Əbu Süfyan
| Əbu Süfyan | |
|---|---|
| ərəb. أبو سفيان بن حرب | |
 | |
| Şəxsi məlumatlar | |
| Doğum tarixi | təq. 565[1] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 640 (74–75 yaşında), 653[1] (87–88 yaşında) və ya 650 (84–85 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Dəfn yeri | |
| Fəaliyyəti | tacir |
| Atası | Hərb ibn Ümeyyə[d] |
| Həyat yoldaşları | |
| Uşaqları |
|
| Ailəsi | Əməvilər sülaləsi |
| Dini | İslam |
| Hərbi xidmət | |
| Döyüşlər | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Əbu Süfyan Səhr ibn Hərb əl-Qureyşi (təq. 565[1], Məkkə[1] – 640, 653[1] və ya 650, Mədinə, Raşidi xilafəti) — Qureyş qəbiləsinin liderindən biri, Məhəmmədin səhabəsi və qayınatası.[3]
Həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Hicrətdən 50 il (təq. 565) əvvəl dünyaya gəlmişdir.
Uşaqlığı Məkkədə rifah içində keçmiş və Məhəmmədin əmisi Abbas onun uşaqlıq dostu olmuşdur.
Oxuma-yazma bilmiş, ticarətlə məşğlub olmuş və Darun-Nədvədəki məclisin üzvü olmuşdur.[4] Məharəti sayəsində Qureyşin liderlərindən birinə çevrilmişdir.[5]
Məhəmmədin öz peyğəmbərliyini elan etməsindən sonra onun ən radikal düşmənlərindən biri olub. İslamın Məkkədən sürətlə yayılması, Həmzə və Ömərin müsəlman olması Qureyş liderlərini narahat etmişdir. Onlar da qardaşı oğlu Məhəmmədi öz mübarizəsindən vaz keçirməsi üçün Əbu Talibə heyətlər göndərmiş və Darun-Nədvədə toplanaraq Məhəmmədin öldürülməsinə qərar vermişdilər. Bu şəxslər arasında Əbu Süfyan da olmuş, lakin o bəzi Qureyş liderlərindən fərqli olaraq müsəlmanlara işkəncə verən şəxslərdən olmamışdır.[3]
Bədr, Uhud, Xəndək döyüşlərində müsəlmanlara qarşı döyüşmüş, Uhud və Xəndək döyüşlərində qureyşlilərin komandanı olmuşdur.
Məhəmməd Dihyə əl-Kəlbi vasitəsi məktub göndərərək İraklini İslama dəvət etdiyi[6] günlərdə Əbu Süfyan da Suriyada (Qəzzada) idi. İrakli Məhəmmədin həmyerlisi olan bir şəxslə görüşmək istədikdə, Əbu Süfyan İraklinin hüzuruna çıxarılmış və onun Məhəmmədlə bağlı suallarına cavab vermişdir.[7]
O, Məkkənin fəthində İslamı qəbul etmiş və Huneyn qəzvəsində iştirak etmişdir. Onun bu döyüşün ilk etaplarında müsəlmanların məğlubiyyətinə sevinməsi bu dövrdə onun İslamı tam mənimsəmədiyi təəssüratı yaratmışdır, lakin Məhəmmədin bu döyüşün sonunda ona qənimət verməsi Əbu Süfyanı məmnun etmişdir. O, bundan sonra Taifin mühasirəsində iştirak etmiş, nəcranlılarla bağlanan sazişin şahidlərindən biri olmuş və Bəlazuriyə görə qeyd-şərtsiz təslim olan Cüreş şəhərinə vali təyin edilmişdir.[8]
Məhəmmədin öldüyü vaxt Əbu Süfyan Məkkədə olmuşdur. İbn Həcərə görə Məhəmməd onu Qudeyddəki Mənat bütünü dağılmaq üçün göndərmiş və o da vəzifəsini yerinə yetirmişdir.[9]
Əbu Bəkrin xəlifə seçildiyi vaxt Əbu Süfyan buna etiraz etmiş, lakin sonradan Əbu Bəkrə beyət etmişdir.[5]
Qoca yaşlarında Suriyaya göndərilən orduya qoşulmuş, Yərmük döyüşündə gəncləri döyüşə həvəsləndirmək üçün böyük səy göstərmişdir. Təbəri onun bu döyüşdə gözünü itirdiyini yazmışdır.[10] Zəhəbiyə görə isə bir gözünü Taifin mühasirəsində, ikincisini də bu döyüşdə itirmişdir.[11]
Hədis elmindəki yeri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Məhəmmədə katiblik etdiyi deyilən Əbu Süfyan,[12] Məhəmməddən bəzi hədislər nəql etmişdir.[13] Ondan da İbn Abbas, Muaviyə və Qeys ibn Əbu Həzim hədis rəvayət etmişlər.
