Əbuziya Tofiq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əbuziya Tofiq
Ebuziya tevfik.jpg
Doğum tarixi 17 fevral 1849(1849-02-17)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 27 yanvar 1913(1913-01-27) (63 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
  • Bakırköy qəbiristanlığı[d]
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti jurnalist, naşir, yazıçı, məmur

Əbuziya Tofiq (18481913) — Türkiyə jurnalisti, xəttatı, naşiri. 1849–ci ildə İstanbulda doğulan Əbuziya Tofiq Türkiyədə “mətbəə işini sənət səviyyəsinə yüksəldən insan” kimi tanınır. O zamana qədər davam edən və xalq dilində "Fars çapı" adlandırılan kirli və səliqəsiz çapdan türk mətbəəsini qurtaran məşhur naşir yaşadığı dövrün görkəmli şəxsiyyətlərinin yüzlərlə əsərini yüksək keyfiyyətlə çapdan buraxmışdır. [1] Eyni zamanda, kufi xətti ilə diqqətəlayiq əsərlər yaratmış bir xəttat, Konyada yaşadığı dövrdə yüksək keyfiyyətli xalçalar toxuyan xalçaçı idi. Fransız dilini daha da yaxşı öyrənmək üçün Parisə getmişdi. Bu səfəri ona Qərb dünyası haqqında əsərlər yazdırmışdır.

27 yanvar 1913-cü ildə Heydərpaşaya gedərkən gəminin içində ürək dayanmasından vəfat etmişdir.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

1849-cu ildə İstanbulda dünyaya gələn Tofiqin atası Maliyyə Sərgi Qələmi məmurlarından Konya Qoçhisarlı Həsən Kamil Əfəndi idi. Əsl adı Mehmed Tofiqdir. “Ziyanın atası” mənasını daşıyan "Əbuziya" ləqəbini sürgündə olarkən öz adını istifadə edə bilmədiyi üçün düşünmüşdür.[2]

Cevriyə Kalfa Sıbyan Məktəbini bitirmişdi. [3] Atasını kiçik yaşında itirdikdən sonra təhsilini yarımçıq qoyub Maliyyə Sərgi Qələmində işləməyə başladı. Öz üzərində hər zaman çalışan Tofiq ərəb, fars, fransız dillərini öyrəndi. Məmurluq həyatında qurduğu dostluqlar da onun özünü inkişaf etdirməyində böyük rol oynadı. Bu illərdə özündən 9 yaş böyük Namiq Kamal ilə tanışlığı ömür boyu davam edəcək bir düşüncə, fikir dostluğunun başlanğıcı oldu.[4] Daha sonra Namiq Kamalİbrahim Şinasinin təsiri ilə Yeni Osmanlılar Cəmiyyətinə üvz oldu.

Şinasinin qurucusu olduğu Təsvir-i Əfkar qəzeti, 1865-ci ildə Şinasi Fransaya getdikdən sonra Namiq Kamal tərəfindən dərc olunmağa başlamışdı. Tofiq bəy, dostu Namiq Kamalın xahişilə Təsvir-i Əfkar qəzetinə məqalələr yazırdı. Tərəqqi, Diogen (jurnal), Xəyal, Haqayikü'l-Vəqayi kimi bir çox qəzet və jurnallarda məqalələrini dərc etdirən Tofiq, məmurluq həyatına Maarif Dairəsində və Ədliyə Dairəsində davam etmişdi.

Mətbəə sahibi olmağı[redaktə | əsas redaktə]

Gənc Osmanlıların dəstəkçisi Mustafa Fazil Paşa, Təsvir-i Əfkar qəzetinin çap olunduğu mətbəəni, 1871-ci ildə Şinasi vəfat etdikdən sonra varislərindən satın almış və aralarında Tofiq bəyin də olduğu dörd məşrutiyyətçi gəncə vermişdi. Daha sonra digər üç gənc öz hissələrini Tofiq bəyə verdiyi üçün o, mətbəənin yeganə sahibi olmuşdur. [4]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

  • Əcəl-i Qəza (teatr)
  • Nümunə-i Ədəbiyyat-ı Osmaniyyə (antologiya)
  • Yeni Osmanlılar Tarixi (Tarixi,biooqrafik)
  • Lüğət-i Əbuziya (lüğət/bir cild)

Xətt əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • İstanbul Qızıltorpaqdakı Zühtüpaşa Məscidinin kufi xəttilə yazılmış yazısı.
  • İstanbulda Ulduz Sarayı yolu üstündəki Ulduz Həmidiyyə Məscidinin qübbəsindəki kufi xəttilə, mavi rəng üstündə qızılla yazılan “Mülk Surəsi”.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Kültür Bakanlığı web sitesi. Tanzimat Devrinde Bir Jön Türk Tasarımcı : Ebüzziya Tevfik.
  2. "Ebüzziya Tevfik Bey". www.biyografi.net (türk). 2017-06-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  3. "Hattat Mehmed Tevfik Ebuzziya". http://www.kalemguzeli.org/ (türk). 2017-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  4. 1 2 Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni (1957). Şahap Nazmi Coşkunlar, Ebüzziya Tevfik, Hayatı, Eserleri. 6.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • 100 böyük türk. (Azərbaycan dilinə tərcümə edəni Sabir Adil. Redaktoru: Məlik Allahverdiyev), Bakı, 1991. Səh.32-33.
  • İstanbulun 100 qrafik dizayneri və illüstratoru. İstanbulun 100-ləri seriyası - 29. İstanbul, 2011. Səh.22-24.