Şulqan Daş mağarası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Şulqan Daş mağarası
başq. Шүлгәнташ
Шульган-Таш летом.JPG
53°02′40″ şm. e. 57°03′50″ ş. u. (T)
Ölkə Rusiya Rusiya
VilayətBaşqırdıstan
Dərinliyi165 m
Uzunluğu3045[1] km
Tipikarst
Aid suxurlarəhəng daşı
Sites.gif
Şulqan Daş mağarası
Şulqan Daş mağarası (Rusiya)
Gfi-set01-cave red.svg
Commons-logo.svg Şulqan Daş mağarası Vikianbarda

Şulqan Daş[2][3][4][5] (başq. Шүлгәнташ), həmçinin Kapova mağarası, Belskaya [6][7]Rusiyanın Başqırdıstan ərazisində yerləşən karst mağarası. Ağidel çayı sahilində, eyni adlı Şulqan Daş qoruğu ərazisində yerləşir. Mağara ibtidai icma quruluşu dövrünə aid (paleolit) qayaüstü rəsmləri ilə məşhurdur.[8].

Adın mənası[redaktə | əsas redaktə]

Şulqan Daş adı başqırd dili mənşəlidir. «Тaş» daş, Şulqan isə çay deməkdir. Məhs mağaranın girişi yaxınlığında Şulqan çayı var və Ağidelə birləşir. Bundan başqa Şulqan başqırd eposu olan Ural Batırda əsas qəhrəmanın qardaşıdır. Mağaranın digəri adı Kapovanı isə iki formada izah edirlər. Birincisi - su damcılarının səsi, və ikinci məna «kapişe» (məbəd) deməkdir. Ehtimal olunur ki, mağaradan qədim zamanlarda məbəd kimi istifadə etmişlər.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Uzunluğu 3 km, hündürlüyü 165 metr olan bu mağara üç mərtəbəli bir sistemdən ibarət və çox az şaxəlidir.[1] Mağara böyük zaldan, yer altı göldən və çaydan ibarətdir. Üç hipsometrik səviyyədən (mərtəbə) ibarət olan mağaranın aşağı səviyyəsini Şulqan çayı təşkil edir və mağaranıda məhs bu çay formalaşdırıb.[9] Mağara yaxınlığından dərin karst mənşəli Şulqan kanyon keçir. Dərənin də uzunluğu 3 km-dən çoxdur. Ərazidə karst mənşəli qıflar və göllər çoxdur.

Mağaraya giriş Sarıkuskan dağının cənub yamacında yerləşir və hündürlüyü 30 metr olan arka formasındadır. Mağara girişindən solda göl yerləşir. Şulqan çayı burdan başlayır. Gölün diametri 3 metr, dərinliyi isə 35 metrdir. Faktiki olaraq əslində bu göl deyil, çayın şaquli dərinləşmiş hissəsidir. Göl suyu içməli deyil və müalicə vannaları üçün istifadə olunur.[10]

Qayaüstü rəsmlər[redaktə | əsas redaktə]

Qayaüstü rəsmlərin sürəti

Mağara paleolit dövrünə aid qayaüstü rəsmləri ilə məşhurdur. Rəsmlər ilkin solyutrey mədəniyyəti ilə orta madlen mədəniyyəti dövrünə aid olunur. [11] Şəkillər düz divar üzərinə çəkilmiş və birinci mərtəbənin Xaosa otağındadır.

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

Шульганташ.png
Схема первого этажа Каповой пещеры.jpg
Kapova cave, replica.JPG
Рисунки в Каповой пещере.jpg
Şulqun Daş mağarasının xəritə-sxemi Birinci mərtəbənin sxemi Çexiyada qayaüstü rəsmlərin sürəti Qədim insan rəsminin sürəti

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Перечень подземных полостей Республики Башкортостан длиннее 50м. Соколов Ю. В. Сайт Уфимского спелеоклуба им. В. Нассонова
  2. Заповедник Шульган-Таш // Официальный сайт
  3. Уникальные геологические объекты России // «Всероссийский научно-исследовательский геологический институт им. А. П. Карпинского» по заказу Федерального агентства по недропользованию
  4. Государственный природный заповедник «Шульган-Таш» // Туристский информационный портал Республики Башкортостан
  5. Комитет Республики Башкортостан по делам ЮНЕСКО
  6. С. П. Меч. «Россия: учебник отечественной географии», 1895.
  7. Топографические карты ГГЦ
  8. Ольга Червяцова Археологические исследования Официальный сайт государственного природного заповедника «Шульган-Таш»
  9. В. С. Житенёв. Капова пещера — многослойный памятник археологии: предварительное сообщение // Первобытные древности Евразии. К 60-летию Алексея Николаевича Сорокина, 2012
  10. Кудряшов И. К. Путеводитель по Каповой пещере Уфа, 1956
  11. Об ископаемых носорогах эласмотериях. Жегалло В.И и др. из Геологического музея им. В. И. Вернадского. 2002.