İmanı haqqında fikirlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]Sünnilərdən fərqli olaraq şiələr Əbu Süfyanın səmimi müsəlman olmadığını iddia edirlər. Hətta onun zindiq və münafiq olduğunu, Məhəmmədə inanmadığını və aqnostisizmi mənimsədiyini irəli sürürlər.[14] Əbu Süfyan ailəsi, erkən İslam siyasəti və tarix mənbələrində qərəzli məsələlərlə bağlı müzakirələrdə tez-tez adı hallanan Süleyman E. Danqora görə isə Əbu Süfyan haqqında məlumat verən bəzi tarixçilər ona qarşı düşmən münasibət bəsləmiş, buna görə də obyektiv məlumat verməmişlər.[15]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 4 5 6 Али-заде А. Абу Суфьян ибн Харб (rus.). // Исламский энциклопедический словарь Москва: Ансар, 2007.
- ↑ Али-заде А. Умм Хабиба бинт Абу Суфьян (rus.). // Исламский энциклопедический словарь Москва: Ансар, 2007.
- 1 2 Aycan, İ. "Ebu Süfyan". TDV İslâm Ansiklopedisi. 1994. 15 may 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 may 2026.
- ↑ Sarıçam, İbrahim. Hz. Muhammed ve evrensel mesajı (türk). DİB Yayınları. 2011.
- 1 2 Kılıç, Ü. Ebu Süfyan b. Harb'ın hayatı (türk).
- ↑ Təbəri, Məhəmməd. Tarixi-Təbəri (ərəb). II. Daru Süveydən. tarixsiz. 184–187.
- ↑ Buxari. Səhihi-Buxari (ingilis).
- ↑ Bəlazuri. Fütuhul-buldən (türk). Fayda, Mustafa tərəfindən tərcümə olunub. Ankara. 1987. 84.
- 1 2 Əl-Əsqəlani, İbn Həcər. Tənzib ət-Təhzib (ərəb). IV. Beyrut. 1994. 377.
- ↑ Təbəri, Məhəmməd. Tarixi-Təbəri. Leyden: M. J. de Goeje. 1879-1901, 1964-65. 2101.
- ↑ Zəhəbi. Siyəru Aləmin-Nubəla (ərəb). II. Beyrut. 1981–85. 106.
- ↑ Əl-Əzəmi, M. Mustafa. Küttabun-nəbi (ərəb). Ər-Riyad. 1981. 39.
- ↑ Wensinck, A. J. Əl-Mucəmul-müfəhrəs li-əlfədil-hədisin-nəbəvi (ərəb). VIII. Leyden. 1988. 105.
- ↑ Ən-Nəşşar, Əli S. Nəşətul-fikril-fəlsəfi fil-İslam (ərəb). I. Qahirə. 1977. 198.
- ↑ Dangor, Suleman Essop. “Abū Sufyān: Study of the Sources”, al-ʿIlm (ingilis). Vestvayl. 1989. 60.