Şuşa rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Şuşa rayonu haqqındadır. Şuşa şəhəri üçün Şuşa səhifəsinə baxın.
Şuşa
A-Susa.PNG
Ərazi 289 km²
Əhali 32 800 [1] nəfər
Əhali sıxlığı 106 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu 58
Telefon kodu 994 26
İcra başçısı Bayram Əsəd oğlu Səfərov
İnternet saytı shusha-ih.gov.az

Şuşa rayonuAzərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Kiçik Qafqazda Qarabağ silsiləsi ərazisində yerləşir. Ərazisi 289 km²-dir. Əhalisi 1 yanvar 2016–cı il tarixinə görə 32.8 min nəfərdir.Şuşa rayonunun ərazisinə bir şəhər və 31 kənd daxildir. İnzibati mərkəzi Şuşa şəhəridir. 1992-ci ildən rayon erməni silahlı dəstələrinin işğalı altındadır. Şəhər 8 may 1992-ci ildə işğal edilmiş və vəhşicəsinə dağıdılmışdır. Şuşa rayonunun əhalisi hazırda qaçqındır və Azərbaycanın müxtəlif regionlarında yaşayırlar.

Coğrafi mövqeyi[redaktə | əsas redaktə]

Səthi dağlıqdır. Ən yüksək zirvəsi Böyük Kirs dağıdır (2725 m). Ərazisinin əksər hissəsi yayı quraqlıq keçən mülayim isti və qışı quraq keçən soyuq iqlim tiplərinə aiddir. Orta temp-r yanvarda -4 °C-dən -1 °C-yədək, iyulda 16-19 °C-dir. İllik yağıntı 700–800 mm-dir. Ərazisindən Qarqar çayı axır. Torpaqları qəhvəyi və qonur dağ-meşə, çimli dağ-çəmən tiplidir. Yüksək dağlıq sahələr subalp və alp çəmənlikləri ilə örtülüdür. Alçaq dağlıq və dağətəyi sahələrdə qırılmış meşələrin yerində çəmənlər və kserofit kolluqlar var. Heyvanat aləminə ayı, canavar, tülkü, boz dovşan, cüyür, kəklik, göyərçin və s. aidirlər.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

AzStat-ın 1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən rayonun (de-yuri olaraq) 31.499 nəfər əhalisi var.[2]

Etnik tərkibi[redaktə | əsas redaktə]





Circle frame.svg

Şuşa rayonunun etnik tərkibi (2009-cu il[3])

  azərbaycanlılar (95.8%)

  ermənilər (4.0%)

  türk (0.1%)

  qalanları (0.1%)

Etnik
qrup
1939-cu il[4][5] 1959-cu il[6] 1970-ci il[7] 1979-cu il[8] 1989-cu il 1999-cu il[9] 2009-cu il[3]
Əhali  % Əhali  % Əhali  % Əhali  % Əhali  % Əhali  % Əhali  %
azərbaycanlı 6 306 58.3% 6 564 61.8% 9 890 72.4% 12 955 80.9% 18 679 91.7% 23 135 95.0% 27 364 95.8%
erməni 4 177 38.6% 3 794 35.7% 3 577 26.2% 2 881 18.0% 1 430 7.0% 1 140 4.7% 1 140 4.0%
türk ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41 0.1%
ləzgi 17 0.2% ... ... ... ... ... ... ... ... 1 0.0% 4 0.0%
rus 256 2.4% 198 1.9% 142 1.0% 114 0.7% ... ... 16 0.1% 4 0.0%
kürd 4 0.0% ... ... ... ... ... ... ... ... 33 0.1% 3 0.0%
tatar 4 0.0% ... ... ... ... ... ... ... ... 5 0.0% 2 0.0%
ukraynalı 20 0.2% ... ... 7 0.1% 11 0.1% ... ... 9 0.0% ... ...
digər 35 0.3% 70 0.7% 48 0.4% 58 0.4% 265 1,3% 1 0.0% 2 0.0%
cəmi 10 819 100% 10 626 100% 13 664 100% 16 019 100% 20 374 100% 24 340 100% 28 560 100%

Şuşada doğulanlar[redaktə | əsas redaktə]

Bax: Şuşada doğulanlar

Rayon komitə sədrləri və icra başçıları[redaktə | əsas redaktə]

Tarixi abidələri[redaktə | əsas redaktə]

Dini-tarixi abidələri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Hacı Yusifli məscidi (XVIII)
  2. “Çöl Qala” məscidi (XVIII əsr)
  3. Xoca Mərcanlı məscidi (XVIII əsr)
  4. Quyuqluq məscidi (XVIII əsr)
  5. Səyidli məscidi (XVIII əsr)
  6. Məscid (XVIII əsr)
  7. Mərdinli məscidi (XIX əsr)
  8. Aşağı Gövhər Ağa məscidi (1874-1875)
  9. Culfalar məscidi (XIX əsr)
  10. Yuxarı Gövhər Ağa məscidi (XIX əsr)
  11. Mamay məscidi (XIX əsr)
  12. Köçərli məscidi (XIX əsr)
  13. Malıbəyli məscidi
  14. Alban kilsəsi
  15. Qaybalı məscidi
  16. Şirlan məscidi

