahidləri : Şuşa rayonu
  3. Ethnic composition of Azerbaijan 1999
  4. 4,0 4,1 Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: Şuşa rayonu

Mənbələr[redaktə]

  • Azərbaycan Milli Esiklopediyası. Bakı: 2007 səh. 872.

Xarici keçidlər[redaktə]

Şablon:Şuşa rayonu-qaralama