Əcnədeyn döyüşü
| Əcnədeyn döyüşü | |||
|---|---|---|---|
| Bizans-ərəb müharibələri | |||
| معركة أجنادين | |||
 | |||
| Tarix | 634 | ||
| Yeri | Əcnədeyn, Palestina Prima | ||
| Nəticəsi | Raşidi xilafətinin qələbəsi | ||
| Münaqişə tərəfləri | |||
|
|
|||
| Komandan(lar) | |||
|
|||
| Tərəflərin qüvvəsi | |||
|
|||
| İtkilər | |||
|
|||
|
|
|||
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |||
Əcnədeyn döyüşü (ərəb. معركة أجنادين) — 634-cü ildə Raşidi xilafəti ilə Bizans imperiyası arasında baş vermiş ilk döyüş.[1][2]
Döyüşün tarixi haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Belə ki, İbn İshaq, Vəqidi və Mədaini döyüşün hicri 13-cü (634) ildə, Seyf ibn Ömər (Təbərinin rəvayətçisi) isə hicri 15-ci (636) ildə baş verdiyini söyləmişdir. Qərbli tədqiqatçılar da İbn İshaq və digər tarixçilərin qeyd etdikləri Cəmaziyəl-əvvəl və ya Cəmaziyəl-axir ayı hicri 13-cü (iyul, avqust 634) il tarixinə üstünlük vermişlər.[3][4]
Arxa planı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Xəlifə Əbu Bəkr hicri 12 ilin sonu (fevral 634) və ya 13-cü (mart 634) ilin əvvəlində Mədinədə toplanmış könüllülərdən ibarət ordunu Suriya və Fələstinin ələ keçirilməsi üçün Bizans ərazisinə göndərdi.[5] Hər biri 3 min nəfərdən (sonradan 7500) ibarət olan bu üç[1] orduya Əmr ibn Əs, Şürəhbil ibn Həsənə, Əbu Ubeydə ibn Cərrah və Yezid ibn Əbu Süfyan komandan təyin edilmişdilər. Bunlardan Əmr ibn Əs Fələstin, Şürəhbil ibn Həsənə İordaniyaya (Fihl istiqamətinə), Yezid ibn Əbu Süfyan ilə Əbu Ubeydə ibn Cərrah isə Suriya (Dəməşq) istiqamətinə göndərilmişdilər.[1]
Suriya, İordaniya və cənubi Fələstinə daxil olan Raşidi xilafəti qüvvələri bu ərazilərdə qəfil hücumlar edərək Bizans qüvvələrini məğlubiyyətə uğratdılar. Müsəlmanların qarşısını almaq məqsədilə imperator I İrakli qardaşı Teodorun başçılığı ilə 80 min nəfərlik ordunu bölgəyə göndərdi və onlar şimali Fələstinə qədər irəliləyərək Cilikdə düşərgə qurdular. Bu ordu ilə döyüşə bilməyəcəyini anlayan Əmr ibn Əs xəlifə Əbu Bəkrdən kömək istədi.[4] Onun istəyini qəbul edən xəlifə, Xalid ibn Vəlidi ona kömək etmək üçün bölgəyə göndərdi.[5]
Başçılığı altındakı ordu ilə Mərci-Rəhit məntəqəsinə gələn Xalid ibn Vəlid, buradakı Bizans dəstələrini məğlub etdikdən sonra cənuba istiqamətlənərək Busrədəki Əbu Ubeydə, Şürəhbil və Yezid ibn Əbu Süfyanın qüvvələri ilə birləşdi. Busrəni mühasirəyə alan Raşidi xilafəti ordusu, şəhəri sülh yolu ilə ələ keçirdikdən sonra şimala istiqamətləndi.[6]
Döyüş
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rəmlə ilə Beytül-Cibrin arasındaki Əcnədeynə gələn Raşidi xilafəti qüvvələri burada Bizans ordusu ilə üz-üzə gəldilər.[6]
Ordusunu döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirən Xalid ibn Vəlid, sol cihana Səid ibn Amiri, sağ cinaha Muaz ibn Cəbəli, mərkəzə Əbu Ubeydəni komandan təyin etmişdi. Süvarilərinin rəhbərliyini isə Səid ibn Zeydə həvalə etmişdi.
Mənbələrin bildirdiyinə görə Bizans ordusu həm sayıca çox (ən azı iki dəfə), həm də yaxşı silahlanmış vəziyyət idi. Buna baxmayaraq onlar Raşidi xilafəti qüvvələri qarşısında məğlubiyyətə uğradılar (28 Cəmaziyəl-əvvəl 13[5]/30 iyul 634).[6]
Döyüşün nəticəsi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Bu döyüşdə 3 min Bizans və 14 Raşidi xilafəti əsgəri həlak olmuş, Bizans imperatoru I İrakli Hümsdən Antakyaya çəkilmək məcburiyyətində qalmış və Xalid ibn Vəlid isə məktub yazaraq nəticəni Əbu Bəkrə bildirmişdi.[5] Əcnədeyn qələbəsi Suriya və Fələstinin ələ keçilməsi üçün münbit şərait yaratmış, iki il sonra baş vermiş Yərmük döyüşü ilə bölgənin müsəlmanlar tərəfindən ələ keçirilməsi tamamlanmışdır.[6]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 Macit, Hasan. "Hz. Ömer Devri Şam Bölgesinin (Kudüs, Dımaşk) Fethi ve Bölge Valileri". Tarih ve tarihçi. 2 (2). 2023: 172–191.
- ↑ Baxşəliyev, S. "Ərəb xilafəti ikinci Rəşidi Xəlifəsi Ömər ibn Xəttabın hakimiyyət illərində" (PDF). Qədim Diyar Beynəlxalq Elmi Jurnal. 7 (6). 2025: 75–81.
- ↑ J. de Goeje, M. Mémoire sur la conquête de la Syrie (fransız). Leyden. 1900. 50-70.
- 1 2 Wellhausen, J. İslâmın En Eski Tarihine Giriş (türk). Işıltan, Fikret tərəfindən tərcümə olunub. İstanbul. 1960. 46–60.
- 1 2 3 4 Aydınlı, O. "Kudüs'ün fethi ve Hz. Ömer emannâmesi". Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 7 (1). 2020: 608–630.
- 1 2 3 4 TDV İslâm Ansiklopedisi (türk). X. İstanbul: TDV İslâm Araşdırmaları Merkezi. 1994. 385.