Şumşu döyüşü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şumşu döyüşü
Kuriles Shumshu.PNG
Tarix 18–23 Avqust 1945
Yeri Şumşu adası
Nəticəsi Yaponların təslim olması
Münaqişə tərəfləri

SSRİ

Yaponiya imperiyası

Tərəflərin qüvvəsi

8,821 əsgər
64 gəmi və kater

8,500 əsgər
77 tank

İtkilər

516 ölü
1,051 yaralı
7 desant gəmisi

256 ölü
762 yaralı
20 tank.

214 1438 Shumshu Baykovo wiki.jpg

Şumşu döyüşü (Şumşu adasına desant çıxarılması)[1] - Kuril desant çıxarılması əməliyyatı tarixinin mühüm mərhələsisir. Ancaq Yaponiya danışıqsız olmanı əməliyyat başlamazdan dörd gün öncə qəbul etmişdir. Əməliyyat beş gün davam etmiş və 1945-ci ilin 23 avqust]] tarixində bitmişdir. Ancaq bu döyüş sovet-yapin müharibəsi tarixində sovetlərin daha çox itki və yaralı verdiyi döyüş olmuşdur. 24 avqust tarixindən etibarən Sovet ordusu cənubda yerləşın adaların işğalına başlamışdır.

Öncəki vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

Peterburq anlaşması (1875) Kuril adalarının Yaponiya İmperiyasına varilməsini nəzərdə tuturdu[2]. Bu anlaşma istər Rusiya imperiyası, istərsə də SSRİ üçün zamamın o dövrki şərtlərinə görə əlverişli olmuşdur. Müqavilə sayəsində Yaponiya 1200 km məsafədə yeni ərazilər edir, Rusiya isə faktiki olaraq Sakit okeana çıxışını itirmişdir. Rus-yapon müharibəsi zamanı yaponlar Şumşudan Kamçatkaya desant çıxartmışdılar. Öz sərhədlərinin lap yaxınlığında bu cür təhlükənin olması SSR rəhbərliyini daim gərginlikdə saxlayırdı.

Gəmilərin hərəkəti[redaktə | əsas redaktə]

16 avqust 1945-ci ildə donanma komandanı desant əməliyyatının başlanması haqqında əmr imzalayır. 14 avqust tarixində, əməliyyatın başalamasına iki gün qalmış Yaponiya hökuməti təslim olmanı qəbul edir. Bununla belə Kuril adalarında əməliyyat hələdə davam edirdi. Əməliyyatlar rəsmən 23 avqust tarixinddə bitmişdir. 17 avqust saat 17:00 radələrində Petropavlovsk-Kamçatka istiqamətində desantçılsr yola çıxmışlar. Gəmiləri bombardımançılar və sualtı qayıqlar müşahidə edirdi. Gecə saatları dumanda hücumun detalları müzakirə edilirdi.

18 avqust[redaktə | əsas redaktə]

Saat 2:38 18 avqust tarixində sovet sahil batareyası Lopatka burnu istiqamətdə atəş açlrlar. 4.22 ilk desant çıxarılması həyata keçirilir. Gəmi sahildən bir qədır aralıda dayanır. Əsgərlər ağır yüklə su ilə üzərək sahilə çıxır. Burada isə onlsrı yapon atəşi gözləyirdi. Çoxları isə elə dənizdəcə ölürdü. 9 saat ərzində 138-ci atıcı taboru, 3 artileriya diviziyası adaya daxil ola bilir. İki hakim zirvə ələ keçirilir. Bundan sonra yaponların müqavimətə güçlənir onlsr hətta əks hücumlar təşkil edərək itirilmiş bir çox əraziləri geri alırlar. Bəzi zirvələr isə dəfələrlə əldən ələ keçir. Hətta yaponlar Şumşuda müdafiəni güçləndirmək məqsədi ilə Paramuşirdən əlavə qüvvələr gətirirlər. Sovet desantçılarının vəziyyəti bundan başqa rabitə əlaqəsinin olmaması səbəbində pisləşmişdi. Günün ikinci yarısında yaponlar tankların köməyi ikə qabağa gedə bilirlər. Ancaq desanyçılsrı dənizə atmaq mümkün olmur. Bu döyüşdə yaponlar 60 tankdan qırxını itirirlər (yaponlar 27 tankın mıhv olmasınl qeyd edirlər). Üstəli tank taborunun komadiri dyüşdə həlak olur. 200 nəfər desantçı döyüşdə həlak olur. Yaponlar sahilə yaxın yerləşən gəmilərə artileriya zərbələri endirirlərr. Nəticədə sovet donanmasına ciddi zərbə dəyir. Burada 7 desant gəmisi (ДС-1, ДС-3, ДС-5, ДС-8, ДС-9, ДС-43, ДС-47)[3], 1 sərhəd kateri П-8 (5 nəfər ölmüş, 6 yaralanmışdır), 2 kiçik kater və 7 desant gəmisi (ДС-2, ДС-4, ДС-7, ДС-10, ДС-48, ДС-49, ДС-50), 1 nəqliyyat gəmisi zədələnmişdir. Yspon təyyarələri gəmiləri havadan atəmə tutsalarda böyün nəticə əldə edilmir. Bircə «Kirov» gəmisinin iki ekipajı yaralanmışdır. Bununla belə iki yapon təyyarəsi zenit и этом 2 самолёта были сбиты зенитным огнём.