Tarixi memarlıq abidələri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Qala divarı (uzunluğu 8 kilometr)
  2. Qala divarı üzərində tikilmiş bürclər (17 ədəd)
  3. Qədim üslubda salınmış 17 məhəllə
  4. Molla Pənah Vaqifin poeziya evi
  5. Xan qızı Xurşudbanu Natəvanın sarayı
  6. Mir Möhsün Nəvvabın mülkü
  7. Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi
  8. Bülbülün ev-muzeyi
  9. Xalça muzeyi
  10. Tarix-diyarşünaslıq muzeyi
  11. Qarabağ dövlət tarixi muzeyi
  12. Molla Pənah Vaqifin məqbərəsi
  13. Turşsu qalereyası
  14. 4 karvansara
  15. Şahlıq körpüsü
  16. Rəsm qalereyası
  17. Gəncə qapısı
  18. Şor bulaq
  19. Nəcəfqulu ağanın mülkü
  20. Azərbaycanda ilk realnı məktəbin binası
  21. Xan qızı Natəvanın bulaq kompleksi
  22. Ağa-Əbdürrəhim ağanın evi
  23. Zarıslıda Korun karvansarası
  24. Təzə məhəllədə körpü
  25. İbrahim xanın mülkü
  26. Sadıqcanın qəsri
  27. Uluq bəyin evi
  28. Ağaböyük xanımın bürcü
  29. Malıbəylidə “Qızlar məktəbi”
  30. Xan qızı Natəvanın tikdirdiyi “Qaradam”
  31. Ağabəyim ağanın qəsri
  32. Qasım bəy Zakirin yaşadığı ev
  33. Qasım bəy Zakirin qəbirüstü abidəsi
  34. Küllü miqdarda gümüş və mis qablar
  35. Bəhmən Mirzə Qacarın saray kompleksi
  36. Bəhmən Mirzə Qacarın hərəmxanası
  37. Bəhmən Mirzə Qacarın tikdirdiyi “Bab” hamamı
  38. Qacarların məqbərə kompleksi
  39. Leyli qayası
  40. Məmməd Həsən ağanın imarəti
  41. Qarabağ xanlığının divan kompleksi
  42. Hacı Şükürün imarəti
  43. Qədimovların mülkü
  44. İbrahim Xəlil xanın 1801-ci ildə tikdirdiyi mədrəsə kompleksi
  45. Qarabağ xanının vəziri Mirzə Camal bəy Cavanşirin və onun ailəsinin məqbərə kompleksi
  46. Qarabağ qazisinin mülkü
  47. Daş kitabələr
  48. Ovdan bulağı
  49. Xurşudbanu Natəvanın tikdirdiyi həbsxana binası
  50. Bayat qalası (1748-ci il)
  51. Şahbulaq qalası
  52. “Pənahabad” Şuşa qalası (1750-1757-ci illər)
  53. İkimərtəbəli karvansara (1888-1889-cu illər)
  54. “Dəlik-daş” pilləkən kompleksi
  55. Səməd bəy Mehmandarovun Şuşadakı mülkü

Ziyarətgahlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Həzrət Əli kahası (Nəzir kahası)
  2. Həzrət Abbas şəfa ocağı
  3. Saqqaxana və Pirgah pirləri
  4. Seyid Mirfəsih türbəsi
  5. Ağadədəli məhəlləsində Mir Mehdi ağanın ocağı
  6. Çuxur məhəllədə iki minarəli şəfa ocağı
  7. Qasım ağanın ocağı
  8. Seyyidli məhəlləsində Seyid Xəlil Seyid Əli oğlunun ocağı
  9. Heydər türbəsi

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/
  2. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: Şuşa rayonu (yenilənmə: 1 yanvar, 2014-cü il) — yoxlanılıb: 28.12.2014
  3. 3,0 3,1 Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census
  4. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Шушинского района по переписи 1939-го года — yoxlanılıb: 08.03.2015
  5. Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сел союзных республик СССР. Азербайджанский ССР >> Шушинский // Источник: РГАЭ РФ (быв. ЦГАНХ СССР), фонд 1562, опись 336, Д.Д. 966-1001 ("Национальный состав населения по СССР, республикам, областям, районам"), Д.Д. 256-427 (табл. 26 "Национальный состав населения районов, районных центров, городов и крупных сельских населенных пунктов")
  6. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Шушинского района по переписи 1959-го года
  7. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Шушинского района по переписи 1970-го года
  8. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Шушинского района по переписи 1979-го года
  9. Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Azerbaijan by 1999 census

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]