Havanın qaralmasına baxmayaraq döyüş havam edirdi. Bu zaman sovet qüvvələri artıq yaponların artileriya məntəqələrinin nəzarətdə saxlaya bilmişdi. Elə bu zanan əlavə güvvələr bölgəyə gətirilir. Gecə radələrində duman səbəbindən təyyarələr hərəkət efə bilmirdi. Bununla belə adaya 2-ci eşalon desant çıxarılır. 373-cü atıcı tabor, artileriya taboru və dəniz piyadaları bölüyü sahilə çıxır. Yaponların 250 əsgəri və 3 bateriyası ələ keçirilir.

19 avqust[redaktə | əsas redaktə]

Desantların irəliyə getməsində çətinliklər yaranmışdı. Üstəlik əməliyyatı şiddətliyi zəyifləmişdi. 18:00 radələrində yapon qoşunlarının komandanı sovet desantçılarınl komandiri P. İ. Dyakova məktub yazaraq danışıqsız təslim olmanın şərtlərini danışmağı təklif edir. Hərbi əməliyyatlar dayandırılır. Elə həmin gün yspon təyyarəsi (bəzən — təyyarəçi-kamikadze) Şumşu yaxınlığında bir sovet katerini batırmışdır.

20 avqust[redaktə | əsas redaktə]

Sovet gəmiləri Kataoka və Şumşu hərbi zalarına istiqamət götürür. Bu zaman Şumşu və Paramuşir adalarında gəmilərə atəş açılır, nəticədə «Oxotsk» gəmisində 3 nəfər ölür, 12 nəfər yaralanır. «Kirov» gəmisinin iki ekipajı yaralanır. Sovet ordu komandanı əməliyyatların bərpa olunması haqqında əmr imzalayır. Adaya bombalar atılır. Bundan sonra yeni deleqasiya danışıqlar məqsədi ilə sovetlər tərəfə keçir.

21 — 22 avqust[redaktə | əsas redaktə]

Yapon komandirləri adanın təslim olmasını yuvatmağa çalışırdılar. Bu səbəbdən 2 atıcı tabor, 23 avqustda adaya enir. Nümayiş məqsədi ilə adada yerləşın yapon batarealarına havadan atəş açılır.

Yaponiyanın təslim olması və Şimali Kuril adalarının ələ keçirilməsi[redaktə | əsas redaktə]

23 avqustda bölgədə yerləşən yapon qoşunlarının komandanı general-leytenat Fusaki Susumi özü şəxsən təslim olur. Bu zaman 1 general, 525 zabit, 11700 əsgər əsir götürülür. 40 top, 17 qaubis, 9 zenit qurğusu, 214 yüngül plemyot, 123 ağır plemyot, 20 zenit plemyotu, 7420 tüfəng, несколько bir necə tank, 7 təyyarə qənimət olaraq ələ keçirilir. 23 avqustda Paramuşir qarnizonu təslim olur. Burada 8000 əsgər (74-cu piyada briqadası, 91-ci piyada diviziyası, 18-ci və 19-ci motir diviziyası, рота 11-cü tank tabor), 50 ağır silah və 17 tank ələ keçirilir. Üstəlik 74-cu piyada briqadasının general-mayoru İvaoda təskil olur. Sovetlər 416 ölü, 123 itkin, 1028 yaralı, yaponlar isə 369 ölü və 647 yaralı olaraq itki verirlər[4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. День ТВ (2013-04-09). "Иводзима по-русски". https://www.youtube.com/watch?v=U4wFuP-zZxw&index=8&list=PL0012Fuak6YjncsXBrdrWlAWAKNJ0LhvZ. İstifadə tarixi: 2016-03-22.
  2. Северные территории или Южные Курилы? - Мои статьи - Каталог статей - Hermit Lair
  3. Богатырёв С. В. Потери боевых кораблей и катеров ВМФ СССР в период Великой Отечественной войны 1941—1945 гг. Справочник. — Львов: ИПГ «Марина-Посейдон», 1994. — С. 37.
  4. Yaponların hərbi texnikası Şimali Kurildə hələdə qalır